طالبانو د ایران پر پوله د امنیتي پوستو پر ژر جوړېدو ټینګار کړی

یاد کمېسیون ویلي، چې دغه کورنۍ د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د نیمروز د ورېښمو پله، د هلمند د بهرامچې او د هرات د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

دغه کمېسیون زیاته کړې، چې له دې ډلې د تورخم له لارې ۷۲۹، د سپین بولدک له لارې ۶۰، د ورېښمو پله له لارې ۸۵، د بهرامچې له لارې ۳ او د اسلام‌کلا له لارې ۲۵ کورنې افغانستان ته ستنې شوې دي.

طالبانو ویلي، په همدې ورځ یې ۶۱۴ کورنۍ چې ټولټال ۳زره او ۴۳۰ کسان کېږي؛ خپلو مېنو ته لېږدولې دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، له ۲۰۲۳کال راهیسې څه باندې ۲،۱ مېليونه افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
یوشمېر افغان کډوال بیا نیوکه کوي، چې د بېرته ستنېدو پرمهال له ډېرو ستونزو سره مخ شوي دي. د یادو کډوالو په خبره؛ د دوی د ثبت لړۍ ټکنۍ ده او په دې برخه کې ګومارل شوي پاکستاني کارکوونکي خورا کم دي.

په دغه غونډه کې د بېلابېلو ولایتونو راپورونه هم د کمېسیون له غړو او ملا یعقوب سره شریک شول. د طالبانو تر کنټرول لاندې باختر اژانس راپور ورکړی، چې تر ارزونو وروسته پرېکړه وشوه؛ ترڅو «شته ستونزو» ته پر وخت او اغېزمنه توګه رسېدنه وشي.

خو طالبانو د دغه خبرو اترو او امنیتي ستونزو جزییات نه‌دي خپاره کړي. په ورته وخت کې دغه غونډه داسې مهال شوې، چې په تېرو څو ورځو کې د افغانستان پر بېلابېلو سیمو د پاکستان بریدونه دوام لري.

تازه ځایي سیمه‌ييزو سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته خبر ورکړی، چې پاکستاني پوځیانو د ننګرهار پر ګوشتې ولسوالۍ توغندیز بریدونه پيل کړي. سرچینو ویلي، دغه بریدونه نن سهار پيل شوي چې له امله یې خلک د خپلو مېنو پرېښودو ته اړ شوي دي.

د روانې اونۍ د دوشنبې په ورځ هم پاکستاني ځواکونو د کونړ په بېلابېلو سیمو کې د ولایت د مرکز په ګډون مرګوني بریدونه وکړل.

د دغه وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، له دې ډلې د حیرتان بندر له لارې ۵۷۷زره او ۹۸۹ ټنه، د اقینې بندر له لارې ۸۲زره او ۹۵۲ ټنه، د تورغونډۍ بندر له لارې ۱۰۱زره او ۱۹۲ ټنه او د خواف–هرات له لارې ۱۱۱زره او ۸۴۸ ټنه انتقالات شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په ټولیز ډول په دغه انتقالاتو کې واردات او صادرات دواړه شامل وو. خبرپاڼه زیاتوي، د یادو انتقالاتو یوه برخه صادرات جوړوي چې یوازې تېره میاشت ۹زره او ۲۷۵ ټنه صادرات شوي دي. د صادراتو ډېره برخه وچه مېوه او د انارو جوس جوړوي.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ټینګار کړی، چې د لا زیاتو انتقالاتو لپاره به مناسب شرایط برابر کړي او سوداګرو ته به نورې اسانتیاوې هم رامنځته کړي.
د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت تر دې وړاندې خبر ورکړی و،‌ چې د تېرې کب میاشتې په لړ کې د اوسپنې پټلۍ له لارې ۷۲۹زره او ۲۶۱ مټریک ټنه انتقالات شوي دي.

یاد سازمان ویلي، چې د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغه ډلې د هېواد د انځور کنټرول، پر حکومت د هر ډول څار د مخنیوي او د خپلو تبلیغاتو د تحمیلولو لپاره د پراخو قوانینو پلي کولو ته دوام ورکړی دی.

