واشنګټن پوسټ: د ایران پر وړاندې د ټرمپ بریا یوازې په پوځي اقدام ممکنه ده

انتونیو ګوتریش په خپل ایکس پیغام کې ویلي، چې د هرمز تنګي په سیمه کې د کښتیو د تګ راتګ د حقونو او ازادیو محدودول د انرژۍ، ترانسپورت، تولید او د خوړو بازارونه اغېزمن کړي او په ټوله نړۍ کې اقتصادي فشارونه زیات کړي دي.

هغه ویلي: «ټول بشریت د دې وضعیت قیمت پرې کوي.»

ګوټریش په خپل پیغام کې درې ممکنه سناریوګانې وړاندې کړې دي: په لومړي سناریو کې لیکي، که محدودیتونه سمدستي لرې شي، نو نړیواله اقتصادي وده به له ۳،۴ سلنې څخه ۳،۱ سلنې ته راښکته شي، انفلاسیون به له ۳،۸ سلنې څخه ۴،۴ سلنې ته لوړ شي، او د اکمالاتي زنځیرونو بیا رغونه به میاشتې وخت ونیسي.

په دویم سناریو کې راغلي، که ګډوډي تر نیم کال پورې دوام وکړي، نو نړیواله وده به ۲،۵ سلنې ته راښکته شي، انفلاسیون به ۵،۴ سلنې ته ورسېږي، ۳۲ میلیونه کسان به بې‌وزلۍ ته وغورځېږي، د سرې مواد به کم شي، د فصلونو حاصلات به راکم شي او ۴۵ میلیونه نور کسان به له سختې لوږې سره مخ شي.

ګوتریش په درېیم سناریو کې لیکلي، که بحران د کال تر پایه دوام وکړي، نو انفلاسیون به له ۶ سلنې اوړي، اقتصادي وده به ۲ سلنې ته راټیټه شي او نړیوال اقتصاد به د شدید رکود له خطر سره مخ شي، چې تر ټولو زیات اغېز به پر زیان‌منونکو هېوادونو او خلکو پرېوځي.

ګوټریش خبرداری ورکړی چې نړۍ د یو احتمالي نړیوال اقتصادي رکود له سیوري سره مخ ده، چې نه یوازې اقتصاد بلکې ټولنیز ثبات او سیاسي وضعیت هم په جدي ډول اغېزمنولای شي.

ډونالډ ټرمپ د ځينو اروپايي هېوادونو په اړه نيوکه وکړه او ويې ويل: «ايټاليا له موږ سره هېڅ مرسته نه ده کړې او هسپانيا خو بېخي کمزورې وه».

هغه زياته کړه، چې امريکا د اوکراين په مسئله کې له دغو هېوادونو سره مرسته کړې، په داسې حال کې چې د ده په وينا، اوکراين له امريکا سره مستقيم تړاو نه لري. د امريکا ولسمشر پر جرمني هم نيوکه وکړه او ويې ويل چې دغه هېواد د کډوالۍ، انرژۍ او اوکراين له ستونزو سره مخ دی.

هغه زياته کړه، چې د جرمني يوه چارواکي د ايران په اړه د امريکا پر تګلارې نيوکه کړې، خو کله چې ترې وپوښتل شول چې ايا ايران بايد اټومي وسلې ولري که نه، نو منفي ځواب يې ورکړ.

ټرمپ ټينګار وکړ: «د نړۍ لپاره، زموږ د هېواد لپاره، او بېشکه د اسرایيل، منځني ختيځ او اروپا لپاره دا د منلو وړ نه ده چې ايران اټومي وسلې ولري». د امریکا ولسمشر وويل چې د امريکا پوځ د ايران حکومت ډېر کمزوری کړی دی.

د امريکا ولسمشر دا ادعا هم وکړه چې ايران په تېرو دوو مياشتو کې ۴۲ زره کسان وژلي دي، چې ډېری يې اعتراض کوونکي وو. د هغه په خبره، يو نامتو پهلوان او د هغه ملګري هم د اعتراض له امله اعدام شوي دي.

هغه د ايران د چارواکو په اړه وويل: «دا يو سخت او تاوتريخوالی لرونکی ډله ده، خو موږ هغوی ډېر کمزوري کړي دي او اقتصاد يې په ډېر خراب حالت کې دی. بايد وګورو چې تر کومه وخته دوام کولی شي».

