د افغانستان د جمهوري نظام د ملي امنیت پخواني رييس رحمتالله نبیل ویلي، چې ذکیه احمد د افغان ښځو اراده تر لوړو څوکو پورته کړې ده. هغه زیاته کړې، چې ذکیه یوازې اورېسټ څوکې ته نهده رسېدلې، بلکې د «هیلو، ارادې او توان» بیرغ یې د نړۍ بام ته پورته کړی دی.
رحمتالله نبیل د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په خپله اېکسپاڼه زیاته کړې، په داسې ورځو کې چې افغان ښځې «تیارو او چوپتیاوو» کې ساتل کېږي، ذکیه احمد تر ټولو لوړې څوکې ته وخته څو وښيي چې هېڅ څوکه د افغان ښځو له ارادې لوړه نهده.
د ده په وینا، دا بریا د افغان ښځو لپاره الهامبښونکې نښه ده.
ذکیه احمد لومړنۍ افغان مېرمن ده، چې د نړۍ تر ټولو لوړه څوکه اورېسټ یې فتحه کړې ده.
دغه څوکه ۸۸۴۸ متره لوړوالی لري او د همالیا په لړۍ کې د نیپال او د چین د تبت ترمنځ پرته ده. دا تاریخي لاسته راوړنه د افغانستان او نړۍ د غرهختنې په تاریخ کې بېساری دی.
ذکیه احمد په غزني کې زېږېدلې او په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یې اسټرالیا ته پناه یوړه او هلته یې نوی ژوند پیل کړی دی.
د طالبانو تر ادارې لاندې د المپیک، بدني روزنې او سپورټ ریاست د معلوماتو لهمخې، د تکواندو افغان لوبغاړي ازاد بېګ نوروزي اسیایي سیالیو ته د لارې موندنې لپاره په روانو لوبو کې د خپل عربستاني سیال پر وړاندې په منفي ۵۸ کیلوګرامه وزن کې ۲ د صفر پر وړاندې پایلې سره ماتې وخوړه.
دا سیالۍ د منګولیا په اولانباتور ښار کې د تېر پنجشنبې په ورځ (د غويي ۳۱مه) پیل شوي او لا هم دوام لري.
یاد ریاست د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې افغانستان په دې پړاو کې د شپږو ورزشکارانو او دوو روزونکو په ترکیب سره برخه لري. سرچینې زیاتوي، چې نور افغان لوبغاړي به په خپلو اړوندو وزنونو او برخو کې سیالۍ ترسره کړي.
د معلوماتو له مخې، اسیايي سیالیو ته د لارې موندنې دغه سیالۍ د ۳۴ هېوادونو په ګډون روانې دي او تر راتلونکې دوشنبې به دوام وکړي. یاد ریاست د پاتې افغان لوبغاړو لپاره د ښو پایلو هیله کړې ده.
د جرمني یوې څېړنیزې رسنۍ کورکټېف په یوه راپور کې ویلي، هغه افغانان چې بېلابېل جنسي تمایلات او جنسیتي هویتونه لري، له افغانستان څخه تر تېښتې وروسته هم په پاکستان او جرمني کې د سرپناه له نشتوالي، د اېستلو له وېرې، کورني تاوتریخوالي او د ملاتړ له کمښت سره مخ دي.
کورکټېف «هغوی هېڅ ځای نهلري» تر سرلیک لاندې راپور کې لیکلي، چې دا راپور د پنځو شخصي کیسو پر بنسټ جوړ شوی او د بشري حقونو د څار سازمان، بښنې نړیوال سازمان، د افغان الجيبيټيکيو ټولنې او د اروپا او جرمني د رسمي شمېرو له معلوماتو سره ارزول شوی دی.
په راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته، پر هغو افغانانو فشارونه زیات شوي، چې بېلابېل جنسي تمایلات او جنسیتي هویتونه لري.
کورکټېف لیکلي، چې د طالبانو د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ میاشتې په نوي جزايي قانون کې، د همجنسپالنې اړیکو لپاره د مرګ سزا په پام کې نیول شوې ده.
