د پاکستان روغتیا وزیر مصطفی کمال د روانې اونۍ د سېشنبې په ورځ یوې خبري غونډې ته د وینا پرمهال ويلي، چې په پاکستان کې دامهال ۸۴زره کسان د ایډز په رنځ اخته دي. هغه زیاته کړه، چې په پاکستان کې د ایډز معاینې د مرکزونو شمېر ۹۸ ته لوړ شوی؛ دغه شمېر په ۲۰۲۰کال کې ۴۹ وو.
د نوموړي په وینا؛ په ۲۰۲۴کال کې ۳۷زره او ۹۴۴ کسان په ۴۸ مرکزونه کې معاینه شوي، چې له ډلې یې د ۴زره او ۹۱۰ کسانو ازموینې مثبتې وې. همداراز په ۲۰۲۵کال کې په ۹۷ مرکزونه کې ۳۷زره او ۴۱۲۶ کسان معاینه شوي، چې له ډلې ۱۴زره او ۱۸۲ مثبتې پېښې ثبت شوې دي.
د پاکستان د روغتیا وزیر د معلوماتو له مخې؛ په پاکستان کې دامهال ۸۴زره کسان پر ایډز ناروغۍ اخته دي، چې له دې ډلې ۶۱زره تر درملنې لاندې دي او پاتې نور لا نهدي موندل شوي.
بل لور ته کارپوهان وايي، چې په پاکستان کې د ایډز ناروغانو اصلي شمېر ۳۶۹زره دی؛ خو اوسنۍ کچه یوازې ۰.۱ سلنه ده. راپور ورکړل شوی، چې ښایي د نړۍوالې مرستې صندوق «ګلوبل فنډ» یوه ډله به پاکستان ته د ایډز د زیاتېدونکو پېښو د ارزونې لپاره سفر وکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې تازه رسنیو په پنجاب ایالت کې د مظفر ګړه ولسوالۍ مرکزي ښار کې د ایډز د مثبتو پېښو له زیاتېدو خبر ورکړی دی.
د نړۍ لوی میلیاردر، د ټېسلا او سپېساېکس بنسټاېښودونکي اېلان ماسک د اوپناېای د راتلونکې په اړه په یوې حساسې محکمه کې وویل، چې د دې شرکت د جوړېدو مفکوره د هغه وه، خو وروسته د شرکت مدیرانو یې لوری بدل کړی دی.
ماسک د سې شنبې په ورځ (د غويي ۸مه) د شاهد په توګه محکمې ته حاضر شو او خپله دعوه یې د اوپناېای، د دې شرکت د اجراییوي رییس سم التمن او د شرکت د مشر ګرېګ بروکمن پر ضد د خیریه فعالیتونو د اصولو د دفاع هڅه وبلله. هغه ادعا وکړه، چې دا شرکت له خپل اصلي ماموریت، یعنې د بشریت له خدمت څخه لرې شوی او پر یوه ګټندویه بنسټ بدل شوی دی.
ماسک د محکمې په لومړۍ ورځ وویل: «که د خیریه بنسټونو لوټل عادي شي، نو په امریکا کې به د خیریه مرستو بنسټ له منځه لاړ شي». هغه همداراز ټینګار وکړ، چې د اوپناېای مفکوره، نوماېښودنه، د مهمو کارکوونکو جذب او لومړنی مالي تمویل ټول د ده له لوري ترسره شوي او هدف یې د یوه غیرانتفاعي بنسټ جوړول وو.
په مقابل کې، د اوپناېای او التمن وکیل ویلیام ساوېت د خپلې دفاع په ترڅ کې منصفه پلاوي ته وویل، چې دا خپله ماسک وو، چې له پیل څخه یې غوښتل دا بنسټ پر یوه ګټې محور شرکت بدل کړي او حتی غوښتل یې په پای کې یې مشري په لاس کې واخلي. د هغه په وینا، ماسک چې په دې هڅه کې ناکام شو، نو بیا یې دعوه وکړه او په ۲۰۲۳ کال کې یې خپل د مصنوعي ځیرکتیا شرکت «xAI» جوړ کړ.
