سهیل اپریدی: د افغانستان اوږدې جګړې د خیبرپښتونخوا یو نسل له زده‌کړو بې‌برخې کړی

اپریدي د چارشنبې په ورځ په پېښور کې د اروپايي ټولنې له سفیر رېمونډاس کاروبلیس سره په خبرو کې وویل چې له افغانستان سره د روانو ستونزو د حل یوازینۍ اغیزناکه لاره خبرې او مذاکرات دي او پوځي لارې چارې نه شي کولای دا ستونزې حل کړي.

د هغه په وینا، د دواړو هېوادونو ترمنځ د زرګونو کلونو تاریخي او فرهنګي اړیکې شته او شخړې باید د تفاهم له لارې حل شي.

د معلوماتو له مخې، د پاکستان او افغانستان ترمنځ سوداګریزې لارې شاوخوا اووه میاشتې تړلې پاتې شوې دي، چې له امله یې د دواړو هېوادونو ګڼ سوداګر او له دغه سکتور سره تړلي زرګونه کسان له اقتصادي ستونزو سره مخ شوي دي.

د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر زیاته کړه چې عمران خان تل دا دریځ درلود چې جګړه او پوځي عملیات ستونزې نه شي حل کولای او ټینګار یې کړی چې د افغانستان اړوند مسایل باید د دوه‌اړخیزو خبرو له لارې حل شي.

د پاکستان او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې مسوولانو ویلي چې د تېر کال په لومړیو میاشتو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري تر یو میلیارد ډالرو رسېدلې وه، خو اوسني کړکېچونه او د ترانزیټ لارو دوامداره بندښت د دې لامل شوي چې دا کچه ښکته شي او سوداګر له درنو زیانونو سره مخ شي.

په دې ګډه جرګه کې چې د سې‌شنبې په شپه (د غويي ۸مه) د سهیل اپریدي په کور کې جوړه شوې وه، په دې صوبه کې د ډرون بریدونو او ترهګرۍ پرضد موافقه وشوه او په قبايلي ولسواليو کې امنيت ټينګول او د خلکو ساتنه لومړیتوب وګرځول شو.

د جرګې په اعلاميه کې د راتلونکې پنجشنبې په ورځ د ايالتي اسمبلۍ د ځانګړې غونډې د جوړېدو پرېکړه وشوه او وويل شول، چې په همدې تړاو به د جمعې په ورځ د کابينې ځانګړې غونډه راوبلل شي او همداراز د شنبې په ورځ به بيا لويه قبايلي جرګه جوړه شي.

په اوسنۍ ګډه جرګه کې ګډونوال پرېکړه وکړه، چې تر دې وروسته په دې صوبه کې ترهګري او ډرون بریدونه چې غوڅ اکثریت قربانیان یې عام خلک دي، د منلو وړ نه‌دي.

د جرګې ګډونوالو همداراز د «تېروتنې» په نوم د ملکي وګړو وژنه په کلکه رد کړه او له نوې تېکنالوژۍ سره سره په تکراري ډول «تېروتنې» یې نظامي «ناکامي» وبلله.

سهیل اپریدي په دې جرګه کې وويل: «صوبه نوره د ناامنۍ جوګه نه‌ده او پرېکړه کوونکي به پوهېږي چې د ولس وينه ارزانه نه‌ده».

په دې جرګه کې ټولو سياسي ګوندونو په همدې تړاو له سياسي اړيکو پرته په ګډه د تګلارې پر جوړولو سلا وکړه.

نثارباز خان د سې‌شنبې په ورځ (د غويي ۸مه) د خيبر پښتونخوا په اسمبلۍ کې وويل، چې په خيبرپښتونخوا کې له تېرو شلو تر ۲۵ کلونو راهیسې ترهګري خپل «اوج» ته رسېدلې، خو تر اوسه ورته اغېزناکه حل‌لاره نه‌ده موندل شوې.

د هغه په وینا، له تېرې یوې میاشتې راهیسې په پښتونخوا کې د ترهګرۍ نوې څپه پیل شوې او نږدې هره ورځ په‌کې پېښې رامنځته کیږي، خو نه صوبایي او نه مرکزي حکومت ورته جدي پام کړی دی.

