د افغانستان د بشري حقونو مرکز: طالبانو د محرم په ورځو کې ۵۵ شیعه ماتم‌کوونکي نیولي دي

مریم یونس ابنر د افغانستان انټرنشنل ته وویل چې طالبانو د افغانانو په ځانګړي ډول د ښځو بنسټیز حقونه په سختۍ سره نقض کړي دي. هغې زیاته کړه چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې اوسنی افغانستان پر یو خلاص او لوی زندان بدل شوی دی.

د جنیوا د زرغون ګوند مشرې وویل چې اروپا له افغان ښځو سره خیانت وکړ او په هېڅ صورت یې باید د طالبانو غړي اروپا ته نه وی بللي. هغې روښانه کړه چې اوسمهال په افغانستان کې نجونې د زده‌کړو او ښوونځیو ته د تګ حق نه لري او نه هم په عامه ځایونو کې په ازاده توګه ګرځېدلی شي چې اروپايي ټولنې باید له دغه ډلې سره د دغه سرغړونو له امله تعامل نه وی کړی.

نوموړې اندېښنه وښوده چې له طالبانو سره د نړیوالې ټولنې او اروپا عادي چلند او هغوی ته د ډیپلوماټیکو پروتوکولونو ورکول د زغم وړ نه دي. د هغې په وینا، افغان ښځې په ټولنه کې له هر ډول ټولنیز ځای او حقونو بې‌برخې شوې دي او دا حالت پر ښځو د فشارونو د زیاتېدو لامل شوی دی.

د هرات ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د ایران او افغانستان د ګډې خونې د کرنې کمېسیون د پوه‌بنسټه کمېټې مسوول کوروش شجاعي نوفرست د هرات لپاره د طالبانو له والي اسلام‌جار سره په کتنه کې وویل، چې دی او اړوندې تخصصي ادارې یې د پرمختللې کرنې د پیاوړتیا، د نوې ټکنالوژۍ د لېږد، د اوبو سرچینو د مدیریت، د کرنیزو حاصلاتو د زیاتوالي او د علمي پروګرامونو د پلي کولو لپاره بشپړ چمتووالی لري.

هغه زیاته کړه: «د کرنې له نوې طریقو څخه ګټه اخیستل کولی شي د کورنیو تولیداتو د زیاتوالي ترڅنګ، د کارموندنې، اقتصادي ودې او د هرات او د افغانستان په نورو ولایتونو کې د کرنې د لا پیاوړتیا زمینه برابره کړي».

اسلام‌جار د یاد ایراني پلاوي له دغه وړاندیز څخه هرکلی وکړ او څرګنده یې کړه، چې هرات پراخ کرنیز ظرفیتونه لري او دوی د هر ډول پانګونې، د تجربو د لېږد، نوې ټکنالوژۍ او علمي همکاریو ملاتړ کوي؛ هغه همکاریو چې د کرنیزو تولیداتو د ودې، د کاري فرصتونو د رامنځته کېدو او د بزګرانو د اقتصاد د پیاوړتیا لامل شي.

نوموړي همداراز د افغانستان او ایران د متخصصینو ترمنځ د ګډو همکاریو پر پراختیا ټینګار وکړ او په ډاګه یې کړه، چې له علمي تجربو او نوې ټکنالوژۍ څخه ګټه اخیستل کولی شي د کرنې د ځان‌بساینې، د سرچینو د غوره مدیریت او د دې سکټور د دوامدار پرمختګ لپاره اغېزناک رول ولوبوي.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې، په بدخشان، نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، لوګر، پکتیا، خوست، پکتیکا، غزني، میدان‌وردګ، کابل، پروان، کاپیسا، پنجشېر او بغلان ولایتونو کې د سختو ورښتونو او د ناڅاپي سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

د خبرپاڼې له مخې، په یادو ولایتونو کې د باران اندازه له ۱۰ څخه تر ۳۵ ملي‌مترو پورې اټکل شوې ده.