ساوېت زیاته کړه، چې د ماسک هدف «په سر کې درېدل» وو او دا قضیه د هغه د غوښتنو د نه پوره کېدو پایله ده. په همدې حال کې، د ماسک وکیل سټیون مولو ادعا وکړه، چې د اوپناېای مدیران د شتمنۍ د راټولولو په لټه کې دي او دا شرکت د مایکروسافټ په څېر پانګهوالو د جذب له لارې چې په ۲۰۲۳ کال کې یې شاوخوا ۱۰ میلیارده ډالره پانګونه وکړه، له خپل اصلي مسیر څخه اوښتی دی.
ماسک په خپله دعوه کې له اوپناېای او مایکروسافټ څخه د ۱۵۰ میلیارده ډالرو تاوان غوښتنه کړې، چې ټاکل شوې د دې بنسټ خیریه برخې ته ځانګړې شي. هغه همداراز غواړي، چې اوپناېای بېرته خپل غیرانتفاعي جوړښت ته وګرځي او التمن او بروکمن له خپلو مدیریتي دندو لرې شي.
د محکمې په بهیر کې، د امریکا فدرالي قاضي ایوون ګونزالېز راجرز د ټولنیزې شبکې اېکس کې د ماسک د څرګندونو له امله هغه ته خبرداری هم ورکړ. ماسک مخکې التمن «درغلګر» بللی او هغه یې د یوه خیریه بنسټ د ناوړه ګټې اخیستنې په تور تورن کړی وو. قاضي ترې وغوښتل چې په ټولنیزو رسنیو کې خپل فعالیت محدود کړي؛ هغه غوښتنه چې ماسک او التمن دواړو ومنله.
تمه کېږي، چې په دې محکمه کې به د التمن او د مایکروسافټ د اجراییوي رییس ساتیا نادېلا په څېر څېرې هم شاهدي ورکړي. دا قضیه د اوپناېای د داخلي اختلافاتو او د دې شرکت د بدلون بهیر ته بېساری نظر وړاندې کوي، له دې چې په ۲۰۱۵ کال کې د یوه غیرانتفاعي څېړنیز لابراتوار په توګه پیل شو، تر دې چې اوس له ۸۵۰ میلیارده ډالرو څخه ډېر ارزښت لرونکی ټکنالوژیکي لوی شرکت ګرځېدلی دی.
ماسک د خپلو خبرو په بله برخه کې وویل، چې د مصنوعي ځیرکتیا د خوندیتوب په اړه یې جدي اندېښنې لرلې او د امریکا له پخواني ولسمشر بارک اوباما سره تر لیدنې او د ګوګل د بنسټاېښودونکي لېري پېج سره تر خبرو وروسته دې پایلې ته رسېدلی وو، چې باید د دې ټکنالوژۍ د احتمالي خطرونو د مخنیوي لپاره یو بنسټ جوړ شي.
په مقابل کې، د اوپناېای وکیلانو ټینګار وکړ، چې د مصنوعي ځیرکتیا خوندیتوب د ماسک لپاره لومړیتوب نه وو او حتی هغه د دې برخې پر کارکوونکو ملنډې وهلې.
اوپناېای وروسته له هغې چې ماسک له مدیره پلاوي ووت، خپل جوړښت بدل کړ او په ۲۰۱۹ کال کې یې ګټې محور څانګه جوړه کړه، څو وکولای شي د ګوګل اړوند د مصنوعي ځیرکتیا لابراتوار «ډیپماینډ» په څېر سیالانو سره سیالي وکړي. دا شرکت اوس د «Anthropic» په څېر نورو شرکتونو له زیاتېدونکې سیالۍ سره مخ دی.
دا قضیه کولای شي د اوپناېای د احتمالي عامه ونډو د وړاندې کولو پروګرامونه هم اغېزمن کړي او په عین حال کې د مصنوعي ځیرکتیا د راتلونکې او خوندیتوب په اړه عامه اندېښنې لا پسې زیاتې کړي.
د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر ندا محمد ندیم په کونړ کې د یوې دیني جامعې اړوند غونډه کې پر کونړ د پاکستان وروستي بریدونه غندلي او ویلي یې دي، چې دغه ډول بریدونه د افغانانو روحیه نهشي خرابولی. پر کونړ د پاکستان په پروني بریدونو کې ۷ کسان وژل شوي او ۷۵ نور ټپیان شوي دي.