افغانستان په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له واکمنۍ وړاندې د مطبوعاتو د ازادۍ په نړۍوال شاخص کې ۱۲۲م ځای درلود. د طالبانو له واکمنېدو وروسته افغانستان ۳۴ درجې شاتګ وکړ او ۱۵۶ ځای ته ولاړ.

د طالبانو له‌خوا پر رسنیو د فشارونو پر دوام افغانستان په ۲۰۲۳کال کې د ۱۸۰ هېوادونو له ډلې ۱۵۲م ځای خپل کړ. د رسنیو او خبریالانو پر وړاندې د دوامداره فشار له امله دغه وضعیت لا کړکېچن شو، تر دې چې په ۲۰۲۴کال کې افغانستان د ۱۸۰ هېوادونو له ډلې ۱۷۸م ځای ته راولوېده. په تېر کال کې هم افغانستان په ۱۷۵م ځای کې پاتې شو.

د هېوادونو ډلبندي: ناروې لومړی او اریټریا وروستی

ناروې د لسم پرله‌پسې کال لپاره په لومړی ځای خپل کړی؛ په‌داسې حال کې چې اریتریا د دیارلسم پرله‌پسې کال لپاره په وروستي ځای کې ده. د سوریې هېواد د بشارالاسد حکومت له نسکوریدو راهیسې تر ټولو لوی پرمختګ کړی، چې ۳۶ درجې پورته راغلی دی.

امریکا څو درجې شاتګ کړی او اېکوادور او پیرو هم په خپلې ډلبندۍ کې چټک کمښت لیدلی دی.

جګړې او معلوماتو ته د لاسرسي محدودیتونه

د بې‌‌پولې خبریالانو سازمان وایي، چې په ځینو هېوادونو لکه عراق، سوډان او یمن کې اوږدمهاله جګړې د مطبوعاتو د ازادۍ کمېدو اصلي لاملونه دي. د دغه سازمان په وینا؛ په غزه کې جګړې چې د ۲۰۲۳کال له اکتوبر څخه پیل شوې، دغه سیمه د خبریالانو لپاره له تر ټولو خطرناکو ځایونو څخه ګڼلې ده؛ «هلته چې د اسراییل پوځ تر ۲۲۰ زیات خبریالان وژلي دي».

په نورو سیمو کې د مطبوعاتو د ازادۍ ځپل سیاسي خنډ رامنځته کړی دی. ختیځه اروپا او منځنی ختیځ هم هغه دوه سیمې دي، چې په تېرو ۲۵ کلونو کې په‌کې د مطبوعاتو ازادي تر ټولو ډېره کمه شوې ده.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان ویلي، چې روسیه د ولادیمیر پوتین تر مشرتابه لاندې لاهم د مطبوعاتو د ازادۍ له پلوه تر ټولو بدو هېوادونو څخه ګڼل کېږي. ایران هم د کورنیو فشارونو او د اسراییل–ایران جګړې له امله د ډلبندۍ په ټیټو ځایونو کې پاتې شوی دی. ایران سږکال ۱۷۷م ځای خپل کړی دی.

د طالبانو دغه وزارت تر دې وړاندې هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و. د طالبانو د امربالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت تر دې وړاندې خبر ورکړی و، چې د دوی محتسبانو په تېرې وري میاشت کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې ۵۸ کوډګر نیولي دي.

د دغه وزارت له‌خوا په خپور شوي راپور کې راغلي، تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۱۲۸ قضیې هم حل کړې چې په‌کې د ظلم، جبري نکاح، په بدو کې د نجونو د ورکړې، مهر، میراث او طلاق اړوند قضیې شاملې دي. دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغې ډلې په خپله پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي دي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت خبرپاڼه زیاتوي، چې په تېره یوه اونۍ کې یې له سوداګرو سره د بیو د کنټرول، د احتکار او بې‌کیفیته توکو د واردولو د مخنیوي په اړه هم ۳۸۹ اصلاحي ناستې لرلې.