د هوا پوهنې ادارې همدارنګه خبرداری ورکړی چې په شمالي، لوېدیځو، سوېلي، سوېل‌ختیځو، ختیځو او مرکزي ولایتونو کې به تېز بادونه، د خاورو او دوړو توپانونه هم رامنځته شي.

د یادېادارې د اټکل له مخې، د باد چټکتیا به په بېلابېلو سیمو کې په ساعت کې له ۵۰ څخه تر ۱۰۰ کیلومترو پورې ورسېږي.

د هوا پوهنې ادارې له اوسېدونکو، په ځانګړي ډول د سېلاب‌ځپلو او غرنیو سیمو له خلکو غوښتي چې د احتمالي سېلابونو، تېزو بادونو او نورو طبیعي پېښو پر وړاندې لازم احتیاطي تدابیر ونیسي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په دې کتنه کې د پېښو د خطرونو د مدیریت، د وقایوي پروژو د پلي کولو، د اقلیمي بدلونونو د اغېزو د کمولو او د ماین پاکۍ د پروګرامونو په اړه د دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا په تړاو خبرې شوې دي.

توساکا سوتا په دې کتنه کې وویل:«د جاپان دولت او خلک تل د افغانستان د خلکو ترڅنګ ولاړ دي او خپلو بشري او پراختیایي همکاریو ته به په بېلابېلو برخو کې دوام ورکړي».

د هغه په وینا، جایکا د اقلیمي بدلونونو اړوند د خپلو پروژو په چوکاټ کې د پېښو د خطرونو مدیریت هم شامل کړی او چمتو ده، چې د راښویېدو له ګواښ سره مخ ډبرو د تثبیت او خوندي کولو، د پېښو د خطرونو د مدیریت او همدارنګه د ماین پاکۍ د پروګرامونو په برخو کې له پېښو سره د مبارزې آمادګۍ ادارې سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې رييس نورالدین ترابي له افغان ولس سره د جاپان او په ځانګړې توګه د جایکاه له مرستو مننه وکړه او همداراز یې د بشري مرستو او عام‌المنفعه فعالیتونو پر غیرسیاسي ماهیت د ټینګار ترڅنګ، له نړیوالو بنسټونو، همکارو موسسو او تمویلونکو وغوښتل چې د بېړنیو مرستو ترڅنګ، د وقایوي پروژو او د پېښو د خطرونو د کمولو په برخه کې لا ډېره پانګونه وکړي.

جي ډي وینس زیاته کړه چې دغو نیوکه کوونکو هېڅکله دا روښانه نه کړه چې په افغانستان کې یې د کوم هدف لپاره بمبارۍ کولې. د هغه په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ نن په ۲۰۲۶ کال کې د پرېکړو او اقداماتو لپاره ډېر انتخابونه په واک کې لري.

د امریکا د ولسمشر مرستیال د هغو کسانو پر بې‌هدفه پوځي مداخلو نیوکه وکړه چې تل یې د ډیپلوماسۍ پر ځای پر جګړې ټینګار کړی دی. هغه ټینګار وکړ چې د ټرمپ اداره په بهرني سیاست کې له تېرو تېروتنو څخه په زده کړه، د خپلو ملي ګټو د خوندیتوب لپاره له ټولو ډیپلوماټیکو او پوځي وسیلو څخه کار اخلي.

د وېنس په وینا، د هغو کسانو مشورې چې په تېرو وختونو کې یې امریکا په بې‌هدفه جګړو کې ښکېل کړې وه، نور د کابل او تهران په څېر قضیو کې د منلو وړ نه دي. هغه وویل چې اوسنی حکومت د تېرو ناکامو ستراتیژیو پر ځای په هوښیارۍ او د شته انتخابونو په پام کې نیولو سره خپل بهرنی سیاست پر مخ وړي.

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ په تازه څرګندونو کې ویلي، چې د اسلامي جمهوریت د اټومي بې‌وسلې کولو بهیر په ښه توګه پرمخ روان دی. ټرامپ زیاته کړې چې په قطر کې د دواړو لورو ترمنځ وروستۍ ناستې په ډېره ښه فضا کې ترسره شوې دي او دوی باید وګوري چې په راتلونکي کې څه پېښېږي.