له هراتي ښځو سره د تاوتریخوالي په لړ کې؛ د هرات طالب والي له درېیو ورځو راهیسې کابل کې دی

فوزیې کوفي د دوشنبې په ماښام (د غبرګولي ۲۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي: «خوشحاله یم چې په کارول شوې ژبه کې د طالبانو موقف له بالفعل (ډیفاکټو) چارواکو څخه «اړوندو چارواکو» (relevant authorities) ته راټیټ شوی دی».

کوفي وړاندیز کړی، چې یوناما د تصویب شوي پرېکړه لیک له‌مخې خپل مکلفیتونه پیاوړي کړي او د یوه رغونکي تعامل لپاره له ټولو لورو سره اړیکې ټینګې کړي، د امنیت شورا د ۱۳۲۵ پرېکړه لیک ملاتړ وکړي او د خپل ماموریت په رڼا کې د خپلو چارو بې‌پرېتوب تضمین کړي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په نوې مسوده کې، طالبانو ته د ډیفاکټو چارواکو پرځای، د «اړوندو چارواکو» اصطلاح کارول شوې ده. امریکا، بریتانیا او فرانسې د ډیفاکټو اصطلاح مخالفت کړی، ځکه ددوی په باور، دا د طالبانو د مشروعیت ناسم برداشت رامنځته کولی شي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په نوې مسوده کې طالبانو ته د «اړوندو چارواکو» اصطلاح کارېدلې | افغانستان انټرنشنل پښتو

د ملګرو ملتونو امنیت شورا نن (دوشنبه د غبرګولي ۲۵) د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت (یوناما) ماموریت په ۱۵ موافقو رایو سره د یو بل کال لپاره وغځاوه. دا مسوده د افغانستان د موضوع د اصلي مسوول په توګه د چین له لوري وړاندې شوې وه.

د یادونې وړ ده، چې د روان کال په مارچ کې امنیت شورا د یوناما ماموریت یوازې د درېیو میاشتو لپاره تمدید کړی وو، چې دا د عادي یو کلن تمدید پر ځای یو استثنايي اقدام بلل کېږي. هغه وخت هم د ماموریت د موثریت او دندو د بیا ارزونې بحث مطرح شوی وو.

د پاکستان په کراچۍ ښار کې مدني او ټولنیزې فعالې او د ښځو لاريون بنسټ مشرې شيما کرماني افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وويل، دا او په پاکستان کې نورې د ښځو او بشري حقونو فعالې د افغان مېرمنو سره ولاړې دي، او د خپلواکۍ د مبارزې ملاتړ یې کوي.

هغې وويل، «کله چې طالبان په افغانستان کې واک ته رسېدلي د ښځو وضعيت ورځ تر بلې لا پسې خرابيږي او د طالبانو په واک کې افغان مېرمنې د نړۍ په سطحه ټيټي کچې ته راغلې دي».

په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د تازه تاوتريخوالي د پېښو په تړاو کرماني وویل، «داسې راپورونه ترلاسه کېدل ډېر د خواشينۍ دي، چې د طالبانو د امر بالمعروف لخوا په پټ مخ ښځې نيول کيږي، وهل ټکول او سزاګانې ورته ورکول کيږي، يوازې په دې چې اغستن یې سم نه دی، دا د ښځو سره وحشتناک چلند دی».

شيما کرماني په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر زده کړو، کار او تګ راتګ بنديز په تړاو وویل، «موږ له دې ځای څخه د افغان مېرمنو پر ضد د هر ډول ناوړه چلند پر وړاندې د هغو سره ولاړې یو، موږ د مېرمنو د ازادۍ او خپلواکۍ لپاره د دوی سره ولاړې یو، او موږ افغان مېرمنو ته د خپلې خوا ملاتړ او ډاډګېرنه کوو».

