محمد محقق: که طالبان ایران هم د ځان مخالف کړي نو «رڼا ورځ به پرې توره شپه» شي
د وحدت ګوند مشر محمد محقق د پاکستان د پوځ د مشر له ستاینې او د ډیورند کرښې د رسمیت پېژندنې په تړاو له جنجالي څرګندونو وروسته اوس ویلي، که طالبان ایران هم د ځان مخالف کړي نو «رڼا ورځ به پرې توره شپه» شي.
محمد محقق د یکشنبې په ورځ (د غويي ۶مه) له یوې ایرانۍ رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، طالبانو په دې سختو شرایطو کې له ایران څخه ملاتړ ونشو کړای، خو د ایران پر وړاندې هم دریځ نیونه به طالبانو ته ډېره درنه تمامه شي.
محقق زیاته کړې: «په دې مرحله کې به طالبان له ایران څخه ملاتړ ونهشي کړای او پر وړاندې یې هم نهشي درېدلی، ځکه دا ساده کار نهدی. پایلې لري، ژیوپولیتیکې پایلې لري».
محقق د افغانستان او ایران تر منځ ګډه پوله ۱۰۰ کیلومتره ګڼي، په داسې حال کې چې د دواړو هېوادونو تر منځ ګډه پوله څه باندې ۹۰۰ کیلومتره ده او ډیورند کرښه ۲۴۰۰ کیلومتره ګڼي، په داسې حال کې چې دغه کرښه څه باندې ۲۶۰۰ کیلومتره دی.
د نوموړي په وینا، افغانستان تر ډېره له پاکستان او ایران سره په کرښه او پولې وصل دی او اوس چې طالبان له پاکستان سره دښمني لري او که ایران هم د ځان مخالف کړي، نو پر طالبانو به رڼا ورځ توره شپه شي.
هغه ویلي: «که دوی [طالبان] د ایران پر وړاندې دریځ ونیسي او یا د امریکا په ګته کار وکړي، دې ته هم اندېښمن دي، چې پاکستان خو ورسره مخالف دی او که ایران هم مخالف شي بیا نو رڼا ورځ پرې توره شپه کېږي».
محقق باوري که طالبان د ایران پر وړاندې او د امریکا په ګټه کوم کار وکړي، نو ښايي «په پټه» یې داسې وکړي چې مقابل لوری «حساس» نهکړي.
د نوموړي دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د طالبانو او ایران تر منځ اړیکې د ډيپلوماټيکو او سفیرانو په کچه دي یعنې په کابل کې د ایران او په ایران کې د طالبان سفارتونه فعال دي او همداراز د دواړو هېوادونو تر منځ سوداګري په نورمال حالت کې روانه ده.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
