په بادغیس د اسلامي دورې ۸ تاریخي اثار د دغه ولایت د اطلاعاتو او کلتور ریاست ته وسپارل شول

د راپورونو له مخې، نوموړي د خپلې يوې اوونۍ محاکمې پر مهال پر ځان لګېدلي تورونه نه دي منلي.

دغه ځانمرګی بريد د ۱۴۰۰ کال د وږي په څلورمه، هغه مهال چې طالبان بيا پر کابل واکمن شول او امريکايي ځواکونه له افغانستانه وتل، د کابل هوايي ډګر د «ابي‌ګېټ» دروازې ته څېرمه ترسره شو.

په هغه وخت کې امريکايي ځواکونه د افغانستان څخه د خلکو د ايستلو په عملياتو بوخت وو. په دې بريد کې شاوخوا ۱۶۰ افغانان او ۱۳ امريکايي سرتېري ووژل شول.

د منصفه پلاوي غړو ونه شو کولای پرېکړه وکړي چې ايا د دغو کسانو وژل کېدل د شريف‌الله د مستقيمې دسيسې او همکارۍ پايله وه که نه. که دوی دې پايلې ته رسېدلي وای، کېدای شوای هغه د عمري بند له سزا سره مخ شوی وای.

تمه ده چې د هغه وروستۍ سزا به په راتلونکو اوونيو کې اعلان شي.

د شريف‌الله مدافع وکيلې لارن روزن په محکمه کې وويل چې څارنوالانو د هغه پر ضد د باور وړ کومه ثابته ثبوت نه دی وړاندې کړی، پرته له هغو خبرو چې خپله شريف‌الله د اف‌بي‌آي د څو ساعته پلټنو پر مهال کړې دي.

هغې زياته کړه چې ښايي شريف‌الله داسې خبرې کړې وي چې فکر يې کاوه پلټونکي يې اورېدل غواړي، ځکه هغه وېره درلوده چې مخکې له دې چې امريکا ته ولېږدول شي، په پاکستان کې د پلټنو پر مهال له شکنجې سره مخ شي.

شريف‌الله د پاکستان د امنيتي ځواکونو له خوا نيول شوی و، او دا کار د پاکستان د پوځ د قومندان او لومړي وزير له ټرمپ سره د اړيکو د تودېدو پيل وګرځېد.

د امريکا د عدليې وزارت څارنوالانو ويلي چې شريف‌الله د ابي‌ګېټ بريد په پلان جوړونه کې مهم رول درلود او د داعش خراسان په څو نورو بريدونو کې هم ښکېل و. هغوی په ځانګړي ډول د ۱۴۰۳ کال هغه بريد ته اشاره وکړه چې په مسکو کې په يوه کنسرت تالار کې شوی و او شاوخوا ۱۴۰ کسان پکې وژل شوي وو.

د امريکا د مرکزي قومندانۍ (سنټکام) څېړنو ښودلې وه چې د ابي‌ګېټ بريد ترسره کوونکی عبدالرحمان لوګری و، چې د داعش غړی و او طالبان يې له يوه زندان څخه خوشې کړی و. د اېف‌بي‌ای د معلوماتو له مخې، شريف‌الله له دغه بريدګر سره په زندان کې پېژندګلوي کړې وه.

د قضیې څارنوال دا هم وويل چې شريف‌الله يوه خبريال ته ويلي و چې غوښتل يې «صليبي» امريکايان د خپل هېواد پر ضد د يرغل له امله ووژني.

د اتریشي رسنیو په وینا، پلان شوې چې دا هوکړه د غویي په ۱۷مه د اتریش د کورنیو او بهرنیو چارو وزیرانو د ازبکستان د سفر پر مهال لاسلیک شي. د دې تګلارې له مخې به افغان پناه‌غوښتونکي لومړی ازبکستان ته انتقالېږي او وروسته به له هغه ځایه افغانستان ته استول کېږي.

اتریشي ورځپاڼې «دی پرس» لیکلي، چې دا طرحه د کډوالو د ایستلو لپاره د «منځګړي هېواد» د کارولو یوه نوې بڼه ګڼل کېږي، څو د مستقیمو ستنولو حقوقي او سیاسي محدودیتونه کم کړي.

د اتریش حکومت د دې طرحې ملاتړ د خپلو سختو کډوالۍ پالیسیو یوه برخه بولي، چې له مخې یې غواړي د پناه‌غوښتونکو د شمېر کمولو لپاره لا اغېزمن اقدامات وکړي.

د اتریش د کورنیو چارو وزیر، ګرهاډ کارنر ویلي،چې دا ګام به د اخراج پروسه لا منظمه او پراخه کړي، او د هغه په وینا هېواد یې غواړي د پناه‌غوښتنې په برخه کې سخت دریځ وساتي.

خو د بشري حقونو د بنسټونو له نظره، دا ډول تګلارې د کډوالو د خوندیتوب په اړه نوي خطرونه رامنځته کولی شي، په ځانګړي ډول هغه کسان چې افغانستان ته د ستنېدو له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ دي.

اتریش له تېر کال راهیسې د یو شمېر افغان وګړو د ایستلو لړۍ پیل کړې، چې دا بهیر په اروپا کې د کډوالۍ د سیاستونو د سختېدو یوه برخه بلل کېږي.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۹مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه کس تېره شپه (سې‌شنبه د غويي ۸مه) د سره‌رود ولسوالۍ په شمشپور سیمه یو تعویذګر په دې تور وژلی چې د تعویذونو په وسیله یې کورنۍ ورسره دښمنه کړې وه.