د طالبانو لوړو زدهکړو وزارت د سېشنبې په ورځ (د غويي ۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، ندا محمد ندیم په کونړ کې د عبدالله بن عباس دیني جامعې له رهبرۍ سره په کتنه کې پر کونړ د پاکستان وروستي بریدونه وغندل او زیاته یې کړه: «په دې ډول بریدونو د افغانانو روحیه نهخرابیږي او تر دې په سختو حالاتو کې هم فاضلانو، محصلینو او زدهکوونکو خپلو درسونو ته دوام ورکړی دی».
هغه تر دې مخکې د کونړ په اسعداباد ښار کې د سید جمال الدین افغاني پوهنتون د وروستۍ پېښې د ټپي شویو محصلانو د پوښتنې پر مهال ویلي، چې دوی کمزوري نهدي، خو غچ به «د وخت په تناسب» اخلي.
د افغانستان د وسلهوالو ځواکونو پخواني ویاند اجمل عمر شینواري له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، له تېرو ۵۰ کلونو راهیسې د افغانستان د پرمختګونو پر اړوندو بنسټونو بریدونه کړي دي.
د یادونې وړ ده، چې پاکستاني ځواکونو تېره شپه د کونړ پر مرکز او ولسوالیو د درندو وسلو بریدونه وکړل او له امله یې ۷ تنه ملکیان وژل شوي او تر ۷۵ پورې نور ټپیان شوي دي.
سياېناېن د باخبره سرچينو له قوله راپور ورکړی، چې پاکستاني چارواکي تمه لري، چې په راتلونکو څو ورځو کې په منځني ختیځ کې د جګړې د پای ته رسولو لپاره له ايران څخه يو اصلاح شوی وړانديز ترلاسه کړي.
تر دې مخکې راپور ورکړل شوی وو، چې د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران اسلامي جمهوريت له وروستي وړانديز څخه خوشاله نهدی او هغه به ونه مني.
د دغو سرچينو په وينا، د ايران د بهرنيو چارو وزير عباس عراقچي به له روسيې څخه تر راستنېدو وروسته په تهران کې د ايران له مشرانو سره سلا مشورې وکړي.
سرچينو زياته کړې، چې دا بهير ورو روان دی، ځکه د ایران اسلامي جمهوريت له مشر مجتبی خامنهيي، سره چې د اوسېدو ځای يې پټ ساتل کېږي، اړيکه ټينګول ستونزمن کار دی.
دوی وايي، چې دا بهير لا هم روان دی او بدلون پهکې راځي او همداراز ډېر څه په دې پورې تړلي دي چې ايا ايران به يو داسې اصلاح شوی وړانديز وړاندې کړي، چې د امريکا لپاره د منلو وړ وي که نه.
ټرمپ د سېشنبې په ورځ په ټولنيزو رسنيو کې ليکلي وو، چې ايران امريکا ته ويلي: «د ړنګېدو په حالت کې دی» او ټينګار يې کړی وو، چې تهران غواړي د هُرمز تنګی پرانيستی پاتې شي، په داسې حال کې چې «هڅه کوي د خپل مشرتابه وضعيت روښانه کړي.»
تر دې مخکې «اکسیوس» هم د باخبره سرچينو له قوله راپور ورکړی وو، چې ټرمپ د تهران په اړه د دوو لارو تر منځ پاتې دی: يا نوي پوځي بريدونه وکړي او يا انتظار وباسي څو وڅېړي چې ايا روان بنديزونه کولای شي اسلامي جمهوريت دې ته وهڅوي چې د خپلو اټومي وسلو د پروګرام د پای ته رسولو په اړه خبرو ته کېني که نه.
په راپور کې ويل شوي، د ټرمپ ځينې لوړپوړي سلاکاران باور لري، چې بايد د هُرمز تنګي کلابندي وساتل شي او نور اقتصادي بنديزونه هم ولګول شي، څو پر ايران فشار زيات شي.
د راپور له مخې، ټرمپ له حکومت څخه بهر له ځينو څېرو سره هم مشورې کړي او هغه ته سپارښتنه شوې، چې له دې بند حالت څخه د وتلو لپاره پوځي اقدام هم په پام کې ونيسي.