ټرمپ زياته کړه: «موږ کولای شو د تهران له پاسه مستقيم الوتنه وکړو بې له دې چې پر موږ ډزې وشي، ځکه هغوی هوايي دفاع نه لري. هغوی هېڅ نه لري او هڅه کوي پوه شي چې څه روان دي».

د امریکا ولسمشر زیاتوي چې دی به خبرې اترې وکړي، خو ايران د کمزورۍ له دريځه دې خبرو ته اړ شوی، نه د ځواک له موقعيت څخه. ټرمپ په پای کې وويل: «موږ کولای شو هغه هېواد له منځه يوسو».

دغو سرچینو، چې د اجراییه او مقننه قوې د مشرانو ترمنځ له روانو خبرو خبر دي، ویلي چې پزشکیان او قالیباف باور لري چې د بهرنیو چارو وزیر په وروستیو اوونیو کې د خپل اصلي مسوولیت پر ځای، چې باید د دولت د پالیسۍ عملي کوونکی وي، زیاتره د احمد وحیدي (د سپاه پاسداران قوماندان) د مرستیال په څېر چلند کړی دی.

د سرچینو په وینا، عراقچي په تېرو دوو اوونیو کې د پزشکیان له خبرتیا پرته، د وحیدي سره په بشپړه همغږۍ او د هغه د لارښوونو پر بنسټ عمل کړی دی.

دې حالت له پزشکیان څخه سخت ناراضیتوب رامنځته کړی او نوموړي خپلو نږدې کسانو ته ویلي چې که دا وضعیت دوام وکړي، نو عراقچي به له خپلې دندې لرې کړي.

تر دې مخکې هم د ایراني چارواکو ترمنځ د اختلافاتو راپورونه خپاره شوي وو. د وري میاشتې په اتمه هم د پزشکیان او احمد وحیدي ترمنځ د جدي اختلافاتو د رامنځته کېدو راپورونه ورکړل شوي وو.

نوموړي دغه څرګندونې د پنجشنبې په ورځ د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو سره په ټیلیفوني خبرو کې وکړې او ټینګار یې وکړ چې دواړه هېوادونه باید د لوړې کچې مهمو اړیکو او لیدنو لپاره چمتووالی ونیسي.

وانګ يي ویلي، د تایوان موضوع د چین له اساسي ملي ګټو سره تړاو لري او امریکا باید داسې پرېکړې وکړي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکاریو لپاره نوې فضا رامنځته شي او د نړیوالې سولې د ټینګښت سبب وګرځي.

دا خبرې داسې مهال کېږي چې تمه ده د مې میاشتې په نیمایي کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د چین د ولسمشر شي جين پینګ ترمنځ په بیجینګ کې سرمشریزه غونډه وشي.

د چین د بهرنیو چارو وزیر زیاته کړې چې د دواړو هېوادونو اړیکې د دواړو مشرانو تر ستراتیژیکې مشرۍ لاندې په عمومي ډول باثباته پاتې شوې دي، خو ټینګار یې کړی چې دا ثبات باید وساتل شي، همکاري پراخه شي او اختلافات په سمه توګه مدیریت شي.

د یادو ټیلیفوني خبرو پر مهال دواړو لوریو د منځني ختیځ پر وضعیت هم خبرې کړې دي، خو نور جزییات نه دي ورکړل شوي.

د کرملین ویاند دیمیتري پسکوف ویلي، چې په مالي کې د روسیې حضور د دغه هېواد د اوسني حکومت په غوښتنه دی او مسکو د ترهګرۍ او افراطیت پر وړاندې مبارزه کې د مالي له نظامي حکومت سره خپلو همکاریو ته دوام ورکوي.

نوموړي دا څرګندونې د وسله‌والو د هغې غوښتنې په ځواب کې کړې، چې مسکو دې له مالي څخه خپل ځواکونه وباسي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې په القاعده پورې تړلې ډلې د مالي په مرکز کې د یوې لويي نظامي اډې او ځینو سیمو د نیولو ادعا وکړه او همدارنګه د یادو وسله‌والو په بریدونو کې د مالي دفاع وزیر سادیو کامارا هم ووژل شو.