طالبانو او روسي کمپنیو د برېښنا سکتور کې د همکاریو هوکړې کړي

د امریکا د استازو جرګې غړې سیدني کملیجر-دوو په خپله ایکس پاڼه لیکلي، واشنګټن له هغو افغانانو سره ژمنه کړې وه چې له امریکایي ځواکونو سره یې همکاري کړې وه، څو هغوی وکولای شي له جګړې وروسته په امریکا کې خوندي ژوند پیل کړي.

نوموړې د دې ژمنې د ماتېدو په غبرګون کې ویلي: «ټرمپ دا ژمنه ماته کړې ده، خو تر دې هم بد دا چې هغه زموږ افغان متحدین ګواښي چې یا به بېرته د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستانه شي او یا به د کانګو دیموکراتیک جمهوریت ته واستول شي.»

هغې ټینګار کړی چې دا ډول انتخاب «انتخاب نه، بلکې د مرګ سزا ده.»

کملیجر-دوو همداراز د امریکا د کډوالو پراوسنیو تګلارو نیوکه کړې او ویلي یې دي، دې ادارې مجرم کسان هغو هېوادونو ته شړلي چې اصلاً ورسره تړاو نه لري، خو د هغو افغانانو لپاره چې د امریکایي سرتېرو ساتنه یې کړې، «یو خوندي درېیم هېواد هم نه شي موندلی.»

هغې د خپلو څرګندونو په پای کې لیکلي: «پر هغوی دې شرم وي.»

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د افغان کډوالو او د امریکا د پخوانیو متحدینو د برخلیک په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي، او ګڼ شمېر سیاستوال د هغوی د خوندي انتقال او بیا مېشتېدو غوښتنه کوي.

د یاد کمېسیون د دارالانشاء د ورځني راپور له مخې، دغه کډوال د شنبې په ورځ د بېلابېلو سرحدي دروازو له لارې هېواد ته داخل شوي او د اړوندو ادارو له‌خوا ثبت او بایومېټریک شوي دي.

راپور څرګندوي چې تر ټولو ډېر کډوال د ننګرهار د تورخم له لارې راستانه شوي، چې شمېر یې ۶۷۶ کورنیو ته رسېږي او ټول ۳۷۴۱ تنه غړي لري. همداراز، د کندهار د سپین بولدک له لارې۳۴۱ تنه او د نیمروز د ورېښمو له لارې ۱۱۳ تنه هېواد ته راستانه شوې دي.

په ورته مهال، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۶ کورنۍ چې ۲۸ تنه غړي لري او د هلمند د بهرامچې له لارې یوه شپږ کسیزه کورنۍ هم راستنه شوې ده. راپور زیاتوي چې سربېره پر دې، د نیمروز له لارې ۶۰۷ نور مسافر هم هېواد ته داخل شوي دي.

د کمېسیون د معلوماتو له مخې، راستنېدونکو کډوالو ته د ثبت، لېږد، لنډمهاله استوګنې او مالي مرستو ترڅنګ د بېلابېلو موضوعاتو په اړه پوهاوی هم ورکړل شوی دی.

شاه محمود میاخېل د شنبې په شپه (د غويي ۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، ډیورند کرښه تر اوسه هېڅ افغان حکومت په رسمي ډول د افغانستان او پاکستان تر منځ د قانوني پولې په توګه په رسمیت نه‌ده پېژندلې.

میاخېل زیاته کړې: «له تاریخي پلوه، افغانستان دوه پلازمېنې لرلې. پېښور د پخوانیو افغان واکمنانو لپاره د ژمنۍ پلازمېنې په توګه کارول کېده، په داسې حال کې چې کابل د اوړي پلازمېنه وه».

د تېر نظام دغه پخواني چارواکي ویلي، د ډیورند کرښې په تړاو د افرادو او نیابتي لوبغاړو څرګندونې هېڅ مشروعیت نه‌لري او همداراز زیاتوي: «له بده مرغه، پاکستان په وار وار له دې موضوع څخه د افغانستان د بې‌ثباته کولو لپاره ګټه اخیستې او د سخت‌دریځو عناصرو او نیابتي ډلو ملاتړ یې کړی دی. له همدې امله، نیابتي لوبغاړي یا اشخاص د دې موضوع د منلو یا ردولو هېڅ واک نه‌لري».

د نوموړي په وینا، د ډیورند کرښې اړوند مساله د څو کسانو په څرګندونو نه‌شي هوارېدلی، بلکې د یوې دایمي حل‌لارې لپاره یوه مشروع حکومت او باوري رسمي بهیر ته اړتیا ده.

