اېلان ماسک محکمې ته: د اوپن‌اې‌ای مفکوره زما وه خو مدیرانو یې لوری بدل کړ

تر دې مخکې راپور ورکړل شوی وو، چې د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران اسلامي جمهوريت له وروستي وړانديز څخه خوشاله نه‌دی او هغه به ونه مني.

د دغو سرچينو په وينا، د ايران د بهرنيو چارو وزير عباس عراقچي به له روسيې څخه تر راستنېدو وروسته په تهران کې د ايران له مشرانو سره سلا مشورې وکړي.

سرچينو زياته کړې، چې دا بهير ورو روان دی، ځکه د ایران اسلامي جمهوريت له مشر مجتبی خامنه‌يي، سره چې د اوسېدو ځای يې پټ ساتل کېږي، اړيکه ټينګول ستونزمن کار دی.

دوی وايي، چې دا بهير لا هم روان دی او بدلون په‌کې راځي او همداراز ډېر څه په دې پورې تړلي دي چې ايا ايران به يو داسې اصلاح شوی وړانديز وړاندې کړي، چې د امريکا لپاره د منلو وړ وي که نه.

ټرمپ د سې‌شنبې په ورځ په ټولنيزو رسنيو کې ليکلي وو، چې ايران امريکا ته ويلي: «د ړنګېدو په حالت کې دی» او ټينګار يې کړی وو، چې تهران غواړي د هُرمز تنګی پرانيستی پاتې شي، په داسې حال کې چې «هڅه کوي د خپل مشرتابه وضعيت روښانه کړي.»

تر دې مخکې «اکسیوس» هم د باخبره سرچينو له قوله راپور ورکړی وو، چې ټرمپ د تهران په اړه د دوو لارو تر منځ پاتې دی: يا نوي پوځي بريدونه وکړي او يا انتظار وباسي څو وڅېړي چې ايا روان بنديزونه کولای شي اسلامي جمهوريت دې ته وهڅوي چې د خپلو اټومي وسلو د پروګرام د پای ته رسولو په اړه خبرو ته کېني که نه.

په راپور کې ويل شوي، د ټرمپ ځينې لوړپوړي سلاکاران باور لري، چې بايد د هُرمز تنګي کلابندي وساتل شي او نور اقتصادي بنديزونه هم ولګول شي، څو پر ايران فشار زيات شي.

د راپور له مخې، ټرمپ له حکومت څخه بهر له ځينو څېرو سره هم مشورې کړي او هغه ته سپارښتنه شوې، چې له دې بند حالت څخه د وتلو لپاره پوځي اقدام هم په پام کې ونيسي.

د ټرمپ د يوه سلاکار په وينا، هغه په دې وروستيو کې ويلي: «يوازنی څه چې د اسلامي جمهوريت مشران پرې پوهېږي، بم دی».

د راپورونو له مخې، دا لیدنه د سه‌شنبې په ورځ (غویي ۸مه) د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې ترسره شوې، چې پکې دواړو لورو د افغانستان اړوند عملي همکاریو ته ځانګړې پاملرنه کړې ده.

په دې خبرو کې ټینګار شوی، چې دواړه هېوادونه به خپلې اړیکې او ګډې همکارۍ لا پیاوړې کوي، په ځانګړي ډول د افغانستان د وضعیت په تړاو به دوامداره سلا مشورې روانې ساتي.

په ناسته کې د ازبکستان او بېلاروس ترمنځ د دوه‌اړخیزو اړیکو اړوند یو شمېر نور موضوعات هم څېړل شوي دي.

د معلوماتو له مخې، بېلاروس تېر کال افغانستان ته د خپلو نفتې توکو صادرات ۳۸۱ زره ټنو ته لوړ کړي، چې دا شمېر د تېر کال په پرتله ۲۳ برابره زیاتوالی ښيي.

بل لور ته، د افغانستان او ازبکستان ترمنځ اقتصادي اړیکې په وروستیو کلونو کې، سره له سیاسي او اقتصادي ننګونو، په دوامداره توګه پراخې شوې دي.

د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه هر کال سلګونو میلیونو ډالرو ته رسېږي او ازبکستان د افغانستان له مهمو سیمه‌ییزو سوداګریزو شریکانو څخه ګڼل کېږي.

افغانستان ازبکستان ته سکاره، کرنیز محصولات او خام مواد صادروي، او په بدل کې ترې برېښنا، سون توکي او تولیدي توکي واردوي. دواړو لورو مخکې هم څو ځله د دوه‌اړخیزې سوداګرۍ د کچې د یو میلیارد ډالرو څخه د زیاتېدو خبره کړې ده.

دغه څلور ورځنۍ سروې چې د دوشنبې په ورځ پای ته ورسېده، ښيي چې ۳۴ سلنه امریکایان د ټرمپ د سپینې ماڼۍ کړنې تاییدوي، چې دا د مخکینۍ سروې (چې د اپرېل له ۱۵ تر ۲۰ ترسره شوې وه) له ۳۶ سلنې څخه کمه ده. په همدې حال کې، د ۲۰۲۵ کال په جنورۍ کې د هغه د واک له پیل سره دا کچه ۴۷ سلنه وه.

