د سرغړونو له امله؛ طالبانو په سمنګان کې یو روغتیايي مرکز او ۲ درملتونونه تړلي دي

عبدالرحمان منیر وايي، چې په کابل کې له ۷۵زره راټول شویو سوالګرو څخه شاوخوا ۳۵زره وړ او مستحق کسان وو. د منیر په خبره؛ له همدغه مستحقو سوالګرو سره د طالبانو تر واک لاندې د سرې میاشتې ادارې له‌خوا مرستې شوې دي.

نوموړي دا هم ویلي، چې هڅه کوي دغه سوالګرو ته د کار زمینه برابره کړي او نورو ته د لاس نیوي څخه یې راوګرځوي.

د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې کاري فرصتونه خورا محدود شوي، اقتصادي سرچینې کمې شوې او د کاري فرصتونو د نشتوالي له امله ډېر کسان سوالګرۍ ته اړ شوي، په ځانګړې توګه هغه ښځې چې د کورونو سرپرستي پر غاړه لري او پر ښځو د طالبانو د محدودیتونو له امله په خپله د کاروبار اجازه نه‌لري.

د یورواسټاټ د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵کال کې شاوخوا ۳۶۱زره او ۳۲۵د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه په اروپايي ټولنې په غړو هېوادونو کې په مثبت ځواب منل شوي دي، چې دا شمېر د ۲۰۲۴کال په پرتله نږدې ۲۰سلنه کمښت ښيي.

د راپور له مخې، جرمني له څه باندې ۱۰۳زره منل شویو غوښتنو سره تر ټولو ډېر پناه غوښتونکي منلي او د ټولو مثبتو پرېکړو شاوخوا ۲۹سلنه برخه یې خپله کړې ده. ورپسې هسپانیا او فرانسه په دویم او درېیم مقام کې دي.

د معلوماتو له مخې، افغان پناه غوښتونکي د ۲۷سلنې ونډې سره د ملاتړ ترلاسه کوونکو په سر کې ځای لري. تر هغوی وروسته دوینزویلا وګړي له ۱۶سلنې، او د سوریې او اوکراین وګړي هر یو له ۵سلنې سره په راتلونکو کتارونو کې راغلي دي.

په راپور کې همداراز ویل شوي چې د «فرعي ملاتړ» په برخه کې تر ټولو ډېر کمښت ثبت شوی، چې دا ډول ملاتړ عموماً د جګړه ځپلو سیمو خلکو ته ورکول کېږي او د تېر کال په پرتله نږدې ۵۰سلنه راکم شوی دی.

سره له دې، افغان پناه غوښتونکي لا هم د هغو ډلو له جملې څخه دي چې د منلو لوړه کچه لري او د پناه غوښتنې د ارزونې په دواړو پړاوونو، یعنې لومړني ارزونه او استیناف کې، د مخکښو ملیتونو په کتار کې پاتې دي.

د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان یا (امسو) مشر حامد عبیدي د یکشنبې په ورځ (د غويي ۶مه) په جنیوا کې د ملګرو ملتونو د «شکنجې پر خلاف کمېټې» په ناسته کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د وضعیت په اړه د یاد سازمان موندنې او اندېښنې شریکې کړې او زیاته یې کړه، چې د دغه سازمان نوې څېړنه چې ډېر ژر به خپره شي، په پاکستان کې د افغانانو بشري حقونو وضعیت بیانوي.

حامد عبیدي په دې ناسته کې وویل: «دوی د افغانانو د وضعیت په اړه یوه څېړنه چمتو کړې چې په‌کې د جبري اېستلو د پلان (ای ایف ار پي) منفي اغېزې مستندې شوې دي».

عبیدي زیاته کړه، د دوی موندنې ښيي، چې پاکستان د افغان کډوالو حقونه او ټول نړۍوال معیارونه تر پښو لاندې کړي دي.

د امسو مشر د ملګرو ملتونو د «شکنجې پر خلاف کمېټې» کې چې د پاکستان د قانون او عدالت وزیر عقیل ملک، په جېنوا کې د پاکستان سفیر او ورسره مل پلاوي هم حضور درلود د پوښتنې په بڼه مطرح کړل: «ایا پاکستان دا ارزونه کړې، چې په جبري ډول اېستل شوي افغانان په خپل هېواد کې له کومو احتمالي خطرونو، شکنجې او یا مرګ سره مخ کېدای شي»؟

حامد عبیدي د ملګرو ملتونو د شکنجې پر خلاف له کمېټې څخه وغوښتل، چې پر پاکستان فشار راوړي، څو د افغانانو د وضعیت د ارزونې لپاره یو خپلواک او بې‌پرې نظارتي میکانیزم ومني.

هغه زیاته کړه: «د اخراج د مخنیوي اصل رعایتول یوازې یو حقوقي بحث نه، بلکې د انساني کرامت د خوندیتوب یوازنۍ لار ده».

