ملګري ملتونه: لوږه او خوارځواکي د افغانستان د ماشومانو راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي

متقي د پاکستان سره د وروستیو خبرو په اړه ویلي چې مذاکرات چې د چین په اورومچي کې ترسره شول، مثبت وو. هغه له سیاستوالو، لیکوالانو او رسنیو څخه غوښتنه کړې چې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې حساسې دي او باید د احتیاط څخه کار واخلي او غیر مسولانه څرګندونې ونه کړي.

طالبان داسې مهال ادعا کړي چې افغانستان کې د دوی مخالفې ډلې شتون نه لري چې داعش ډله او د مقاومت او ازادۍ جبهې په نوم ډلې وخت ناوخت د طالبانو پر ضد د بریدونو مسولیت اخلي. همدارنګه ملګرو ملتونو او ځینو هېوادونو اندېښنه ښودلې چې په افغانستان کې د داعش او نورو وسله‌والو ډلو فعالیتونه زیات شوي او لا هم موجود دي، خو طالبان دا ادعاوې ردوی.

یاده دې وي چې تر دې وړاندې د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر هم په بدخشان ولایت کې ویلي و چې داعش او د مقاومت جبهه په افغانستان کې هېڅ حضور او مرکز نه لري او دا ډلې یې دسیسه جوړوونکې بللې وې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند حافظ ضیاء احمد تکل په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې ویلي چې د هغو افغانانو په اړه چې په قطر کې د امریکا متحده ایالاتو ته د سفر ویزو د ترلاسه کولو په تمه دي، راپورونه ښيي چې ځینو ته ویل شوي چې یا دې خپل هېواد ته بېرته ستانه شي او یا دې په دریم هېواد کې پاتې شي.

د وزارت په وینا، افغانستان د ټولو افغانانو ګډ کور دی او دا هېواد خپلو ټولو وګړو ته د بېرته ستنېدو بلنه ورکوي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي: «د طالبانو حکومت یو ځل بیا خپلو هېوادوالو ته ډاډ ورکوي چې افغانستان د ټولو افغانانو ګډ کور دی، او هغو کسانو ته چې له ورته وضعیت سره مخ دي بلنه ورکوي چې بېرته هېواد ته ستانه شي، ځکه د خپل هېواد غېږه د هغوی لپاره پرانستې ده.»

طالبانو زیاته کړې چې که څوک غواړي نورو هېوادونو ته ولاړ شي، نو دا کار دې د قانوني لارو او په مناسب وخت کې په درناوي ترسره کړي.

د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی چې افغانستان د هېچا لپاره امنیتي ګواښ نه لري او هېڅوک د امنیتي ستونزو له امله د خپل هېواد پرېښودو ته نه دی مجبور شوی.

دغه وزارت ویلي چې د قونسلګریزو اړیکو او منظم مېکانیزم له لارې له ټولو هېوادونو سره د افغانانو د حقونو د خوندیتوب په برخه کې د همکارۍ لپاره چمتو دی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت له خوا د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، امنیتي ځواکونو په بېلابېلو ولایتونو کې د عملیاتو په ترڅ کې د بېلابېلو جرمونو په تړاو یو شمېر کسان نیولي دي.

د یاد وزارت په وینا، په نیمروز ولایت کې ۸ تنه د غلا په تور نیول شوي دي. همدارنګه په هرات ولایت کې ۳ تنه د وسلو د ناقانونه لېږد او ۲ تنه نور د غلا په تور نیول شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، په سرپل ولایت کې بیا ۳ تنه، په غور کې ۲ تنه، په جوزجان کې ۲ تنه د اخلاقي فساد په تړاو، په هلمند کې ۳ تنه د غلا په تور او په ارزګان ولایت کې ۲ تنه نور د غلا په تړاو نیول شوي دي.

مسوولین وایي چې د یادو کسانو د نیولو عملیات د امنیتي وضعیت د ښه والي او د جرمونو د مخنیوي په هدف ترسره شوي، او ټینګار کوي چې د قانون د تطبیق په برخه کې به هڅې دوام ولري.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره د جرایمو کچه مخ په لوړیدو ده، د چارو پوهان وایي چې لامل کې په هېواد کې پراخه بې کاري ده.

له دغه کوره اخیستل شوي انځورونو کې ښکاري چې کور په بشپړ ډول نړیدلی دی.

په وروستیو اونیو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې سېلابونو سړکونو، کرنیزو ځمکو او کورونو ته درانه زیانونه اوښتي دي.

همدارنګه په همدې موده کې په څو ولایتونو کې د کورونو د نړېدو ورته پېښې هم شوې چې له امله یې ګڼ کسان مړه شوي دي.

طالبانو تر اوسه د دې ډول پېښو د مخنیوي یا په زیانمنو سیمو کې د زړو کورونو د بیا رغونې لپاره کومه عملي طرحه نه ده وړاندې کړې.

فضل محمود فضلي په خپل ایکس پیغام کې ویلي چې ملي یووالی یوازې هغه وخت رامنځته کېدای شي چې د اساسي قانون یا ملي وثیقې پر بنسټ د ټولنې د ټولو اقشارو ترمنځ د ګډ ژوند او تعامل واضح او منل شوي اصول موجود وي.

هغه زیاته کړې چې ملي یووالی نه د زور له لارې ترلاسه کېږي، نه د شعارونو او تبلیغاتو له لارې، بلکې د یوې منظمې ټولنیزې هوکړې او قانوني چوکاټ نتیجه ده.

فضلي ټینګار کړی چې له اجتماعي قرارداد پرته هېڅ بدیل نشته او هر ډول غیر منظم سیاسي یا اداري جوړښتونه د اوږدمهاله ثبات تضمین نه شي کولی.

نوموړي په غیر مستقیم ډول د افغانستان اوسني وضعیت ته په اشارې ویلي چې هغه سیسټمونه چې د اساسي قانون پر ځای پر محدودو یا غیر رسمي جوړښتونو ولاړ وي، د ملي یووالي د ټینګښت وړتیا نه لري.

هغه زیاته کړې چې د ټولنې د ثبات لپاره باید ګډ اصول، قانوني چوکاټ او د ټولو اقشارو منل شوي تعاملات بنسټیز رول ولري، نه دا چې د موقتي سیاسي شرایطو پر بنسټ پرېکړې وشي.