سپینه ماڼۍ: له ایران سره د خبرو دوام لپاره ځانګړی پلاوی اسلام‌اباد ته ځي

د روغتیا نړیوال سازمان د ملاریا د نړیوالې ورځې په اړه په خپور کړي راپور کې ویلي، که څه هم په تېرو دوو لسیزو کې د ملاریا پر وړاندې د مبارزې په برخه کې پرمختګ شوی او د ۲۰۰۰ کال راهیسې شاوخوا ۲،۳ میلیارده پېښې او ۱۴ میلیونه مړینې مخنیوی شوې دي، خو تازه شمېرې ښيي چې پرمختګ ټکنی شوی او حتی د مړینو کچه یو څه لوړه شوې ده.

د راپور له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې ۳۷ هېوادونو له زرو کمې پېښې ثبت کړې او ۴۷ هېوادونه له ملاریا پاک اعلان شوي، خو لا هم دا ناروغي په ګڼو هېوادونو کې جدي ګواښ ګڼل کېږي.

د سازمان عمومي مشر ډاکټر تدروس ادهانوم غبریسوس، د ملاریا نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي: «اوس موږ د ملاریا د پای ته رسولو لپاره بې‌ساری فرصت لرو، خو باید همدا اوس اقدام وکړو او دا فرصت له لاسه ورنه کړو.»

هغه زیاته کړې چې نوي واکسینونه، درملنې، پرمختللې جالۍ او نوې ټکنالوژۍ، لکه د ماشو جنیټیک بدلون د دې امکان رامنځته کړی چې «په خپل ژوند کې د ملاریا ختمېدل یو واقعي هدف وګرځي.»

راپور خبرداری ورکوي چې د درملو پر وړاندې مقاومت، د حشره‌وژونکو کمزوری اغېز، د تشخیص ستونزې، او د اقلیم بدلون، جګړې او بشري بحرانونه د دې ناروغۍ د بیا پراخېدو لامل کېږي. همدارنګه، د تمویل لوی کسر هم د مبارزې هڅې له خطر سره مخ کړې دي.

په افغانستان کې هم د ملاریا وضعیت د اندېښنې وړ دی. د شته معلوماتو له مخې، هر کال له ۲۰۰ زرو زیاتې پېښې ثبتېږي او د هېواد شاوخوا ۷۰ سلنه خلک د خطر په سیمو کې ژوند کوي، په ځانګړي ډول ختیځ ولایتونه تر ټولو ډېر اغېزمن دي.

د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کوي چې: «د نننیو وسایلو او امکاناتو سره، هېڅوک باید د ملاریا له امله ژوند له لاسه ورنه کړي.»

دا څرګندونې د «ملاریا د له منځه وړلو لپاره خپرې شوي او اوس یې کولی شو، اوس یې باید وکړو» تر شعار لاندې د نړیوال کمپاین د پیل په ترڅ کې شوې دي، چې موخه یې د دې ناروغۍ پر وړاندې د مبارزې لپاره د نړیوالو هڅو پیاوړتیا ده.

ځايي چارواکي وایي، د جمعې په ماښام د بلوچستان د کچهي ولسوالۍ په مرکز کې ناپېژاندو وسله‌والو د پولیسو پر یوه تاڼه لاسي بمونه غورځولي او ډزې یې کړې دي، چې په پایله کې یو پولیس سرتېری وژل شوی او درې نور ټپیان شوي دي.

په یوه بله پېښه کې د بلوچستان د نوشکي ولسوالۍ په یوه پولیس تاڼه وسله‌والو برید کړی او ډزې یې کړې دي، چې له امله یو پولیس سرتېری ټپي شوی دی.

همداراز د ایالت په مرکزي ښار کوټه کې، د سپین کاریز په سیمه کې د د کان کیندنې پر یوه شرکت کمپ هم د برید هدف ګرځېدلی دی. د راپورونو له مخې، بریدګرو د کان کیندنې ماشینري او ځینې وسایطو اور ته اچولي دي.