سروې څرګندوي چې د ژوند د لګښتونو په برخه کې د ټرمپ ملاتړ تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلی او یوازې ۲۲ سلنه خلک د دې برخې د مدیریت څخه راضي دي. شنونکي وایي، د پټرولو بیو چټک زیاتوالی د خلکو پر ورځني ژوند مستقیم اغېز کړی دی.

راپور زیاتوي چې د امریکا او اسراییل له لوري پر ایران د فبرورۍ ۲۸ بریدونو وروسته، د تېلو نړیوال بازار ګډوډ شوی او د پټرولو بیې تر ۴۰ سلنې ډېرې لوړې شوې دي. دا وضعیت د امریکايي کورنیو پر اقتصادي حالت دروند فشار اچولی دی.

په ورته وخت کې، که څه هم د امریکا او ایران ترمنځ وروستۍ اوربند شخړه یو څه راکمه کړې، خو د ایران له لوري ګواښونه لا هم د تېلو د صادراتو مخه نیسي، چې له امله یې د انرژۍ نړیوالې بیې لوړې پاتې دي.

د بیو دغه زیاتوالی پر امریکايي کورنیو سخت اغېز کړی او د ټرمپ د جمهوري غوښتونکو تر منځ یې اندېښنې زیاتې کړې دي چې کېدای شي د نومبر په منځمهاله ټاکنو کې د امریکا کانګرس کنټرول له لاسه ورکړي.

که څه هم د جمهوري غوښتونکو اکثریت (۷۸ سلنه) لا هم وایي چې د ټرمپ ملاتړ کوي، خو د همدې ګوند ۴۱ سلنه خلک د ژوند د لګښتونو په اړه د هغه له مدیریت څخه ناخوښ دي.

خپلواک رایه ورکوونکي، چې کېدای شي په ټاکنو کې مهم رول ولوبوي، د کانګرس د ټاکنو په اړه د پوښتنې پر مهال دیموکراتانو ته د ۱۴ امتیازو په توپیر ترجیح ورکوي (۳۴ سلنه د ۲۰ سلنې پر وړاندې). څلورمه برخه خلکو ویلي چې لا یې هم پرېکړه نه ده کړې.

که څه هم د امریکا او ایران تر منځ شخړه وروسته له هغې یو څه سړه شوې چې دواړو لورو د همدې میاشتې په پیل کې پر اوربند هوکړه وکړه، خو د ایران ګواښونه لا هم د دې لامل شوي چې ډېری د تېلو بارونه د فارس خلیج څخه ونه وځي. دا چاره په امریکا او نړۍ کې د انرژۍ بیې لا زیاتوي، ځکه نړیوال اقتصاد خپلې زېرمي کاروي او غوښتنه محدودوي.

یوازې ۳۴ سلنه امریکایان له ایران سره د امریکا شخړه تاییدوي، چې دا د اپرېل له نیمایي (۳۶ سلنه) او د مارچ له نیمایي (۳۸ سلنه) څخه کمه ده.

وروستۍ سروې چې په ټول هېواد کې او په انلاین ډول ترسره شوې، د ۱,۲۶۹ امریکایي بالغو خلکو نظرونه راټول کړي، چې پکې ۱,۰۱۴ راجستر شوي رایه ورکوونکي شامل و او د تېروتنې اندازه یې ۳ سلنه ښودل شوې ده.

د دوی په وینا، د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر کار لګېدلي محدودیتونه د ټولنې پر بنسټونو منفي اغېز کوي او د ټولو افغانانو راتلونکی له جدي ګواښ سره مخامخوي.

دغه هېواد یو ځل بیا ټینګار کړی، چې یاد محدودیتونه باید ژر تر ژره لغوه شي، څو افغانان وکولای شي په تعلیم، کار او ټولنیزو چارو کې په مساوي ډول ګډون ولري.

په افغانستان کې د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو صندوق(یونیسف) خبرداری ورکړی، چې که د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر کار محدودیتونه دوام ومومي، افغانستان به تر ۲۰۳۰ کال پورې د شاوخوا ۲۵ زره ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ شي.

د یونیسف په وینا، دغه وضعیت کولی شي د هېواد د پوهنې او روغتیايي سکتورونو پر راتلونکې جدي منفي اغېزې ولري او د خدماتو کیفیت لا نور هم ټیټ کړي.

د بریټانیا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې له سفیر سره په کتنه کې ویل شوي چې د ایران سفارت باید داسې هر ډول خپرونې او اړیکې بندې کړي چې په بریټانیا یا نړیواله کچه د تاوتریخوالي د هڅونې په توګه تعبیرېدای شي.

د راپورونو له مخې، د ایران سفارت په خپل ټیلیګرام چینل کې له ایرانیانو غوښتي وو چې په بریټانیا کې د خپل هېواد د دفاع لپاره د یوه کمپاین برخه شي او د رضاکارۍ لپاره چمتووالی وښيي.