په هند کې د ایالتي ټاکنو د رایه ورکوونکو د نظر پوښتنو پایلې ښيي چې د لومړي وزیر نریندرا مودي په مشرۍ «بيجيپي» ګوند او متحدین یې په څلورو ایالتونو کې د شویو ټاکنو له ډلې په دوو مهمو ایالتونو کې د بریا په حال کې دی.
د هند پوډوچیري فډرالي سیمې په ګډون په څلورو ایالتونو، اسام، لویدیځ بنګال، کیراله او تامیل ناډو کې د نویو حکومتونو د ټاکلو لپاره د چارشنبې په ورځ د رایي اچونې پروسه پای ته ورسېده.
د نظر پوښتنو د ارزونې لهمخې، د هند د لومړي وزیر نریندرا مودي په مشرۍ د «بهارت جنتا » ګوند په دوو مهمو ایالتونو کې په اسانۍ سره د اکثریت په ترلاسه کولو درېیم ځل واک ته د رسېدو په حال کې دی.
د راپورونو لهمخې، په لویدیځ بنګال کې د مودي ګوند د ګانګرس ګوند ته ماتې ورکړي، په تامیل ناډو کې واکمن ډيایمکې ګوند په دویم ځل مخکښ ښودل شوی او کیراله کې د هند کمونېست ګوند په یوې سختې سیالۍ کې د ګانګرس ګوند په مشرۍ ایتلاف ته د ماتې ورکولو په حال کې ښکاري.
د دغو ټاکنو رسمي پایلې به د می میاشت په ۴مه نېټه اعلان شي.
د امریکا ولسمشر دونالد ټرمپ له ایران غوښتي چې ژر تر ژره اټومي تړون لاسلیک کړي او خبرداری یې ورکړی چې که خبرې ونه شي نو دغه هېواد به له اوږدمهاله بندیزونو او سمندري محدودیتونو سره مخ شي.
دونالد ټرمپ پر خپله ټولنیزه پاڼه لیکلي:“ایران باید ژر هوښیار شي” دغه هېواد “نه پوهېږي څنګه غیراټومي تړون لاسلیک کړي.”
رویټرز لیکلې د سپینې ماڼۍ یو چارواکي ویلي، ټرمپ دامریکا نفتي شرکتونو سره د احتمالي بندیزونو د اغېزو د کمولو په اړه خبرې کړې دي، چې که وضعیت میاشتې هم وغځېږي، د تیلو نړیوال بازارونه به تر ډېره اغېزمن نه شي.
راپورونه وايي چې امریکا هڅه کوي د ایران د نفتو صادرات د سمندري بندیز له لارې محدود کړي او تهران دې ته اړ کړي چې د هرمز تنګي له لارې د تګ راتګ محدودیتونه ومني.
له بلې خوا، ایران خبرداری ورکړی چې که بندیزونه دوام وکړي نو “بېساري پوځي اقدامات” به وکړي او د هرمز تنګي له لارې د تګ راتګ د ګډوډولو احتمال شته.
د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي، چې په منځني ختیځ کې روانې جګړې د تېلو نړیواله عرضه له ستونزو سره مخ کړې ده. نوموړي ټینګار کړی، چې د انرژۍ د کمښت د هواري یوازینۍ لاره په سیمه کې دایمي اوربند دی.
د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزارت ویاند د خپلې اونیزې خبرې غوڼدې پرمهال ویلي، چې د منځني ختیځ کړکېچ د سون توکو پر نړیوالو سرچینو فشار زیات کړی دی.
لن جیان وویل:«تر هغه چې په سیمه کې بشپړ اوربند ونه شي او د نورو کړکېچونو مخه ونه نیول شي، د انرژۍ نړیوال امنیت به له جدي ګواښونو سره مخ وي».
د چین د بهرنیو چارو وزارت د انرژۍ نړیوال امنیت خوندیتوب او د صنعتي تولید او اکمالاتو لړۍ د ټیکاو په اړه یو ځل بیا له ټولو اړخونو سره د کار د دوام په اړه ډاډ ورکړی دی.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ویلي چې د اپرېل ۱۱مې په شپه په اسلاماباد کې د امریکا او ایران اسلامي جمهوریت ترمنځ خبرې د اوربند د غځېدو لامل شوې چې لا هم روان دی.
شریف په اسلاماباد کې د پاکستان د فدرالي کابینې غونډې ته د وینا پر مهال وویل، چې د سیمې د سولې لپاره له اسلام اباد نه «پوره او مخلصانه هڅې» وشوې.
د ده په وینا، په دغو هڅو کې د پاکستان لوی درستیز عاصم منیر، د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار او نورو مهمو کسانو فعاله ونډه واخیسته.
شریف ټینګار کړی، چې د همدې هڅو پایله هغه اوربند دی چې د امریکا او د اسلامي جمهوریت ترمنځ تمدید شوی او دوام لري.
شریف زیاته کړې چې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د خبرو د دویم پړاو لپاره له خپل پلاوي سره اسلاماباد ته ورغلی و او له پاکستاني لوري سره یې مهمې لیدنې کړې دي.
