افغان لیکوال، څېړونکی او پخوانی ډیپلومات عبدالرشید وزیري ومړ

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع نن یکشنبه، د غويي پر ۶مه وویل، چې دا لوی بدلون د طالبانو د مشرتابه د اغیزناک مدیریت او د دوی د امنیتي ځواکونو د هڅو پایله ده.

نوموړی ویلي، چې طالبانو افغانستان له ناامنۍ څخه امنیت او اقتصادي ودې ته رسولی او دا یې د سوکالۍ لپاره په یوه مهم تاریخي فرصت بدل کړی دی.

هغه دغه راز ویلي، چې د طالبانو امنیتي ادارې د ملي او نړیوالو پروژو او پانګونې لپاره د خوندي چاپیریال رامنځته کولو پلانونه لري.

د قانع په وینا، د ښه امنیتي وضعیت له امله ټرانزیټ په ښه توګه روان دی او د خصوصي سکتور ملاتړ شوی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند ټینکار کړي، چې دې ډلې په سیمه ییزه کچه خپل امنیتي ماموریت په اغیزناک ډول ترسره کړی، د ثبات او تلپاتې امنیت ساتلو ته ژمن دي او دا لاسته راوړنه به په کلکه وساتي او پیاوړې به یې کړي.

د نړیوال تروریزم شاخص ادارې ویلي، چې افغانستان په ۲۰۲۶ کال کې د ناامنه هېوادونو په ډله کې شپږم ځای لري.

دوه ورځې وړاندې د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې ځانګړي استازي کابل ته د خپل سفر په پای کې د ترهګرو ډلو د حضور او فعاليتونو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ويې ويل چې دغه ډلې د سيمې او نړۍ لپاره ګواښ بلل کېږي.

د چابهار د ترانزیتي دهلېزونو د جوړولو درې‌اړخیز تړون د ایران د ولسمشر حسن روحاني، د هند د صدراعظم نریندرا مودي او د افغانستان د پخواني ولسمشر اشرف غني په حضور کې په تهران کې لاسلیک شوی و.

د هند بندرونو نړیوال شرکت د خپلې فرعي کمپنۍ له لارې په ۲۰۱۸ کال کې د بندر د عملیاتو چارې پیل کړې.

د ۲۰۲۴ کال د مې په ۱۳مه، همدې شرکت د ایران د بندرونو او سمندري چارو له ادارې سره د چابهار د شهید بهشتي ترمینل د تجهیز او چلولو لپاره لس کلن تړون لاسلیک کړ. د دغه تړون له مخې، هند د بندري تجهیزاتو د پېرلو لپاره ۱۲۰ میلیونه ډالره ځانګړي کړل.

خو د ۲۰۲۵ کال د سپتمبر پر۱۶مه، امریکا هغه استثنايي معافیت لغوه کړ چې په ۲۰۱۸ کال کې د افغانستان د بیا رغونې او اقتصادي پرمختګ لپاره ورکړل شوی و او یوازې یې د ۲۰۲۶ کال د اپرېل تر ۲۶مې پورې مشروطه غځونه ومنله چې هند ته له پروژې څخه د وتلو وخت ورکړي.

د هندي رسنیو د رپوټونو له مخې، اوس چې د معافیت موده پای ته رسېږي، ښايي یاد هندی شرکت په چابهار کې خپله ونډه پر یوه ایراني بنسټ وپلوري.

سره له دې چې د امریکا د بندیزونو خطر له وړاندې معلوم و، هند بیا هم په دې پروژه کې پاتې شو، ځکه د دغه بندر ستراتېژیک اهمیت لوړ بلل کېږي.

دغه بندر د پاکستان ګوادر بندر ته نږدې موقعیت لري، چې چین پرې پانګونه کړې ده.

سربېره پر دې، چابهار د یوه مهم ترانزیتي دهلېز دروازه ده چې هند له منځنۍ اسیا او روسیې سره نښلوي او د سیمو ترمنځ د توکو د لېږد وخت راکموي.

د برېښنا شرکت له‌خوا د خپرو شویو معلوماتو له‌مخې، تېره شپه کابل ښار ۳۷۰ میګاواټه برېښنا ته اړتیا لرله، خو شرکت ویلي، چې تېره شپه یې د کابل ښاریانو لپاره ۳۳۷،۶ میګاواټه برېښنا برابره کړې وه او په دغه ښار کې د برېښنا اړتیا ۹۱ سلنه پوره وه.

د شرکت په وینا، تېره شپه په کندهار، هلمند، فاریاب، نیمروز، بلخ، او پروان ولایتونو کې د خلکو د اړتیا وړ ۱۰۰ سلنه برېښنا او په غزني، ننګرهار، هرات، بغلان، پکتیا او کندوز ولایتونو کې بیا د برېښنا د شتون کچه له ۱۰۰ سلنې څخه کمه وه.

د طالبانو تر واک لاندې برېښنا شرکت د برېښنا رسونې د معلوماتو له‌مخې، اوس د برېښنا کچه له ۹۷ څخه تر ۱۰۰ سلنې پورې رسېدلې ده.

خو د برېښنا ګڼ مشتریان وايي، چې د کال په دغه فصل کې د برېښنا استعمال ته ډېره اړتیا نه لېدل کېږي، خو د یخ او ګرمي په فصلونو کې برېښنا ته د اړتیا پر مهال په ورځو ورځو برېښنا نه لري.

د طالبانو په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د افتاب شرق په نوم د یو چینايي شرکت مشر لي جیون د دې ډلې د بغلان له والي عبدالرحمن حقاني سره کتلي او په دغه ولایت کې یې د ۶۴ میلیارده افغانیو په پانګونې د اوسپنې د استخراج او ویلې کولو د یوې لویې فابریکې جوړولو په اړه خبرې کړې دي.

طالبانو ویلي، چې چینايي پانګوال ویلي، دا فابریکه به په ۳۰ هکټاره ځمکه کې د درېیو کلونو په موده کې جوړه او له ۳ څخه تر ۵ زره پورې کسانو ته به د کار زمینه برابره شي.

دغه چینايي پانګوال ویلي، چې فابریکه په دې شرط جوړوي، چې د بغلان د اوسپنې کانونه باید لږ تر لږه ۱۵ ټنه زیرمه ولري.

دطالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي چې دغه کسان د جلا جلا عملیاتو پر مهال د غلا، د ځنګلونو د ناقانونه پرې کولو او د غیرقانوني وسلو د لېږد په تور نیول شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي چې په نیول شوو کسانو کې ۹ تنه د فاریاب ولایت په شیرین تګاب ولسوالۍ کې د غلا په تور، ۷ تنه (۶ د غلا او ۱ د غیرقانوني وسلې د لېږد په تور) په هرات ولایت کې او ۶ تنه غله په کونړ ولایت کې نیول شوي دي.

همدارنګه ۳ تنه د ځنګلونو د پرې کولو په تړاو د بادغیس ولایت په قادس ولسوالۍ کې، ۳ تنه غله په سمنګان ولایت کې، ۲ تنه په غزني او یو تن په فراه ولایت کې نیول شوی دی.