تر اوسه هېڅ ډلې د دغو بریدونو مسوولیت نه دی منلی، خو په تېرو وختونو کې ورته پېښې د بلوڅ بېلتون غوښتونکو وسله‌والو ډلو پورې تړل شوې دي.

سهېل اپريدي د جمعې په ورځ (د غويي ۴مه) د خپلې کابينې غونډه کې د ملي او صوبايي پر چارو له خبرو او پر مرکزي حکومت له نیوکو سربېره وویل: «په پاکستان کې چې کوم خلک واکمن کړل شوي په ناسمه لاره را وستل شوي دي».

هغه همداراز زیاته کړې، د پاکستان له حکومت سره د ولس د هوساینې فکر نه‌شته او یوازې د تحریک انصاف ګوند په ختمولو پسې راخیستې ده.

اپریدي د عمران خان او د هغه د مېرمنې بُشرا بي‌بي درملنې او قضیو ته په سمه توګه پر نه‌رسېدنې هم نیوکې وکړې.

د پاکستان مرکزي حکومت لا تراوسه د سهیل اپریدي د دغو څرګندونو په تړاو څه نه‌دي ویلي.

دې اژانس زياته کړې، چې د رسمي معلوماتو له‌مخې، د ايران د بهرنيو چارو د وزير عباس عراقچي اوسنی سفر «له اسلام‌اباد سره د دوه‌اړخيزو سلا مشورو په دوام کې دی او په بشپړه توګه د امريکايي پلاوي د سفر له پروګرامه جلا دی».

فارس د ايران د بهرنيو چارو وزارت د وياند پخوانيو څرګندونو ته هم اشاره کړې، چې ويلي يې وو: «له امريکا سره د خبرو هر ډول پرېکړه به يوازې د ملي ګټو پر بنسټ او په مناسب وخت کې وشي».

تر دې مخکې، سپاه پاسداران پورې تړلي «تسنيم» خبري اژانس هم راپور ورکړی وو، چې د ايران د بهرنيو چارو وزير د پاکستان په سفر کې «له امريکايانو سره هېڅ خبرې په اجنډا کې نه‌لري».

دغه اژانس ويلي: «د عراقچي سفر اسلام‌اباد ته د دې لپاره نه‌دی چې له امريکايانو سره خبرې وکړي، بلکې هغه به له پاکستاني لوري سره د جګړې د پای ته رسېدو په اړه د ايران نظرونه شريک کړي».

دا په داسې حال کې ده، چې د سپينې ماڼۍ وياندې کارولين ليوېټ مخکې ويلي وو، چې سټيو وېټکاف او جېرډ کوشنر به د شنبې په سهار پاکستان ته واستول شي، څو د ایران د اسلامي جمهوريت په تړاو خبرو کې برخه واخلي.

د پاکستان د پټرولیم وزارت دغه نوې بيې د جمعې په شپه (د غويي ۴مه) اعلان کړې او سر له سبا (شنبه د غويي ۵مه) به په ټول پاکستان کې د يو ليتر پټرول بیه ۳۹۳ روپۍ او ۳۵ پیسې او د یو لیتر ډيزل بیه ۳۸۰ روپۍ او ۱۹ پیسې وي.

د دغه هېواد د پټروليم وزير علي پروېز ملک په يو بیان کې ویلي، حکومت د تېلو په نړيوالو بیو کې ترممکنه حده په خپله سب‌سایډي زغملې ده.

د هغه په وینا، د تېلو بیې په منځي ختیځ کې د روانې شخړې له امله په نړۍواله کچه لوړې شوي او دغه ټاکل شوې بیې به تر یوې اونۍ همداسې وي.

د یادونې وړ ده، چې په منځني ختیځ کې د شخړې له راپورته کېدو وروسته پاکستان څو ځلي د تېلو بیې لوړې او راټيټې کړې او د حکومت دغه چاره د عام ولس له سخت غبرګون سره مخ شوې ده.