یاد سازمان ویلي، چې د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغه ډلې د هېواد د انځور کنټرول، پر حکومت د هر ډول څار د مخنیوي او د خپلو تبلیغاتو د تحمیلولو لپاره د پراخو قوانینو پلي کولو ته دوام ورکړی دی.
افغانستان په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له واکمنۍ وړاندې د مطبوعاتو د ازادۍ په نړۍوال شاخص کې ۱۲۲م ځای درلود. د طالبانو له واکمنېدو وروسته افغانستان ۳۴ درجې شاتګ وکړ او ۱۵۶ ځای ته ولاړ.
د طالبانو لهخوا پر رسنیو د فشارونو پر دوام افغانستان په ۲۰۲۳کال کې د ۱۸۰ هېوادونو له ډلې ۱۵۲م ځای خپل کړ. د رسنیو او خبریالانو پر وړاندې د دوامداره فشار له امله دغه وضعیت لا کړکېچن شو، تر دې چې په ۲۰۲۴کال کې افغانستان د ۱۸۰ هېوادونو له ډلې ۱۷۸م ځای ته راولوېده. په تېر کال کې هم افغانستان په ۱۷۵م ځای کې پاتې شو.
د هېوادونو ډلبندي: ناروې لومړی او اریټریا وروستی
ناروې د لسم پرلهپسې کال لپاره په لومړی ځای خپل کړی؛ پهداسې حال کې چې اریتریا د دیارلسم پرلهپسې کال لپاره په وروستي ځای کې ده. د سوریې هېواد د بشارالاسد حکومت له نسکوریدو راهیسې تر ټولو لوی پرمختګ کړی، چې ۳۶ درجې پورته راغلی دی.
امریکا څو درجې شاتګ کړی او اېکوادور او پیرو هم په خپلې ډلبندۍ کې چټک کمښت لیدلی دی.
جګړې او معلوماتو ته د لاسرسي محدودیتونه
د بېپولې خبریالانو سازمان وایي، چې په ځینو هېوادونو لکه عراق، سوډان او یمن کې اوږدمهاله جګړې د مطبوعاتو د ازادۍ کمېدو اصلي لاملونه دي. د دغه سازمان په وینا؛ په غزه کې جګړې چې د ۲۰۲۳کال له اکتوبر څخه پیل شوې، دغه سیمه د خبریالانو لپاره له تر ټولو خطرناکو ځایونو څخه ګڼلې ده؛ «هلته چې د اسراییل پوځ تر ۲۲۰ زیات خبریالان وژلي دي».
په نورو سیمو کې د مطبوعاتو د ازادۍ ځپل سیاسي خنډ رامنځته کړی دی. ختیځه اروپا او منځنی ختیځ هم هغه دوه سیمې دي، چې په تېرو ۲۵ کلونو کې پهکې د مطبوعاتو ازادي تر ټولو ډېره کمه شوې ده.
د بېپولې خبریالانو سازمان ویلي، چې روسیه د ولادیمیر پوتین تر مشرتابه لاندې لاهم د مطبوعاتو د ازادۍ له پلوه تر ټولو بدو هېوادونو څخه ګڼل کېږي. ایران هم د کورنیو فشارونو او د اسراییل–ایران جګړې له امله د ډلبندۍ په ټیټو ځایونو کې پاتې شوی دی. ایران سږکال ۱۷۷م ځای خپل کړی دی.
