ملګري ملتونه: رواني مشورې او بشري ملاتړ د افغان ښځو او نجونو وضعیت ښه کولای شي

بېنېټ په خپله تازه څرګندونه کې ویلي چې دا قانون د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې دی، ځکه بشري حقونه د ټولو مذهبي او قومي لږکیو ساتنه کوي.

طالبانو په دې وروستیو کې د «مبلغینو قانون» په نوم نوی قانون خپور کړی، چې د دیني او تبلیغي فعالیتونو لپاره سخت چوکاټونه ټاکي او د هېواد دننه یې د مذهبي ازادۍ او تنوع په اړه اندېښنې راپارولې دي.

په دغه قانون کې د طالبانو د مشر پر اطاعت ټینګار شوی، د رسنیو پر فعالیتونو محدودیتونه وضع شوي او د مذهبي تنوع پر ځای د حنفي مذهب پیروۍ ته لومړیتوب ورکړل شوی دی.

د راپورونو له مخې، په دغه قانون کې څرګنده شوې چې یوازې هغه کسان کولی شي د مبلغ یا داعي په توګه فعالیت وکړي چې د حنفي مذهب پیروان وي او که کوم غیرحنفي کس په دې برخه کې فعالیت وکړي، د هغه د فعالیت مخه به ونیول شي.

د طالبانو د عدلیې وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي چې دغه قانون په یوه سریزه، درېیو بابونو، دوو فصلونو او ۱۷ مادو کې ترتیب شوی او د دې ډلې د مشر له خوا لاسلیک شوی دی.

په پکتیکا کې د طالبانو د پوهنې رییس عبدالوکیل خالد ویلي، چې د پاکستان د پوځ د بریدونو له امله د برمل ولسوالۍ تعلمیمي بهیر له خنډ سره مخ شوی و، خو اوس یې بېرته د ۷ مدرسو او ۳ ښوونځيو ۳۱۰۸ زده کوونکو ته په خوندي ځایونو کې خېمې درولې دي.

طالبانو د یادو زده کوونکو د درسونو د دوام لپاره له خېمې څخه د جوړو شویو نویو ټولګیو کره ځای نه دی په ډاګه کړی.

تردې وړاندې نړۍوالو سازمانونو ویلي وو، چې د افغانستان په اوسنیو سرحدي سیمو کې د پاکستان د بریدونو له امله د زرګونو زده کوونکو د زده کړو بهیر له خنډ سره مخ شوی دی.

د سرچینو په وینا، د افغانستان له لوري د طالبانو تر کنټرول لاندې پلاوي کې جعفر مهدوي، عاطف مشعل، غنچه‌ګل ارمان، عبیدالله بهیر او سلیمان بن‌شاه ګډون لري.

له بلې خوا په دغو خبرو کې د پاکستان له اړخه مشاهد حسین، ستاره ایاز، اصف درانی، سناتور عبدالقدیر خان او حامد میر برخه اخلي.

سرچینې وایي، د خبرو په اجنډا کې د تحریک طالبان پاکستان فعالیتونه او داعش، پر ډیورنډ کرښه نښتې او د پاکستان بریدونه، اقتصادي وضعیت او د کډوالۍ اړوند مسالې شاملې دي.

د سرچینو په وینا، د دې ناستې هدف د تاوتریخوالي د کمولو لپاره لاره برابرول او د سرحدي او امنیتي کړکېچونو د مدیریت عملي لارې لټول دي.

همدارنګه په وړاندیزونو کې د امنیتي معلوماتو تبادله، د ډیورند کرښې په اوږدو کې د تاوتریخوالي د مخنیوي میکانیزمونه او د دواړو هېوادونو ترمنځ د وګړو او سوداګرو د تګ راتګ اسانتیاوې شاملې دي.

سرچینې زیاتوي چې له دې وړاندې جعفر مهدوي له یو شمېر افغان سیاسي څېرو سره هېواد ته د ستنېدو په اړه خبرې کړې وې. اوس دا خبرې د طالبانو او پاکستان په تایید، خو د ترکیې په ډیپلوماټیک منځګړیتوب د یوه غیررسمي بهیر په اډانه کې روانې دي.

تر اوسه دغو نوماندو کسانو په وروستیو ۲۴ ساعتونو کې د استانبول د دې ناستې په اړه جزئیات نه دي وړاندې او داسې تازه راپور هم نه دی ترلاسه شوی چې په مستقیم ډول د دغو خبرو جزئیات تایید یا بشپړ کړي.

د ازبکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې ویلي،چې د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې مبارزې ادارې د هغه پروګرام په چوکاټ کې یې له طالب پلاوي سره ناسته کړې چې د افغانستان د پراختیا ملاتړ کوي.

د راپور له‌مخې، په دې ناسته کې د افغانستان، منځنۍ اسیا، ایران ا پاکستان لپاره د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې سیمه‌ييز مشر اولیورر سټولپه او د افغانستان لپاره د جاپان د نړیوالۍ همکارۍ ادارې مشر توساکا سوتا هم ګډون درلود.

د ازبکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې ویلي، چې د ناستې پرمهال دواړو لوریو د پنبې پروسس، د نساجۍ صنعت پراختیا، د مېوو او سبزیو پروسس او د یوې ګډي تولیدي کړۍ پر رامنځته کولو او د دوه اړخیزو سوداګریزو او اقتصادي اړیکو پر پراخولو ټینګار کړی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د ازبکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، د ۲۰۲۶ کال په لومړیو دوو میاشتو کې د ازبکستان او افغانستان ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه ۲۹۸.۴ میلیونه ډالرو ته رسېدلې ده. دا شمېرې ښيي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري د ۲۰۲۵ کال د ورته مودې په پرتله ۸.۲ سلنه زیاته شوې ده.

د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان (امسو) د چارشنبې په ورځ، د غویي نهمه، په دې تړاو اندېښنه ښودلې او دا ډول اقدامات یې د بیان ازادۍ او اطلاعاتو ته د لاسرسي د بنسټیزو حقونو تر پښو لاندې کول بللي.

امسو لیکلي: «دا ډول اقدامات نه یوازې د رسنیو پر خپلواکۍ مستقیم برید دی، بلکې د بیان ازادۍ او اطلاعاتو ته د لاسرسي د بنسټیزو حقونو تر پښو لاندې کول دي».

امسو ټینګار کړی، چې رسنۍ باید د خپلو مسلکي معیارونو او د مخاطبانو د اړتیاوو پر بنسټ د بحث موضوعات او مېلمانه وټاکي او هر ډول بهرنی مداخله د رسنیو مسلکي هویت ته زیان رسوي.

دغه سازمان زیاتوي چې د نظرونو تنوع د یوې سالمې ټولنې لپاره مهمه ده او د مېلمنو پر غوراوي محدودیت د عامه افکارو د کنټرول او سانسور یوه بله بڼه ده.

امسو له طالبانو غوښتنه کړې چې رسنیو ته خنډونه جوړ نه کړي او د نړیوالو اصولو په رڼا کې د خبریالانو خوندیتوب او ازاد فعالیت تضمین کړي.

طالبانو له دې وړاندې هم رسنیو ته د سیاسي شنونکو نوملړ سپارلی و، چې په خپلو بحثونو کې له هغوی پرته نور څوک را ونه غواړي. دې ډلې دغه راز په رسنیو کې د یو شمېر شنونکو پر بحثونو بندیز لګولی.