ملا هبت‌الله په خپله وروستۍ وینا کې یوځل بیا د پاکستان پر بریدونو چوپتیا غوره کړې

د فریبورګ ښار د ښاروالۍ شورا یو ځل بیا پرېکړه کړې چې ښار به د افغانستان د زیانمنو کسانو د منلو لپاره خپل چمتووالی وساتي او فدرالي او ایالتي حکومتونو ته به خپل دا دریځ په رسمي ډول څرګند کړي.

دا اقدام داسې مهال کېږي چې د جرمني فدرالي حکومت له ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو راهیسې له افغانستان نه د کډوالو د منلو ټول پروګرامونه بند کړي او مخکې ورکړل شوې ډېری ژمنې یې هم لغوه کړې دي.

د ښار د شورا غړو د شنو، سوسیال ډیموکراټانواو نورو سیمه‌ییزو ډلو له ویناوو وروسته ښاروال ته دنده وسپارل شوه چې د «خوندي بندرونو د ایتلاف» له غړو ښارونو سره په همغږۍ د کډوالو منلو لپاره د فریبورګ چمتووالی بیا تایید کړي او دا دریځ له فدرالي او ایالتي حکومتونو سره شریک کړي.

خو دا پرېکړه په شورا کې په یوه واحد نظر ونه منل شوه. د ښي اړخو ګوندونو استازو، په ځانګړي ډول افراطي ښي اړخي ګوند، مسیحي ډیموکراتانو او ازادو رایه ورکوونکو له دغه وړاندیز سره مخالفت وکړ.

د مسیحي ډیموکرات ګوند استازي وویل چې فدرالي حکومت د بدیلونو په وړاندې کولو سره د دغو کسانو لپاره نورې لارې برابرې کړې دي او د ښار دا ډول پرېکړې عملي اغېز نه لري.

د ښار د شورا غړو ټینګار کړی چې دا پرېکړه سملاسي عملي پایله نه لري، خو د انساني پیغام په توګه مهمه ده.

د فریبورګ ښاروال هم له دې پرېکړې ملاتړ کړی او ویلي یې دي چې دا اقدام که څه هم په لنډ مهال کې عملي نه وي، خو حکومت ته یو اخلاقي او سیاسي پیغام لېږي.

د ځینو ګوندونو استازو ویلي، چې جرمني باید د هغو افغانانو ملاتړ ته دوام ورکړي چې مخکې یې د خوندیتوب ژمنې ترلاسه کړې وې. د نورو په وینا، انساني ژمنې باید تر سیاسي پریکړو پورته وي.

د رسمي معلوماتو له مخې تر ۲۰۲۵ کال پورې شاوخوا اووه دېرش زره افغانان جرمني ته داخل شوي دي، خو زرګونه نور لا هم په پاکستان کې د ویزو او انتقال په تمه دي.

د ۲۰۲۶ کال په پیل کې د جرمني حکومت اعلان وکړ چې له پاتې کسانو څخه به یوازې یوه برخه ومنل شي.

اوچا په خپل تازه راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د وروستیو ورښتونو او سېلابونو له امله بشري وضعیت لا پسې خراب شوی او زرګونه خلک یې اغېزمن کړي دي.

د اوچا د رپوټ له مخې، شاوخوا ۷،۵۰۰ کورونه زیانمن شوي چې له دې ډلې ۱،۵۰۰ کورونه ویجاړ او ۶،۰۰۰ نور مهم جوړښتونه لکه سړکونه، پلونه او پراخې کرنیزې ځمکې سختې زیانمنې شوې دي.

د راپور له مخې، سېلابونو په پنځو ولایتونو (کندهار، زابل، بادغیس، لوګر او ننګرهار) کې ۶۱ روغتیايي مرکزونه اغېزمن کړي دي.

همدارنګه د زده کړو برخه هم زیانمنه شوې ده. په ننګرهار کې ۶۸ ښوونځي او په جنوبي سیمو کې ۵۵ ښوونځي زیانمن شوي او په شمالي او مرکزي ولایتونو کې هم نور زیانونه ثبت شوي چې لسګونه زره زده کوونکي یې اغېزمن کړي دي.

د راپور له مخې، مرستندویه ادارې د ګډو ارزونو پر بنسټ د خوړو، سرپناه، روغتیا، تغذیې، اوبو او حفظ الصحې، زده کړو، ساتنې او نغدي مرستو په برخو کې مرستې وړاندې کوي.

اوچا زیاتوي چې که څه هم تر اوسه ۳۱،۱۰۰ کسانو ته مرستې رسېدلې، خو د عملیاتو ظرفیت د څو هم مهاله بحرانونو او اکمالاتي ستونزو له امله محدود شوی دی.

د طبي شورا د ۱۴۰۴ کال پایلې ښيي، چې نوموړی په ۱۴۸.۵ نومرو سره په ازموینه کې پاتې راغلی او نه شي کولی چې په طبي برخه کې کار وکړي.

100%

د کابل د طبي پوهنتون یو استاد د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې د عامې روغتیا پوهنځي اوسنی رییس نېږدې لس میاشتې وړاندې د ډاکتر روح الله سخي زاده پر ځای چې په عامې روغتیا کې یې پي ایچ ډي کړې وه او په کابل طبي پوهنتون کې یې کلونه - کلونه تدریس کړی و د ملا محمد حسن اخوند په یو ځانګړي امر مقرر کړ.

نوموړي وویل: "که یو څوک پوهنتون کې استاد کیږي نو لومړی باید د طبي شورا له ایګزیټ ازموینې بریالی شي، بیا کادري ازموینه ورکړي، کنفرانس ورکړي او له کامیابۍ وروسته استاد کېدی شي."