د ډیورنډ کرښې په اړه د سیاسیونو او افغانانو ترمنځ نیوکې او ناندرۍ وروسته له هغې راپورته شوې، چې د وحدت ګوند مشر محمد محقق وویل، «ډیورند کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د رسمي پولې په توګه په رسمیت پېژني».

د برېتانیا رسنیو د راپور له‌مخې، دغه افغان پناه غوښتونکي د تېر کال د سپټمبر په میاشت کې د لوېدیځ لندن په یوه هوټل کې یوه اووه کلنه نجلۍ له خپلې مور څخه جلا کړه او وروسته یې د هغې له مټو ونیوله او د هوټل په دهلېز کې یې راکاږله.

افسر ساپی په ۲۰۲۱ کال کې برېتانیا ته داخل شوی وو. د راپور پر بنسټ، هغه مخکې د پناه غوښتنې په غوښتنلیک کې لیکلي وو، چې له لس کلنۍ راهیسې «له طالبانو سره وو».

د ساپي د پناه غوښتنې غوښتنه د برېتانیا له خوا رد شوې وه او راپورونه ښيي، چې نوموړي له دې پرېکړې وروسته هم د بیاکتنې غوښتنه ثبت کړې وه.

د افسر ساپي مدافع وکیل ادعا کړې، چې طالبانو هغه د «غلام» په توګه نیولی وو او نوموړی یوازې درې میاشتې له دې ډلې سره د روزنې لپاره پاتې شوی وو. دغه سړی په دوه نیم کاله بند محکوم شوی او نوم یې د اوو کلونو لپاره د جنسي مجرمانو په نوملړ کې ثبت شوی دی.

افسر ساپي په محکمه کې یاد تورونه رد کړي او ویلي یې دي، چې له ماشومانو سره مینه لري.

هغه په محکمه کې د پښتو ژباړن په مرسته وویل: «هغې وویل، چې د خپلې مور انتظار باسي چې ورته څه وپېري. ما یې مخ ښکل کړ. ما دا کار له ماشومانو سره د مینې له امله وکړ».

د پېښې قرباني ماشومې هم په محکمه کې ویلي: «ما نه‌شو کولای هغه ته ووایم چې لاړ شي، ځکه چې ډېره وېرېدلې وم. هغه خپل لاسونه زما شاوخوا تاو کړل. زه داسې احساس کوم لکه هغه تل زما پسې راځي. زما بد خوبونه رښتیا ښکاري او کله ناکله ژاړم».

د دې غونډې ګډونوالو چې تېرماښام (جمعه د غويي ۴مه) په مسکو کې ترسره شوه وویل، چې د سیمې امنیت لپاره د یوه خپلواک، بې‌طرفه او باثباته افغانستان جوړېدل اړین دي.

د غونډې په جریان کې د غړو هېوادونو د بهرنیو چارو مرستیال وزیرانو د افغانستان د راتلونکي، امنیتي وضعیت، د سیمې د ثبات او سیاسي همکاریو په تړاو پراخ بحثونه وکړل. ګډونوالو د افغانستان وضعیت د ټولې سیمې له ثبات سره تړلی وباله او ټینګار یې وکړ، چې یوازې د ګډو او همغږو هڅو له لارې شته ننګونو ته ځواب ورکولای شي.

د راپورونو له مخې، د شانګهای سازمان او افغانستان ترمنځ د تماس ډلې بیا پیلول، له طالبانو سره عملي تعامل او د نورو همکاریو د لارو موندل د غونډې مهم بحثونه وو. غړو هېوادونو وویل، چې د افغانستان په اړه سیمه‌ییز او همغږی سیاست اړین دی، څو شته ستونزو ته په مؤثر ډول ځواب ورکړل شي.

سره له دې، چې طالبانو تر اوسه د دغې غونډې په تړاو څه غبرګون نه‌دی ښودلی، خو د سیمې هېوادونه لا هم په افغانستان کې پر ټول‌شموله سیاسي جوړښت او پراخ امنیت ټینګار لري.

د شانګهای د همکاریو سازمان چې په‌کې روسیه، چین، پاکستان، هند، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان او ازبکستان غړیتوب لري، د سیمې د امنیت او اقتصادي همکاریو لپاره مهمه سیمه‌ییزه ډله ګڼل کېږي. دغه سازمان له طالبانو سره د عملي تعامل او د افغانستان د ثبات لپاره پر ګډو هڅو ټینګار لري.