هغې افغان مېرمنو او نجونو ته وويل، «موږ تاسو اورو، موږ تاسو وينو او موږ تاسو سره ولاړې يُو، موږ ستاسو د خپلواکۍ او حقونو لپاره غږ پورته کوو، موږ تاسو تل خپلواکې غواړو، تاسو له موږ هېرې نه يئ، موږ ستاسو د مبارزې ملاتړ کوو».

همداراز هغې وويل، «خپلې زړورې مبارزې ته دوام ورکړئ يوه ورځ به ازادي ترلاسه کړئ».

په افغانستان کې د طالبانو د واک ته رسېدو وروسته په دغه هېواد کې په افغان مېرمنو او نجونو د زده کړو د بنديزونو سره ګڼ شمېر نور بنديزونه لګول شوي او په وروستیو کې په هرات ولايت کې، د طالبانو لخوا د مېرمنو ځورولو او نيولو راپورونه مخې ته راغلي او د دغه کړنو پرضد بيا اعتراضي لاريونونه شوي او سخت غبرګون ورته ښودل شوی دی.

په خیبر پښتونخوا کې د ملي جمهوری غورځنګ مشرې بشرا ګوهر افغانستان انټرنشل - پښتو ته وویل، «د هرات د ښځو پر ضد د ځپنې د عملیاتو غندنه کوم، د افغانستان او هرات ولس ته سلام وړاندې کوم چې دوی راپاڅېدلي او د طالبانو د دغه ناروا عمل پر وړاندې یې مزاحمت پيل کړی دی».

هغې د افغان مېرمنو سره د يووالي د څرګندونو ترڅنګ وويل، «په افغانستان کې د دوحې تړون وروسته د ترهګرې ټوپکمارې ډلې قبضه ده، هلته نه اساسي قانون شته، نه حکومت شته چې ولسي مشروعيت لري، د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان د ښځو لپاره په زندان بدل شوی دی».

بشرا ګوهر وويل، «د افغانستان ښځې زړورې دي چې د خپلو حقونو لپاره راپاڅېدلي او مبارزه یې پيل کړې ده پکار ده چې په دې ټوله سيمه کې سياسي مشران راپاڅي، د افغانستان مشران هم راپاڅي او د ښځو سره اوږه په اوږه ودريږي».

د طالبانو د کړنو په اړه اغلې ګوهر وويل، «پکار ده چې د طالبانو پر ضد د انصاف نړيواله محکمه کې قضيه وشي».

هغې د دوحې تړون د «جنايت کار تړون» په نوم ياد کړ چې له مخې به یې ترهګر په افغانستان کې اباديږي او د افغانستان پېژندګلو به له منځه ځي، دا د افغان ولس او ښځو پر ضد جګړه ده.

بشری ګوهر وويل، بايد په افغانستان کې يو مشروع حکومت جوړ شي، ښځو ته پکې حقونه ورکړل شي، زده کړې او ژوند د هر چا اساسي حق دی، څوک هم دا واک نه لري چې د خلکو څخه دا حق وتروړي.

د يادونې وړ ده چې په وروستيو کې د افغانستان په هرات ولايت کې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې له‌خوا د «حجاب نه مراعتولو» په تور ښځې نیول شوي، او بيا ښځو او عامو خلکو د دغه کړنې پر ضد لاريونونه کړي او په ځايي او نړیواله کچه د طالبانو دغه کړنې ته سخت غبرګون ويل شوی دی.

ملاله یوسفزۍ په ایکس خواله رسنۍ په خپلو څرګندونو کې ویلي چې همدغه رژیم تېره اوونۍ په هرات کې لږ تر لږه دېرش ښځې او نجونې د هغوی د جامو د ډول له امله ونیولې. د هغې په وینا، طالبانو وروسته پر هغو خلکو هم ډزې وکړې چې د دغو نیونو پر ضد یې اعتراض کاوه، چې له امله یې یو ماشوم ووژل شو او یو شمېر نور کسان ټپیان شول.