دغه استاد وايي، چې ضیاءالرحمان عمر پرته له دې چې رسمي ډاکتر وي، کادري ازموینه یې ورکړې وي او په یاد پوهنتون کې استاد وي، په فوق العاده بڼه استاد او رییس معرفي شوی دی.

د کابل طبي پوهنتون پر خپلې ویب پاڼې د عمر د کاري تجربې په اړه ویلي چې تجربه لري او د فوق العاده حکم په اساس رییس مقرر شوی دی.

100%

ضیاءالرحمان عمر د پکتیا پوهنتون څخه فارغ شوی او دا مهال له قانوني اړخه طبي ډاکتر نه دی.

د لوړو زده کړو وزارت یوې سرچینې د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې ضیاءالرحمان عمر د طالبانو د لوړو زده کړو د وزیر ندا محمد ندیم له نېږدې دوستانو او د افغانستان د جمهوري دولت پر وړاندې د جګړې پر مهال نېږدې وسله وال پاتې شوی دی.

د طالبانو مشر مولوي هبت الله اخوند زاده تازه په یوه سیمینار کې د وینا پرمهال ویلي، چې ګومارنې باید د اهلیت پر بنسټ وشي، خو د طالبانو په لیکو کې ددې ډلې د مشر دې غوښتې ته کمه اعتنا شوې ده.

د کندهار ښار په بېلا بېلو برخو او ګڼه ګوڼه ځایونو کې ځینو شرکتونو لوی ډیجیټل سکرینونه لګولي وو او سوداګریز اعلانات پکې خپرېدل.

د سرچینو د معلوماتو له‌مخې، له تېرکال راهیسې د طالبانو د بندیز له امله په دغو سکرینونو کې بې روحه اعلانات خپریدل، خو اوس په کندهار کې د طالبانو د امربالمعروف ریاست د شفاهي امر له‌مخې، د یادو سکرینونو د بشپړ بندیدو امر شوی دی.

د یادو سکرینونو د شرکت یو کارکوونکي چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي، افغانستان انټرنشنل ته وویل:«تېر کال موږ ته طالبانو وویل چې باید د ساکښو انځورونه او ویډیوګانې خپاره نه کړو. هغه مو ورسره منل، اوس وايي، چې باید مطلق باید دا سکرینونو بند شي او هېڅ مواد باید پکې خپاره نه شي».

د یادو شرکتونو مسوولان وایي، امربالمعروف ورته ویلي، چې د سکرینونو د بندولو امر یې د ملا هبت الله د لارښوونې له‌مخې کړی دی.

د سکرینونو د شرکتونو په وینا، د هر سکرین پر فعالولو یې له اتلس زره څخه تر شل زره ډالرو پورې لګښت کړی دی او ښاروالي ته هم په کال کې دوه نیم لکه افغانۍ مالیه ورکوي.

د سکرینونو څښتنان وايي، د افغانستان نورو ښارونو ته په کتو یې په عصري او ډیجیټلي بڼه د سوداګرۍ او اعلاناتو په موخه پانګونه وکړه، خو طالبانو یې پر دې پانګونه بندیز ولګاوه.

د اعلاناتو د خپریدو لپاره سکرینونه چې په کندهار کې په عامه اصطلاح ورته تلویزیونونه وايي، د کابل او ننګرهار په ګډون په نورو ولایتونو کې هم فعال دي چې د اعلاناتو د خپرېدو ترڅنګ ځینې وخت ښاریان د دغو سکرینونو له لارې د افغانستان ورزشي لوبې هم ننداره کوي.

طالبانو په رسمي ډول ددغو سکرینونو د بندولو مذهبي او یا امنیتي دلایل نه دي روښانه کړي.

په یاد سیمنار کې د طالبانو د مشر ملاهبت الله اخوندزاده د وینا ډېره برخه د «شریعت پر پلي کولو، د دیني ملایانو سره د مشورو او درناوي پر زیاتېدو، د خپل نظام د ساتنې او په خپلو منځونو کې د همغږۍ پراختیا» ته ځانګړې شوې وه.

نوموړي د ګمرونو طالب مسوولانو ته په خطاب کې ویلي: «په ګمرکونو کې چې تاسې کوم محصولات جمع کوئ دا د خلکو پیسې دي، دا بیت المال دی، ډېر احتیاط کوئ چې بې‌ځایه دا مال مصرف نه‌کړئ. کوښښ وکړئ، چې دا مالونه د خلکو په عامه مصالحو کې مصرف شي نه په شخصي مصالحو کې».

د طالبانو مشر خپلو کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، که په چارو کې «د غفلت له کبله زیان پېښ شي بیا عذر» د منلو نه‌دی. نوموړي ټینګار کړی، چې ځانونو ته د امتیاز پر ځای خلکو ته اسانتیاوې رامنځته کړئ او کار و اهل کار ته وسپارئ.

هغه ویلي:« له خلکو سره سختي مه کوئ، خلک د الله تعالی له رحمته مه مایوسه کوئ او خلک په نفرت کې مه اچوئ. له خلکو سره نږدې اوسېږئ؛ تر څو خلک تاسې ته درشي او ستاسو سیاست له نږدې وویني. مسوولیت داسې چاته مه ورکوئ، چې اهلیت یې ونه لري».

د طالبانو له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په یاده غونډه کې طالب مسوولانو، دیني ملایانو او ګډونوالو له ملاهبت الله سره خپل «بیعت» بیا تازه کړ. د طالبانو مشر پر داسې مهال په خپلو ادارو کې کار اهل کار ته پر سپارلو ټینګار کوي، چې پر یادې ډلې نیوکې دي چې په مسلکي او تخصصي برخو کې یې هم ملایان ټاکلي.