د ټرمپ د يوه سلاکار په وينا، هغه په دې وروستيو کې ويلي: «يوازنی څه چې د اسلامي جمهوريت مشران پرې پوهېږي، بم دی».
د پاکستان له خوا د افغانستان پر خاوره د توغندیزو بريدونو له دوام سره سم د بشري حقونو څار بنسټ يو ځل بیا ټینګار کړی، چې اسلاماباد او طالبان باید د ملکي وګړو خوندیتوب ته پام وکړي. همدا تېره ورځ هم پاکستان پر کونړ توغندیز بریدونه کړي او ملکي وګړو ته یې مرګ ژوبله اړولې ده.
دې بنسټ د سېشنبې په ورځ (د غويي ۸مه) په خپله اېکسپاڼه لیکلي، چې په وسلهوالو شخړو کې ټولې ښکېلې خواوې مکلفې دي، چې د پوځي عملياتو پر مهال «په پرلهپسې توګه لازم احتياط» وکړي، څو ملکي وګړو ته زیان ونهرسېږي.
د بشري حقونو څار بنسټ خبرداری ورکړ، چې د دې اصل نه مراعت کولی شي د انساني تلفاتو لامل شي او د ملکي وګړو د حقونو جدي سرغړونه رامنځته کړي. دغه بنسټ له ټولو خواوو غوښتي، چې د عامو خلکو پر وړاندې د خطرونو د کمولو لپاره لازم ګامونه واخلي.
پر کونړ د پاکستان په پروني بریدونو کې لږ تر لږه ۷ ولسي وګړي وژل شوي او ۷۵ نور یې ټپیان شوي دي.
پاکستان له تېرو څو میاشتو راهیسې پر افغانستان هوایي او توغندیز بریدونه پیل کړي، چې له امله یې سلګونه ملکي وګړي وژل شوي دي.
د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو هم د پاکستان دغه بریدونه غندلي او غوښتنه یې کړې، چې باید ژر تر ژره یې ودروي.
د افغانستان په چارو کې د ازبکستان د ولسمشر ځانګړي استازي، عصمت الله ارګاشف د بېلاروس له سفیر الکساندر اوګورودنیکوف سره د افغانستان په اړه د همکاریو پر راتلونکو امکاناتو خبرې اترې کړې دي.
د راپورونو له مخې، دا لیدنه د سهشنبې په ورځ (غویي ۸مه) د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې ترسره شوې، چې پکې دواړو لورو د افغانستان اړوند عملي همکاریو ته ځانګړې پاملرنه کړې ده.
په دې خبرو کې ټینګار شوی، چې دواړه هېوادونه به خپلې اړیکې او ګډې همکارۍ لا پیاوړې کوي، په ځانګړي ډول د افغانستان د وضعیت په تړاو به دوامداره سلا مشورې روانې ساتي.
په ناسته کې د ازبکستان او بېلاروس ترمنځ د دوهاړخیزو اړیکو اړوند یو شمېر نور موضوعات هم څېړل شوي دي.
د معلوماتو له مخې، بېلاروس تېر کال افغانستان ته د خپلو نفتې توکو صادرات ۳۸۱ زره ټنو ته لوړ کړي، چې دا شمېر د تېر کال په پرتله ۲۳ برابره زیاتوالی ښيي.
بل لور ته، د افغانستان او ازبکستان ترمنځ اقتصادي اړیکې په وروستیو کلونو کې، سره له سیاسي او اقتصادي ننګونو، په دوامداره توګه پراخې شوې دي.
د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه هر کال سلګونو میلیونو ډالرو ته رسېږي او ازبکستان د افغانستان له مهمو سیمهییزو سوداګریزو شریکانو څخه ګڼل کېږي.
افغانستان ازبکستان ته سکاره، کرنیز محصولات او خام مواد صادروي، او په بدل کې ترې برېښنا، سون توکي او تولیدي توکي واردوي. دواړو لورو مخکې هم څو ځله د دوهاړخیزې سوداګرۍ د کچې د یو میلیارد ډالرو څخه د زیاتېدو خبره کړې ده.