هغې ټینګار کړی چې د طالبانو د «جنسیتي اپارتاید» نظام ښځې او نجونې له عامه ژوند څخه حذف کړې دي. د هغې په وینا، طالبانو نجونې له زده‌کړو او ښځې له کار کولو منع کړې، د هغوی د تګ راتګ ازادي یې په جدي ډول محدوده کړې او ګڼې ښځې یې جبري ودونو ته اړ ایستلې دي.

ملالې یوسفزۍ ویلي چې اروپا باید له داسې رژیم سره د هوکړو پر امکان غور ونه کړي چې د نړۍ د بشري حقونو له تر ټولو جدي او ناوړه کړکېچونو څخه د یوه مسوول بلل کېږي.

هغې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د افغانستان د ښځو او نجونو وضعیت جدي ونیسي او د سیاسي او ډیپلوماټیکو تعاملاتو پر مهال د بشري حقونو موضوع له پامه ونه غورځوي.

د طالبانو د زندانونو چارو د سمون ادارې رييس محمد یوسف مستري د دغه بهیر د عملي کېدو په موخه نیمروز ته په خپل سفر کې ویلي، دغه محکومین به د خپل حبس پاتې موده د دې ادارې تر چتر لاندې زندانونو کې تېره کړي.

محمد یوسف مستري زیاته کړه: «ما د نیمروز ولایت د زندان مسوولینو ته سپارښتنه کړې، څو له ایرانه رالېږدو شویو محبوسینو ته ډېره پاملرنه وکړي او د انساني او شرعي حقونو په نظر کې نیولو ورته لومړی روغتیايي خدمتونه وړاندې کړي او بیا ورته د ژوند ټولې اسانتیاوې برابرې کړي».

د طالبانو د زندانونو چارو د سمون ادارې د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره زیاته کړې، چې دا له ایرانه د افغان زندانیانو د رالېږد د دولسم پړاو لومړۍ جوپه وه او ټاکل شوې چې یو شمېر نور پر حبس محکوم افغانان هم له ایرانه خپل هېواد ته رالېږدول شي.

د دوغارون پولې له لارې ۴۰۸ افغان بندیان له ایران نه افغانستان ته لېږدول شوي | افغانستان انټرنشنل پښتو

خو له دې ټولو سره سره په تهران کې د طالبانو سفارت د وروستۍ جوپې د رالېږدول شویو زندانیانو شمېر ۱۶۲ تنه بولي، په داسې حال کې چې د طالبانو د زندانونو چارو د سمون اداره د دغو رالېږدول شویو شمېر ۱۶۴ بولي.

د بنديانو تبادله؛ یو ایرانی زنداني ایران ته او ۱۶۵ افغانان افغانستان ته انتقال شوي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د یادونې وړ ده، چې په تېرو پنځو ورځو کې له ایران څخه په درېیو پړاونو کې پر حبس محکوم شاوخوا ۷۳۵ افغان بندیان افغانستان ته رالېږدول شوي دي، خو په ایران کې لا هم سلګونه افغان بندیان پاتې دي او د بشري حقونو مدافعان له طالبانو غواړي چې په دغه هېواد پر اعدام د محکومو افغانانو د وضعیت له ارزونې وروسته د اعدام حکم پر حبس د بدلېدو او یا هم افغانستان د رالېږدول کېدو په تړاو هڅې وکړي. لا هم روښانه نه ده چې ایران به پر اعدام محکوم افغانان طالبانو ته وسپاري او که نه؟

هه‌نګاو: ایران په ۲۰۲۵ کال کې ۸۵ افغانان اعدام کړي دي | افغانستان انټرنشنل پښتو

ایران په ۲۰۲۵ کال کې ۸۵ افغانان او په ۲۰۲۴ کال کې بیا ۸۰ افغان بندیان اعدام کړي، چې دغې چارې بیا د نړۍوالو بشري حقونو د سازمانونو تُند غبرګونونه راپارولي وو.