په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت ویلي چې د کونړ د اسعد اباد په بېلابېلو سیمو کې د بریدونو له امله لسګونه ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې ده. یوناما وایي، د نړیوالو بشري قوانینو له مخې ملکي وګړي او ملکي تاسیسات، په ځانګړي ډول د زده کړو بنسټونه، باید خوندي وساتل شي.
یوناما د پاکستان له نوم یادونې پرته ویلي، چې په اسعد اباد کې یې د پوهنتون په ګډون په بېلابېلو سیمو کې د لسګونو ملکي کسانو مرګ ژوبله مستنده کړې ده.
یوناما د وژل شویو او ټپیانو له کورنیو سره خپله خواخوږي ښودلې.
یوناما د وژل شویو او ټپي شویو کسانو شمېر نه دی یاد کړی، خو د افغانستان انټرنشنل د سرچینو په وینا، په دغو بریدونو کې اووه تنه وژل شوي او ۷۵ تنه نور ټپیان دي.
جرمني د افغان کډوالو د اخراج په لړ کې تېره شپه یوځل بیا ۲۵ کسان کابل ته لېږلي دي او دا عملیات د شپې په پټه شوي دي. د افغان پناه غوښتونکو الوتکه د لایپزیګ له هوايي ډګره پورته شوې او له یوې لنډې دمې وروسته کابل ته تللې ده.
د جرمني چارواکو دغه کسان په بېلابېلو جرمونو لکه غلا، د مخدره توکو په قاچاق، ډلهییز جنسي تېري، وژنو او نورو جدي جرمونو تورن کړي دي.
ویل کېږي چې ځینې پناه کسان مستقیم له زندانونو څخه هوايي ډګر ته لېږدول شوي دي.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې وویل، چې اخراج شوي کسان ټول نارینه دي.
په اعلامیه کې ویل شوي چې دغه کسان په جرمني کې د قانون له مخې په وتلو مکلف وو او د بېلابېلو جرمونو په تور محکوم یا تورن شوي وو.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت په وینا، دا اقدام د جرمني د کورنیو چارو وزارت او په کابل کې د طالبانو ادارې ترمنځ د یوې عملي هوکړې پر بنسټ کېږي، څو د اخراج منظم بهیر ممکن شي.
همدارنګه ویل شوي چې دا اقدام د جرمني د حکومت د کډوالۍ د نوې تګلارې یوه برخه ده چې هدف یې د اخراج پروسې منظمول او سختول دي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر ویلي چې دا ډول اخراجونه د کډوالۍ د نوې پالیسۍ مهمه برخه ده او هغه کسان چې د جرمني له قوانینو سرغړونه کوي او جرمونه کوي، باید له هېواده وویستل شي.
هغه ویلي چې حکومت به یې دا لړۍ لا پسې پراخه کړي.
دا د جرمني د اوسني حکومت تر واک لاندې درېیم لوی ډلهییز اخراج دی. وړاندې هم په تېرو میاشتو کې ورته الوتنې شوې وې.
د بشري حقونو سازمانونه پر دا ډول اخراجونو نیوکې کوي او وایي چې په افغانستان کې بشري وضعیت کړکېچن دی او دا ډول شړنې د بشري حقونو د سرغړونو ګواښونه ډېروي.
د طالبانو دفاع وزارت وایي چې ددغه وزارت مرستیال مالي خان صدیق د کونړ ولایت اړوند ډیورنډ کرښې له پوستو لیدنه کړې ده. نوموړي دغه راز د کونړ په ولایتي روغتون کې د پاکستان د تېرې ورځې په بریدونو کې له ټپي شویو کسانو سره هم لیدلي او نغدي مرسته یې ورسره کړې ده.
د طالبانو دفاع وزارت نن سې شنبه، د غويي پر ۸مه وویل، چې دغه لیدنه د پوځي وضعیت ارزونې او له مېشتو سرتېرو سره د خبرو لپاره شوې ده.
د طالبانو دفاع وزارت وايي، چې مالي خان صدیق په دغه سفر کې د افغانستان له ځمکنۍ بشپړتیا او ولسونو څخه د دفاع په اړه لازمې لارښوونې وکړې.
نوموړي ټینګار کړی چې د دفاع وزارت ټول مسوولان او سرتېري د طالبانو ادارې د استحکام او د افغانستان ځمکنۍ بشپړتیا ته ژمن دي.
مالي خان صدیق پر اسعد اباد د پاکستان له بریدونو یوه ورځ وروسته اسعد اباد ته تللی دی.
نن هم د کونړ پر خاص کونړ ولسوالۍ پاکستان بریدونه کړي، خو طالبانو تراوسه ددغو بریدونو ځواب نه دی ور کړی.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف په تاشکند کې یوې لویې غونډه کې د دغه هېواد له چارواکو، سوداګرو او خلکو غوښتي، چې له افغانستان سره اړیکې پراخه کړي. نوموړي افغانان زیارکښ او د بډایه کلتور لرونکي بللي دي.
شوکت میرضیایف د دواړو هېوادونو ترمنځ پیاوړې همکاري ګټوره یاده کړې او زیاته کړې یې ده: «موږ باید له هغوی سره دوستان، وروڼه او ګاونډیان واوسو». په دغه غونډه کې د ازبکستان والیانو له افغانستان سره د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په اړه خپل راپورونه وړاندې کړل.