د خبرپاڼې له‌مخې، یاد کس له پېښې وروسته له سیمې تښتېدلی وو، خو بالاخره د طالبانو له لوري نیول شوی دی.

په خبرپاڼه کې رغلي: «نیول شوي کس پر خپل جرم اعتراف کړی او ادعا یې کړې چې مقتول پرې تعویذونه کړي وو او د ده کورنۍ یې ورسره دښمنه کړې وه».

له دې سره سم، د دغه ولایت د جلال‌اباد ښار د اوومې امنیتي حوزې اړوند سیمه کې یو بل کس چې خپل د تره زوی یې له لفظي شخړې وروسته د چاقو په وسیله وژلی وو، هم نیول شوی دی.

طالبانو ویلي، یاد کسان به تر لومړنیو پوښتنو او ګروېږونو وروسته عدلي او قضايي ادارو ته وسپاري.

د دغو محصلينو په وينا، وروستی ځل دوی ته د تېر کال د تلې مياشت کې بدل اعاشه ورکړل شوې او له هغه وروسته تر اوسه پورې د پوهنتون مسولينو د دې پيسو د ورکړې لپاره هېڅ عملي ګام نه دی پورته کړی.

دغه محصلين چې له لرو پرتو ولسواليو او ولايتونو څخه د کانکور ازموينې له لارې دې پوهنتون ته داخل شوي، وايي چې د زياتېدونکي بې‌وزلۍ او اقتصادي ستونزو له امله د خونو کرايه او د خوړو لګښتونه نه شي پوره کولای.

هغوی د خپلو حقونو د اوږدمهاله ځنډ له امله ژوره اندېښنه څرګندوي او وايي چې په تخار کې د طالبانو مسؤلينو نه يوازې د دوی غوښتنو ته ځواب نه دی ورکړی، بلکې هغه محصلين يې هم په چوپتيا ګواښلي چې د خپلو حقونو غوښتنه يې کړې ده.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت هغه زده‌کړیالانو ته چې له لرو سيمو پوهنتون ته راځي، په ليليه کې نه اوسېږي او د اوسېدو ځای نه لري، تر دوه زره افغانیو کمې پيسې د «بدل اعاشې» تر نوم لاندې ورکوي.

په تخار پوهنتون کې يوې باخبره سرچينې هم دا ستونزه تاييد کړې او ويلي يې دي چې د پوهنتون مسؤلينو ژمنه کړې، چې د دغو پيسو يوه برخه به په راتلونکو دوو اوونيو کې ورکړل شي، خو لا څرګنده نه ده چې دا ژمنه به عملي شي که نه.

د بدل اعاشې په ورکړه کې ځنډ د دې سبب شوی چې ځينې محصلين، په ځانګړي ډول د تخار او بدخشان ولايتونو زده‌کوونکي، خپلې زده‌کړې پرېږدي او د ژوند د لګښتونو د برابرولو لپاره د سرو زرو په کانونو کې سخت کار ته مخه کړي.

طالبان په تېرو څو کلونو کې د دولتي کارکوونکو د معاشونو او حقونو په منظم ورکړه کې پاتې راغلي دي. که څه هم دا ډله ادعا کوي چې د حکومت بودجه له کورنيو عوايدو برابروي، خو دا نه روښانوي چې ولې د ښوونکو معاشونه او د مستحقو محصلينو لګښتونه پر وخت نه شي ورکولای.

نعیمي پر اېکس پاڼه یو پوسټ کې دا بریدونه قصدي بللي او ټینګار یې کړی چې «پر ښوونځیو او پوهنتونونو بریدونه جګړه نه ده؛ ښکاره جنګي جنایتونه دي». ده وویل چې بازارونه تړل شوي، د خلکو عادي ژوند ټکنۍ شوی او د مېرمنو او ماشومانو په ګډون ګڼ افغانان قربانیان شوي دي.

د هغه په وینا، پاکستان په نږدې وختونو کې څو ځله له نړیوالو اصولو سرغړونه کړې او د بشري حقونو د نقض تکراري تګلاره یې خپله کړې ده.

هغه ادعا وکړه چې تر دې مخکې هم د پاکستاني بریدونو له امله د کونړ په بریکوټ کې ماشومان له خپلو ټولګیو شړل شوي وو او اوس په اسعداباد کې تعلیمي بنسټونه او استوګنځایونه په نښه کېږي. نعیمي وویل، چې دغه ډول بریدونه د افغانانو د زده‌کړو او د راتلونکې له هیلې د محرومولو هڅه ده او باید پر وړاندې یې جدي دریځ ونیول شي.

د نسکور شوي جمهوري نظام دې پخواني چارواکي له ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې یې وغوښتل چې «ژر تر ژره د دغو بریدونو په اړه خپلواکه څېړنه وکړي، په واضحه توګه یې وغندي او د افغان ملکي وګړو د ساتنې لپاره بېړني ګامونه پورته کړي».

هغه له طالبانو څخه هم وغوښتل چې د نجونو د زده‌کړو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې بېرته پرانیزي، او ټینګار یې وکړ چې د بحران د ختمېدو یوازینی دوامدار قوت ملي یووالی، متقابل درناوی او اتحاد دی.