راپور وایي، د دغو کسانو لپاره ګواښ یوازې د طالبانو له لوري نهدی، بلکې کورنۍ، ټولنه، ګاونډیان او ان ټولنیزې رسنۍ هم هغوی په نښه کولای شي.
په څو روایتونو کې راغلي، چې کورنیو د ملاتړ پر ځای، دغه کسان وهلي ټکولي، بندي کړي، سپک کړي او د خپل ژوند د پرېکړو حق یې ترې اخیستی دی.
کورکټېف لیکلي، چې پاکستان ته تېښته هم د ډېرو دغو کسانو لپاره د خوندیتوب معنا نهلري. د دې رسنۍ په وینا، پاکستان د ګڼو افغان کډوالو لپاره د انتظار، نامعلوم برخلیک، استثمار او د اېستلو د وېرې ځای ګرځېدلی دی.
راپور د جرمني وضعیت ته هم اشاره کړې او لیکلي یې دي، چې دغه هېواد د جنسي تمایل او جنسیتي هویت له امله ځورول د پناه غوښتنې یو دلیل مني، خو په عملي توګه د هغو پناه غوښتونکو لپاره چې بېلابېل جنسي تمایلات او جنسیتي هویتونه لري، د ملاتړ ډېر بنسټونه کمزوري شوي او یا د لهمنځه تلو په حال کې دي.
د ملالې بنسټ، چې د نجونو د زدهکړې له حق څخه د دفاع برخه کې فعالیت کوي، د طالبانو لهخوا د زوجین د تفریق پر اصولنامې نیوکه کړي او ویلي یې دي، دا اصولنامه افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د سیستماتیک جنسیتي تبعیض نښه ده. دغه بنسټ د کمر عمره نجونو ودول د ښځو او نجونو د حقونو نقض وباله.
د ملالې بنسټ د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په خپله اېکسپاڼه په همدې تړاو د یوناما د اعلامیې په بیا خپرولو سره، د طالبانو لهخوا د ښځو پر زدهکړو، کار او د هغوی د خپلواکۍ پر سلبولو د لګول شویو پرله پسې محدودیتونو لړۍ ته اشاره کړې او همداراز یې خبرداری ورکړی، د دې ډلې نوی فرمان چې پر بنسټ یې «د نجونو چوپتیا د واده لپاره د رضایت په معنا» ګڼل کېږي، د ښځو پر ژوند د بشپړې واکمنۍ د قانوني کولو په لور یو بل ګام دی.
تر دې وړاندې یوناما ویلي وو، چې د طالبانو لهخوا د مېړه او مېرمنې د جلاوالي اصولنامه د کم عمره نجونو واده ته اجازه ورکوي او «د ښځو او نجونو د حقونو د لهمنځه وړلو په لاره کې د یو بل ګام ښکارندويي کوي».
د ملالې بنسټ لیکلي: «کله چې حذف کول او تبعیض په قانون کې ولیکل شي، نو دا بيا یوازې د حقونو نقض نهدی، بلکې پر یوه سیستماتیکه او بنسټیزه شوې واکمنۍ بدلېږي».
طالبانو په دې وروستیو کې د «زوجینو د تفریق اصول» په نوم یوه ۳۱مخیزه اصولنامه توشېح کړې، چې د کورنۍ د قوانینو په اډانه کې د ماشومانو د واده موضوع، د نکاح د فسخ کولو شرایط او د ماشومانو د ساتنې اړوند حکمونه په تفصیل سره څېړي.
د دې اصولنامې توشېح کېدل له پراخو غبرګونونو سره مل وو. د ملګرو ملتونو د ښځو برخې هم د جمعې په ورځ وویل، چې دا فرمان د افغان ښځو او نجونو حقونه کمزوري کوي او د مېړه او مېرمنې جلاوالی ستونزمنوي.