د هغه په وینا، روسیې ته تر سفر وړاندې له عراقچي سره په ټیلیفون غږیدلی او ډاډ یې ورکړی، چې له خپلې مشرتابه سره تر سلا وروسته به ژر مثبت ځواب وړاندې کړي.
د پاکستان د منځګړتوب هڅې تېره اونۍ وروسته له هغه ناکامې شوې، چې ټرمپ اسلام اباد ته د خپل پلاوي له استولو ډډه وکړه او ویې ویل، چې که تهران خبرې اترې غواړي، دوی ته دې زنګ ووهي.
د پاکستان لومړي وزیر دغه راز ویلي، چې د ایران-امریکا جګړې د پاکستان د تېرو دوو کلونو ګډو هڅو ته زیان اړولی او په وینا یې، په نړیوالو بازارونو کې د نفتو د بیو لوړېدو غیرمعمولي وضعیت رامنځته کړی دی. د ده په وینا، په نړیوال بازار کې د بیو د لوړېدو له امله د پاکستان د اقتصادي ثبات هڅې هم اغیزمنې شوې دي.
د نړۍ لوی میلیاردر، د ټېسلا او سپېساېکس بنسټاېښودونکي اېلان ماسک د اوپناېای د راتلونکې په اړه په یوې حساسې محکمه کې وویل، چې د دې شرکت د جوړېدو مفکوره د هغه وه، خو وروسته د شرکت مدیرانو یې لوری بدل کړی دی.
ماسک د سې شنبې په ورځ (د غويي ۸مه) د شاهد په توګه محکمې ته حاضر شو او خپله دعوه یې د اوپناېای، د دې شرکت د اجراییوي رییس سم التمن او د شرکت د مشر ګرېګ بروکمن پر ضد د خیریه فعالیتونو د اصولو د دفاع هڅه وبلله. هغه ادعا وکړه، چې دا شرکت له خپل اصلي ماموریت، یعنې د بشریت له خدمت څخه لرې شوی او پر یوه ګټندویه بنسټ بدل شوی دی.
ماسک د محکمې په لومړۍ ورځ وویل: «که د خیریه بنسټونو لوټل عادي شي، نو په امریکا کې به د خیریه مرستو بنسټ له منځه لاړ شي». هغه همداراز ټینګار وکړ، چې د اوپناېای مفکوره، نوماېښودنه، د مهمو کارکوونکو جذب او لومړنی مالي تمویل ټول د ده له لوري ترسره شوي او هدف یې د یوه غیرانتفاعي بنسټ جوړول وو.
په مقابل کې، د اوپناېای او التمن وکیل ویلیام ساوېت د خپلې دفاع په ترڅ کې منصفه پلاوي ته وویل، چې دا خپله ماسک وو، چې له پیل څخه یې غوښتل دا بنسټ پر یوه ګټې محور شرکت بدل کړي او حتی غوښتل یې په پای کې یې مشري په لاس کې واخلي. د هغه په وینا، ماسک چې په دې هڅه کې ناکام شو، نو بیا یې دعوه وکړه او په ۲۰۲۳ کال کې یې خپل د مصنوعي ځیرکتیا شرکت «xAI» جوړ کړ.
ساوېت زیاته کړه، چې د ماسک هدف «په سر کې درېدل» وو او دا قضیه د هغه د غوښتنو د نه پوره کېدو پایله ده. په همدې حال کې، د ماسک وکیل سټیون مولو ادعا وکړه، چې د اوپناېای مدیران د شتمنۍ د راټولولو په لټه کې دي او دا شرکت د مایکروسافټ په څېر پانګهوالو د جذب له لارې چې په ۲۰۲۳ کال کې یې شاوخوا ۱۰ میلیارده ډالره پانګونه وکړه، له خپل اصلي مسیر څخه اوښتی دی.
ماسک په خپله دعوه کې له اوپناېای او مایکروسافټ څخه د ۱۵۰ میلیارده ډالرو تاوان غوښتنه کړې، چې ټاکل شوې د دې بنسټ خیریه برخې ته ځانګړې شي. هغه همداراز غواړي، چې اوپناېای بېرته خپل غیرانتفاعي جوړښت ته وګرځي او التمن او بروکمن له خپلو مدیریتي دندو لرې شي.
د محکمې په بهیر کې، د امریکا فدرالي قاضي ایوون ګونزالېز راجرز د ټولنیزې شبکې اېکس کې د ماسک د څرګندونو له امله هغه ته خبرداری هم ورکړ. ماسک مخکې التمن «درغلګر» بللی او هغه یې د یوه خیریه بنسټ د ناوړه ګټې اخیستنې په تور تورن کړی وو. قاضي ترې وغوښتل چې په ټولنیزو رسنیو کې خپل فعالیت محدود کړي؛ هغه غوښتنه چې ماسک او التمن دواړو ومنله.
