راپور زیاتوي چې د اسیا-پسیفیک په سیمه کې له ۳۲ ارزول شویو هېوادونو او سیمو څخه په ۲۱ کې د رسنیو د ازادۍ وضعیت «ستونزمن» یا «ډېر جدي» بلل شوی دی. د راپور له مخې، دا سیمه د نړۍ له تر ټولو محدودو سیمو څخه ده او وضعیت یې د قانوني فشارونو، ناوړه تورونو او سختو قوانینو له امله لا خرابېږي.
د ۲۰۲۶ کال لپاره د رسنیو د ازادۍ نړیوال شاخص تازه درجهبندۍ کې ناروې یو ځل بیا لومړی مقام خپل کړی، ورپسې هالند او استونیا په دویم او درېیم ځای کې دي.
په راپور کې چین، شمالي کوریا، ویتنام، میانمار، پاکستان او هند هم د هغو هېوادونو په ډله کې یاد شوي چې رسنۍ پکې له قانوني، امنیتي او سیاسي فشارونو سره مخ دي.
د راپور له مخې، په سیمه کې استبدادي رژیمونه د ترهګرۍ تورونه، سایبري قوانین، د ملي امنیت احکام او قضایي فشارونه د خبریالانو او خپلواکو رسنیو د خاموشه کولو لپاره کاروي.
د بې پول خبریالانو سازمان (ارایسایف) د ۲۰۲۶ کال د رسنیو د ازادۍ نړیوال شاخص په راپور کې ویلي چې د نړۍ په کچه د رسنیو ازادي د تېرو ۲۵ کلونو تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې ده.
د راپور له مخې، د لومړي ځل لپاره د نړۍ له نیمایي څخه زیات هېوادونه د رسنیو د ازادۍ له پلوه د «سخت» یا «ډېر جدي» وضعیت په کټګوریو کې شامل شوي دي. دا په داسې حال کې ده چې د ټولو ۱۸۰ هېوادونو او سیمو اوسطه نمره هم تر ټولو ټیټې کچې ته راټیټه شوې ده.
راپور څرګندوي چې له ۲۰۰۱ کال راهیسې د محدودو قوانینو پراخېدو، په ځانګړي ډول د ملي امنیت تر نوم لاندې، د معلوماتو د ازاد لاسرسي حق کمزوری کړی دی. دارایسایف د راپور له مخې، د ارزونې له پنځو شاخصونو څخه (اقتصادي، قانوني، امنیتي، سیاسي او ټولنیز) قانوني شاخص تر ټولو ډېر خراب شوی او دا د دې ښکارندويي کوي چې ژورنالېزم په نړیواله کچه ورځ تر بلې جرم بلل کېږي.
د راپور د شمېرو له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې د نړۍ په۵۲،۲ سلنه هېوادونو کې د رسنیو ازادي «سخته» یا «ډېره جدي» بلل شوې، حال دا چې دا کچه په ۲۰۰۲ کال کې یوازې۱۳،۷ سلنه وه. همدارنګه، هغه هېوادونه چې رسنۍ پکې «ښه وضعیت» لري، اوس د نړۍ د وګړو له یو سلنې څخه هم کم خلک پکې ژوند کوي.
راپور زیاتوي چې جګړې او ناامنۍ هم د رسنیو د ازادۍ پر وضعیت ژور اغېز کړی دی. په عراق، سوډان او یمن کې روانې جګړې د معلوماتو د لاسرسي او د خبریالانو د خوندیتوب پر وړاندې لوی خنډونه رامنځته کړي دي. په فلسطین کې د جګړې له پیل راهیسې تر ۲۲۰ زیات خبریالان وژل شوي، چې دا د رسنیو لپاره یو له تر ټولو خونړیو وضعیتونو څخه ګڼل کېږي.
په راپور کې ویل شوي چې په چین، شمالي کوریا او اریتریا کې د رسنیو وضعیت لا هم تر ټولو خراب دی، ځکه استبدادي رژیمونه د معلوماتو بشپړ کنټرول لري. ختیزه اروپا او منځنی ختیځ د خبریالانو لپاره تر ټولو خطرناکې سیمې بلل شوې دي.
دارایسایف راپور همدا راز ښيي چې د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې د خبریالانو پر وړاندې قانوني فشارونه زیات شوي او حکومتونه د ترهګرۍ ضد قوانینو، اضطراري مقرراتو او نورو حقوقي وسیلو څخه د رسنیو د محدودولو لپاره کار اخلي. دا وضعیت حتا په یو شمېر ډیموکراتیکو هېوادونو کې هم لیدل کېږي، چې پکې د بیان ازادۍ پر وړاندې نوي محدودیتونه لګېدلي دي.
ارایسایف د ۲۰۲۶ کال لپاره د رسنیو د ازادۍ نړیواله نقشه خپره کړې، چې پکې د نړۍ د هېوادونو د رسنیو وضعیت په بېلابېلو کچو ارزول شوی دی.
د راپور له مخې، افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې شامل دی چې د رسنیو ازادي پکې «ډېر جدي وضعیت» لري.
بلخوا، د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان مشر حامد عبیدي له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنیدو سره د رسنیو ضد ۲۵ بندیزونه وضع شوي دي.