د هغه په باور، پاکستان له خطر سره د مخ افغانانو په اېستلو سره افغانان له هېڅ ډول قانوني ملاتړ پرته د خطرونو په منځ کې پرېږدي.

د یادونې وړ ده، چې د پاکستان حکومت په دې وروستیو ورځو کې سره له دې چې په جبري ډول د افغانانو د اېستنې بهیر چټک کړی، د اسلام‌اباد ډېریو ښارګوټو ته په جدي ډول سپارښتنه کړې، چې له خپلو ښارګوټو د ویزو لرونکو افغانانو په ګډون ټول افغان کډوال وباسي او هېڅ ښارګوټی د دې حق نه‌لري چې افغانانو ته د اوسېدو ځای په کرایه ورکړي.

د پاکستان حکومت دغې چارې په پاکستان کې مېشت هغه افغانان چې نورو هېوادونو ته د تګ په تمه شپې او ورځې تېروي سخت اندېښمن کړي دي.

د دغه بنسټ مشر شان ونډایور ویلي، چې شاوخوا ۱۱۰۰افغان وګړي، چې له ډلې یې تر ۴۰۰ډېر ماشومان دي، د قطر په سیلیه پنډغالي کې په نامعلوم او نازک وضعیت کې ژوند کوي او د خپل راتلونکي په اړه ډاډه نه دي.

ونډایور ویلي، چې د دې راپورونو په غبرګون کې «افغان ایوک» د امریکا د کانګرس له غړو سره یو مجازي غونډه هم ترسره کړې ده، چې مشري یې سناتور ریچارډ بلومنټال کوله او پکې د کانګرس غړی پيټر ویلچ او د استازو جرګې د بهرنیو چارو کمېټې یو شمېر غړي هم شامل وو.

په دې ناسته کې نږدې ۶۰اوسېدونکو د کمپ له وضعیت څخه مستقیم له امریکايي قانون‌جوړوونکو سره خبرې کړې دي او د انتقال په بهیر کې ځنډ، د ویزو لغوه کېدل او رواني فشارونه یې مطرح کړي دي.

د راپور له مخې،د امریکا د پوځ یوه پخواني ژباړن چې د طالبانو له شکنجې ژوندی پاتې شوی، د اوږد انتظار پر دوام نیوکه کړې.

همداراز ویل شوي چې ځینې کورنۍ له جدي روغتیايي ستونزو او د اوږدې بې‌سرنوشته مودې له امله له سختو فشارونو سره مخ دي.

د افغان ایوک مشر ټینګار کړی چې د کانګو جمهوریت پخپله له امنیتي او بشري بحرانونو سره مخ دی او د دغو کډوالو د ځای پر ځای کولو لپاره کافي زیربنا او ملاتړ نه لري.

نوموړي زیاته کړې،چې ډېری دغه کسان مخکې له مخکې امریکا ته د انتقال لپاره تایید شوي وو او اصلي خنډ یې سیاسي مسایل دي، نه قانوني ستونزې.

په اعلامیه کې له امریکایي کانګرس څخه غوښتنه شوې چې په دې اړه واضح دریځ ونیسي او له حکومت وغواړي چې خپله تګلاره بدله کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان له سیاسي بدلونونو وروسته، په دریمو هېوادونو کې د سلګونو افغان کډوالو برخلیک لا هم نامعلوم پاتې دی.

تر دې وړاندې نیویارک ټایمز راپور ورکړی و چې امریکا غواړي شاوخوا ۱۱۰۰افغان کډوال، چې پخوا یې له امریکا سره همکاري کړې وه، له قطر څخه کانګو ته انتقال کړي. خو د امریکا ولسمشر په یوه خبري ناسته کې ویلي و چې د دې طرحې په اړه خبر نه لري.

یادې محکمې د یکشنبې په ورځ (د غویي۶مه) په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې دغه قضیې د میراث، د ملکیت حق او د ښځو په نوم د اسنادو د ثبت موضوعات رانغاړي.

د خبرپاڼې له مخې، له دې قضیو څخه ۱،۲۷۵یې د «مالکیت او میراث» پورې تړاو لري، ۲،۴۶۲قضیې د هغو ملکیتي اسنادو ثبت پورې اړه لري چې د مهر له ټاکلو سره د ښځو په نوم ثبت شوي، او ۲۸۴نورې قضیې د ښځو د ملکیت او میراث د سندونو د ترلاسه کولو په اړه دي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د ښځو پر اساسي حقونو پراخ محدودیتونه لګول شوي دي.

طالبانو له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز لګولی، پوهنتونونه او طبي انستیتوتونه یې د ښځو پر مخ تړلي، او همداراز یې په دولتي ادارو، کورنیو او نړیوالو مرستندویه سازمانونو او د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو پر کار بندیز لګولی دی.

همدارنګه د ښځو پر ټولنیز حضور هم سخت محدودیتونه وضع شوي چې د هغوی د ژوند په بېلابېلو برخو یې ژور اغېز کړی دی.