د طالبانو ۱۸م نمبر فرمان د نجونو د حقونو په اړه جدي اندېښنې راپارولې دي. یوناما وايي، چې دا فرمان د نجونو په جلا کولو سره، په ځانګړې توګه تر بلوغ او واده وروسته، کولای شي د کم عمره نجونو د ودولو لپاره لاره هواره کړي او حتی تر بلوغ وروسته د نجلۍ چوپتیا د واده لپاره د هغې د رضایت په توګه تعبیر کړي.
د ټيارټي ورلډ او د پاکستان د الپاین کلپ د راپور له مخې، ذکیه ریور احمد لومړنۍ افغان مېرمن ده، چې د نړۍ تر ټولو لوړه څوکه اورېسټ چې، ۸۸۴۸ متره لوړوالی لري فتحه کړه. دا تاریخي لاسته راوړنه د افغانستان او نړۍ د غرهختنې په تاریخ کې بېساری دی.
ذکیه احمد د ۱۹۹۰مې لسیزې پر مهال د غزني د جاغوري ولسوالۍ د جودري په کلي کې زېږېدلې ده. هغې افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته اسټرالیا ته پناه یوړه او هلته یې نوی ژوند پیل کړ.
ټيارټي ورلډ راپور ورکړی، چې د اورېسټون په نوم د ګرځندوی لارښود شرکت دا بریا په خپلې انسټاګرام پاڼې تایید کړې او یوه ویډیو یې هم خپره کړې ده. په دې ویډیو کې ذکیه احمد د اورېسټ څوکې تر رسېدو وروسته د واکيټاکي له لارې د سفر له یوه مسوول څخه غواړي چې: «کولای شې مهرباني وکړې او زما مور ته زنګ ووهې»؟
د ذکیه احمد خور هم د دې خبر له خپرېدو وروسته په خپله انسټاګرام پاڼه لیکلي: «زموږ د کورنۍ لپاره تر ټولو ښکلې شېبه؛ زما د پلار، مور، وروڼو او خویندو لپاره».
د پاکستان د غره ختونکو کلپ د پنجشنبې په ورځ (د غويي ۳۱مه) اعلان وکړ، چې ذکیه احمد د هماغې ورځې سهار د دوو نیپالي لارښودانو، داوا تنزینګ شرپا او فوربا ګیالجن شرپا، په ملتیا د اورېسټ څوکې ته رسېدلې ده.
دغه دواړه لارښودان د نیپال د خومبو سیمې د تامه کلي اوسېدونکي دي؛ هغه سیمه چې د نړۍ ګڼ مشهور شرپایان ترې راوتلي دي.
ذکیه احمد چې اوس د افغان کډوالې او د بشري حقونو د فعالې په توګه پېژندل کېږي، له افغانستانه تر وتلو وروسته په اسټرالیا کې مېشته ده. د پاکستان الپاین کلپ د هغې دا بریا نه یوازې د افغانستان، بلکې د هغو هېوادونو د ښځینه غرهختونکو لپاره هم تاریخي بریا بللې چې له جګړو او کړکېچونو سره مخ دي.
د هغې ملاتړو هم دا بریا د ښځو، کډوالو او بېځایه شویو ټولنو د زغم، زړورتیا او کلکې ارادې نښه بللې ده.
د اورېسټ غر چې د نیپال او د چین د تبت سیمې ترمنځ د همالیا په غرونو کې موقعیت لري، له خپل مرګوني لوړوالي او سختو شرایطو سربېره، لا هم د غره ختونکو لپاره د نړۍ له مهمو او خطرناکو ځایونو ګڼل کېږي.
پاکستاني خبریال فیضان لاخاني په یوه پیغام کې لیکلي: «ذکیه ریور احمد، چې په اسټرالیا کې کډواله ده، نن د سهار په ۷:۲۰ دقیقو د اورېسټ څوکې ته په رسېدو سره د لومړۍ افغان ښځې په توګه تاریخ جوړ کړ. هغې چې یو وخت یې په افغانستان کې د خبریالۍ خوبونه لرل، اوس د خپلې زړورتیا، پیاوړتیا او کلکې ارادې له لارې نړۍ ته الهام ورکوي».