تمه کېږي، چې په دې محکمه کې به د التمن او د مایکروسافټ د اجراییوي رییس ساتیا نادېلا په څېر څېرې هم شاهدي ورکړي. دا قضیه د اوپناېای د داخلي اختلافاتو او د دې شرکت د بدلون بهیر ته بېساری نظر وړاندې کوي، له دې چې په ۲۰۱۵ کال کې د یوه غیرانتفاعي څېړنیز لابراتوار په توګه پیل شو، تر دې چې اوس له ۸۵۰ میلیارده ډالرو څخه ډېر ارزښت لرونکی ټکنالوژیکي لوی شرکت ګرځېدلی دی.
ماسک د خپلو خبرو په بله برخه کې وویل، چې د مصنوعي ځیرکتیا د خوندیتوب په اړه یې جدي اندېښنې لرلې او د امریکا له پخواني ولسمشر بارک اوباما سره تر لیدنې او د ګوګل د بنسټاېښودونکي لېري پېج سره تر خبرو وروسته دې پایلې ته رسېدلی وو، چې باید د دې ټکنالوژۍ د احتمالي خطرونو د مخنیوي لپاره یو بنسټ جوړ شي.
په مقابل کې، د اوپناېای وکیلانو ټینګار وکړ، چې د مصنوعي ځیرکتیا خوندیتوب د ماسک لپاره لومړیتوب نه وو او حتی هغه د دې برخې پر کارکوونکو ملنډې وهلې.
اوپناېای وروسته له هغې چې ماسک له مدیره پلاوي ووت، خپل جوړښت بدل کړ او په ۲۰۱۹ کال کې یې ګټې محور څانګه جوړه کړه، څو وکولای شي د ګوګل اړوند د مصنوعي ځیرکتیا لابراتوار «ډیپماینډ» په څېر سیالانو سره سیالي وکړي. دا شرکت اوس د «Anthropic» په څېر نورو شرکتونو له زیاتېدونکې سیالۍ سره مخ دی.
دا قضیه کولای شي د اوپناېای د احتمالي عامه ونډو د وړاندې کولو پروګرامونه هم اغېزمن کړي او په عین حال کې د مصنوعي ځیرکتیا د راتلونکې او خوندیتوب په اړه عامه اندېښنې لا پسې زیاتې کړي.
سياېناېن د باخبره سرچينو له قوله راپور ورکړی، چې پاکستاني چارواکي تمه لري، چې په راتلونکو څو ورځو کې په منځني ختیځ کې د جګړې د پای ته رسولو لپاره له ايران څخه يو اصلاح شوی وړانديز ترلاسه کړي.
تر دې مخکې راپور ورکړل شوی وو، چې د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران اسلامي جمهوريت له وروستي وړانديز څخه خوشاله نهدی او هغه به ونه مني.
د دغو سرچينو په وينا، د ايران د بهرنيو چارو وزير عباس عراقچي به له روسيې څخه تر راستنېدو وروسته په تهران کې د ايران له مشرانو سره سلا مشورې وکړي.
سرچينو زياته کړې، چې دا بهير ورو روان دی، ځکه د ایران اسلامي جمهوريت له مشر مجتبی خامنهيي، سره چې د اوسېدو ځای يې پټ ساتل کېږي، اړيکه ټينګول ستونزمن کار دی.
دوی وايي، چې دا بهير لا هم روان دی او بدلون پهکې راځي او همداراز ډېر څه په دې پورې تړلي دي چې ايا ايران به يو داسې اصلاح شوی وړانديز وړاندې کړي، چې د امريکا لپاره د منلو وړ وي که نه.
ټرمپ د سېشنبې په ورځ په ټولنيزو رسنيو کې ليکلي وو، چې ايران امريکا ته ويلي: «د ړنګېدو په حالت کې دی» او ټينګار يې کړی وو، چې تهران غواړي د هُرمز تنګی پرانيستی پاتې شي، په داسې حال کې چې «هڅه کوي د خپل مشرتابه وضعيت روښانه کړي.»
تر دې مخکې «اکسیوس» هم د باخبره سرچينو له قوله راپور ورکړی وو، چې ټرمپ د تهران په اړه د دوو لارو تر منځ پاتې دی: يا نوي پوځي بريدونه وکړي او يا انتظار وباسي څو وڅېړي چې ايا روان بنديزونه کولای شي اسلامي جمهوريت دې ته وهڅوي چې د خپلو اټومي وسلو د پروګرام د پای ته رسولو په اړه خبرو ته کېني که نه.
په راپور کې ويل شوي، د ټرمپ ځينې لوړپوړي سلاکاران باور لري، چې بايد د هُرمز تنګي کلابندي وساتل شي او نور اقتصادي بنديزونه هم ولګول شي، څو پر ايران فشار زيات شي.
د راپور له مخې، ټرمپ له حکومت څخه بهر له ځينو څېرو سره هم مشورې کړي او هغه ته سپارښتنه شوې، چې له دې بند حالت څخه د وتلو لپاره پوځي اقدام هم په پام کې ونيسي.
د ټرمپ د يوه سلاکار په وينا، هغه په دې وروستيو کې ويلي: «يوازنی څه چې د اسلامي جمهوريت مشران پرې پوهېږي، بم دی».