د فرغانې والي خیرالله بازاروف وویل، چې په افغانستان کې د پانګونې او صادراتي پروژو لپاره پراخ چمتووالی لري. د اندیجان والي شوهرات عبدالرحمانوف بیا وویل، له افغانستان سره یې د یو مېلیارډ ډالرو په ارزښت لوی صادراتي تړون لاسلیک کړی چې له ډلې به یې د ۲۰۲۶کال په ترڅ کې د ۶۰۰ مېلیون ډالرو په ارزښت توکي او خدمات وړاندې شي.
د سرخان دریا والي الوګبیک قاسیموف تر غونډې وروسته له خبریالانو سره په خبرو کې افغانستان د ازبکستان د صادراتو لپاره مهم او نوی بازار یاد کړ او زیاته یې کړه، غواړي سږکال خپل ټول صادرات یو مېلیارد ډالرو ته ورسوي چې نیمایي برخه به یې افغانستان ته ولاړه شي.
افغانستان لاهم د ازبکستان له مهمو بهرنیو سوداګریزو شریکانو څخه دی. په ۲۰۲۵کال کې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري ۱.۶۷۸ مېلیارد ډالرو ته ورسېده، چې دا د ۲۰۲۴کال پرتله ۵۴۰ مېلیون ډالره او د ۲۰۲۳کال پرتله ۸۱۱ مېلیون ډالره زیاتوالی ښيي.
په کونړ کې ځايي اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پاکستاني ځواکونو پر خاص کونړ ولسوالۍ د درندو وسلو بریدونه پیل کړي دي. د سېمې د اوسېدونکي په وینا، د خاص کونړ ولسوالۍ د هجرت اباد کمپ او شالۍ ډاک اوسېدونکو خپل کورونه پرېیښي او خوندي ځایونو ته روان دي.
سیمه ییزو سرچینو ددغو بریدونو له امله د احتمالي زیانونو په اړه څه نه دي ویلي.
طالبانو او پاکستان هم تراوسه ددغو بریدونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.
تېره ورځ پر اسعد اباد او سرکاڼو ولسوالۍ د پاکستان په توغندیزو بریدونو کې ۷ کسان ووژل شول او شاوخوا ۷۵ نور ټپیان شول.
کندهار کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عنالمنکر ریاست له لوري د ودونو د مراسمو په اړه نوې پرېکړه شوې، چې له مخې یې باید د واده ټول مراسم په هوټلونو کې د شپې تر ۱۲ بجو مخکې پای ته ورسېږي. د سرچینو په وینا؛ دغه پرېکړه به له راتلونکې اوونۍ په رسمي ډول عملي شي.
که څه هم د یاد ریاست مسوولینو د دغه محدودیت د وضع کولو په اړه روښانه دلیل نهدی وړاندې کړی؛ خو دغه اقدام په ښار کې د خلکو او د ودونو تالارونو د مالکانو ترمنځ پراخ بحثونه راپارولي دي.
کندهار کې په وروستیو کلونو کې د ودونو ډېری مراسم په هوټلونو او تالارونو کې ترسره کېږي، ځکه چې ډېری کورنۍ په خپلو کورونو کې د لویو مراسمو د ترسره کولو لپاره کافي ځای او امکانات نهلري.
کندهار کې د ودونو د یوه تالار مسوول د نوم نه ښودلو په شرط ویلي: «په اوس وخت کې د خلکو ډېری ودونه ان تر سهاره دوام کوي؛ ځکه دودونه اوږده دي او کورنۍ غواړي ټول مراسم په ارام ډول ترسره کړي. که موږ خلکو ته ووایو، چې باید تر ۱۲ بجو مخکې مراسم ختم کړي هغوی جنجال کوي او دغه پرېکړه زموږ پر کاروبار مستقیم منفي اغېز لري».
هغه زیاتوي، چې د ودونو لپاره د امکاناتو برابرول د ښار د اقتصاد یوه مهمه برخه ده او سلګونه کسان پهکې په مستقیمه او نامستقیمه توګه کار کوي؛ نو هر ډول محدودیت کولای شي د هغوی پر عایداتو هم اغېز وکړي.
بل لور ته عام خلک هم دغه پرېکړه غیر عملي او له دودونو سره په ټکر کې بولي؛ ځکه تر ۱۲ بجو مراسم پای ته نهشي رسېدای. د کندهار یو اوسېدونکی منیر احمد په دې اړه وایي: «زموږ د واده مراسم لنډ نهدي، بېلابېل پړاوونه لري او په ځانګړي ډول د ښځو مراسم اکثره تر سهاره دوام کوي. دا ناشونې ده، چې ټول دغه رسمونه دې تر نیمې شپې مخکې پای ته ورسېږي».
سرچینې وايي، ښایي د یادې پرېکړې موخه د ښځو د مراسمو محدودول وي؛ ځکه د ودونو پرمهال ښځې خپل ځانګړي دودونه، خوښۍ، سندرې او مراسم ترسره کوي. د دوی په باور؛ دغه ډول اقدامات د خلکو پر شخصي ژوند او کلتوري دودونو مستقیم اغېز کوي.
د طالبانو د امربالمعروف ریاست مسوولینو تراوسه په دې اړه وضاحت نهدی ورکړی. په ټولنیزو حلقو کې هم پر یادې پرېکړې نیوکې کېږي او ډېری کسان وایي، دغه ډول محدودیتونه د خلکو د خوښیو کمولو لامل کېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې په کندهار کې د امربالمعروف او نهې عنالمنکر ریاست تر دې وړاندې هم پر خلکو او په ځانګړي ډول پر ښځو یو لړ سخت محدودیتونه لګولي دي. د خلکو په وینا؛ دغه اقداماتو د دوی ټولنیز ژوند محدود کړی او د خوښیو او دودیزو مراسمو ترسره کول یې تر پخوا ډېر ستونزمن کړي دي.