ذکیه احمد تر دې وړاندې له رسنیو سره په خبرو کې ویلي وو، چې غواړي د اورېسټ څوکه د افغان د نجونو په نوم فتح کړي.
دغه ۳۱ کلنه افغان غرهختونکې په ۲۰۲۱ کال کې، په افغانستان کې له سیاسي بدلونونو وروسته، اسټرالیا ته پناه یوړه. هغې تر دې وړاندې د افغانستان د نوشاخ، د فرانسې د مونبلان، د نیپال د میرا پیک او د هند د ناندا دوی څوکې هم فتحه کړې دي.
مسلکي غرهختونکي وایي، د اورېسټ څوکې ته ختل د کلونو سختو تمرینونو، بدني چمتووالي او د غرهختنې د پرمختللو تخنیکونو زده کړې ته اړتیا لري. ذکیه احمد هم مخکې ویلي وو، چې دې موخې ته د رسېدو لپاره یې اوږدمهاله او سخت تمرینونه کړي دي.
د ټرمپ حکومت پرېکړه کړې، ډېری هغه کسان چې موقتي ویزې لري او یا هم د بشري اجازې لهمخې په امریکا کې ژوند کوي، باید د ګرین کارت د غوښتنې لپاره خپلو هېوادونو ته ستانه شي. خو د افغان ایواک مشر وايي، افغانستان کې امریکایي کونسلي خدمات نشته او له هغه ځایه غوښتنلیک ورکول ناشونې دي.
د اېبيسي نیوز ټلوېزیوني شبکې د راپور لهمخې، د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې د جمعې په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) په همدې تړاو یو نوی لارښود صادر کړ. د دغه لارښود لهمخې، د امریکا دننه د ګرین کارت غوښتنلیکونه به یوازې په استثنايي حالاتو کې منل کېږي.
د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې ویاند زک کاهلر ویلي: «موږ د قانون اصلي موخې ته بېرته ګرځو، څو ډاډ ترلاسه شي، چې بهرني وګړي زموږ د هېواد د کډوالۍ قانوني بهیر په سمه توګه تعقیبوي».
هغه زیاته کړه، له دې وروسته هر هغه کس چې په موقتي ډول په امریکا کې اوسېږي او غواړي ګرین کارت ترلاسه کړي، باید د غوښتنې لپاره خپل هېواد ته ستون شي، مګر دا چې ځانګړي او استثنايي شرایط ولري.
خو د افغان ایواک مشر بیا د امریکا حکومت پر دغې پرېکړې په نیوکې سره وايي، د طالبانو د واکمنۍ له امله په افغانستان کې هېڅ ډول امریکایي کونسلي خدمات نشته او له هغه ځایه غوښتنلیک ورکول ناشونې دي.
د کډوالۍ وکیلانو اېبيسي نیوز ته ویلي، چې دا پرېکړه ښايي په سلګونو زره کسان اغېزمن کړي. د وکیلانو په وینا، ډېری هغه کسان چې د کار موقتي ویزې لري او د امریکا دننه یې د دایمي استوګنې غوښتنه کړې، ښايي له ستونزو سره مخ شي.
ګرین کارت په امریکا کې د دایمي استوګنې یو ډول رسمي جواز دی. هر هغه څوک چې ګرین کارت ترلاسه کړي، کولی شي په امریکا کې ژوند او کار وکړي، خو دا هم د امریکا د بشپړ تابعیت معنا نهلري.
ډېری کډوال لومړی امریکا ته د موقتي او کاري ویزو او یا هم بشري اجازې له لارې ننوځي او وروسته هڅه کوي، چې خپل قانوني حالت دایمي استوګنې ته واړوي.
د افغان ایواک بنسټ مشر شان وانډایور د امریکا د کډوالۍ ادارې پر نوې تګلارې سختې نیوکې کړي او هغه یې له افغان متحدینو سره «خیانت» بللی دی. د دې تګلارې لهمخې، د هغو افغانانو لپاره چې د بشري پارول له لارې امریکا ته تللي، د دایمي استوګنې یا ګرین کارت ترلاسه کول خورا سخت شوي دي.