هغه وویل، د تېرې دوشنبې په ورځ له باجوړ څخه تر وزیرستان پورې ګڼ بریدونه شوي او زیاتوي: «د پاکستان او افغانستان تر منځ نا اعلان شوې جګړه روانه ده، چې موخې او اهداف یې لا تر اوسه روښانه نه‌دي»، خو په باور یې د ډیورند کرښې دواړو خواوو کې عام خلک سخت اغېزمن شوي او د «دواړو خواوو خلک یو دي».

نوموړي د خیبرپښتونخوا له اعلی وزیر څخه وغوښتل، چې دا موضوع له مرکزي حکومت سره په جدي ډول شریکه او په تړاو یې باید جدي او اغېزناک اقدامات وشي او همداراز د روانې نامعلومې جګړې بیه نور باید عام ولس پرې نه‌کړي او واضح تګلاره او حساب ورکونه رامنځته شي.

نوموړي د سې شنبې په ورځ، د غویي اتمه، په یوه مرکه کې ویلي چې طالبان او پاکستان دواړه باید د خپلو خلکو ګټې په نظر کې ونیسي او خبرو اترو ته سره کښېني.

د هغه په وینا، که پښتانه د کرښې دې غاړې ته دي او که هغې غاړې ته، دواړه د جګړې دروند تاوان ویني.

هایمل ولي خان د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، «زما خواست له ریاست افغانستان او ریاست پاکستان نه دی دادی، چې د امن لاره پیدا کړي. پښتون که د ډیورڼد سیمې اخوا دی او که دې خوا، ددې جنګ تاوان پښتون ته دی».

نوموړي دغه راز زیاته کړه، چې « که پښتانه د پاکستان دي، ریاست پاکستان دې دا پښتانه خپل وګڼي او د هغوی په غم کې دې شریک شي، او که پښتانه د افغانستان وي، ریاست افغانستان دې دا پښتانه خپل وګڼي او په غم کې دې یې شریک شي او دا غم دې د پښتنو کور ته نه راوړي».

ایمل ولي خان ټینګار کړی چې دواړه دولتونه باید د خلکو د ژوند د ښه کېدو لپاره کار وکړي.

هغه د نجونو د زده کړو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل چې پر نجونو د زده کړې بندیز نه پښتو ده او نه هم اسلام دی.

د نوموړي په وینا، دا د لویدیز پالیسي ده، چې پښتانه له جهالت سره مخ کوي او دددې لپاره لومړی کار د زده کړو مخنیوی دی.

هغه د نجونو پر زده کړو بندیز ترهګریز فکر وباله او د باچاخان د هڅو پر وړاندې د پاکستان « تعلیم د مدرسې وايي، لپاره یې د پیسې وايي» او په افغانستان کې د نجونو پر زده کړو بندیز د همدې پالیسۍ برخه وبلل.

هغه د دوشنبې په ورځ وويل، «مرکزي حکومت به له خپلو ژمنو سره سم ورګډو شویو ولسواليو ته هر کال ۱۰ بيليونه کلدارې ورکولې، خو له بده مرغه یې تراوسه پورې ۱۶بيليونه او ۸زره ميليونه کلدارې ورکړي، او تراوسه ورته ۵۳بيليونه او ۲زره ميليونه کلدارې ورکول پاتې دي».

هغه د مرکزي حکومت لخوا په ايالت کې د برېښنا پر پرچاوۍ هم نيوکه وکړه، چې خيبرپښتونخوا کې د هيواد تر ټولو زياته د برېښنا پرچاوي رامنځته کېږي.

نوموړي وويل، په خيبرپښتونخوا کې غيراعلاني او د اوږد وخت پورې د برېښنا پرې کېدنه دوام لري، د ایالت په لرې پرتو سيمو کې هره ورځ «د ۲۰ نه تر ۲۲ ساعتونو» پورې برېښنا نه وي، باوجود د دې چې ايالت د خپل ضرورت څخه زياته برېښنا او ګاز توليدوي.

هغه وويل، همداراز ایالت ته د سي اېن جي ګاز بند کړل شوی، چې له امله یې بېوزله خلک او ډرايوران سخت اغېزمن دي.

شفيع جان د اقتصاد په برخه کې د مرکزي حکومت پاليسۍ هم د انتقاد لاندې راوستي چې له سببه یې صنعتونه مخ په ټيټه روان دي، او له دغو دښمنه پاليسيو له امله کارخانې بندې او بهرنۍ پانګونې په ټپه ولاړې دي.