یونیسف: په افغانستان کې د کووېډ-۱۹ واکسین بشپړ پوښښ ۸۷ سلنې ته رسېدلی

د ننګرهار د امنیه قومندانۍ ویاند سید طیب حماد وویل چې دغه تورن کس د کشفي معلوماتو پر بنسټ د کابل کمپ په سیمه کې نیول شوی دی.

د امنیه قومندانۍ د ویاند د څرګندونو له مخې، نیول شوي کس د پولیسو د لومړنیو څېړنو پر مهال پر خپل جرم اعتراف کړی دی. د طالبانو امنیتي مسوولینو ویلي چې دغه کس په سیمه کې د موټرونو په غلا کولو کې لاس درلود او د کشفي ارګانونو تر تعقیب لاندې و.

سید طیب حماد زیاته کړه چې د نیول شوي کس دوسیه به د لومړنیو څېړنو او قانوني پړاوونو له بشپړېدو وروسته ډېر ژر د دوی اړوندو عدلي او قضایي ارګانونو ته وسپارل شي. د چارواکو په وینا، د دغه کس دوسیه به په شفافه توګه وڅېړل شي.

د ننګرهار امنیه قومندانۍ په خپل بیان کې ټینګار کړی چې په جلال‌اباد ښار او اړوندو سیمو کې به د غلاوو، جنايي جرمونو او نورو ناقانونه فعالیتونو پر وړاندې کشفي او امنیتي اقدامات لا پیاوړي کړي. دغې قومندانۍ زیاته کړې چې د خلکو د سر او مال د خوندیتوب لپاره به له قانون څخه سرغړوونکو سره جدي او قانوني چلند وشي. دوی داسې مهال دغه ادعا کوي چې په جلال اباد ښار او ولسوالیو کې جنایي پېښې تر پخوا ډېرې شوې دي.

همدا راز انسان تښتوونکي هم تر پخوا ډېر فعال شوي او تازه په دغه ولایت کې یو شمېر ماشومان او ان ځنې شتمن کسان تښتول شوې دي.

همدا راز وسله‌والې غلاوې هم د خلکو پر وړاندې یو بل سرخوږی دی چې ننګرهاریان یې په مخنیوي کې طالبان پاتې بولي. ویل کېږي په پراخه کچه بې روزګاري او د کاري فرصتونو د نشتوالي له کبله نه یوازې په ننګرهار بلکې د کابل په شمول د هېواد په ټولو ولایتونو کې جنایي پېښې او غلاوې په بې سارې توګه ډېرې شوې دي.

د امریکا د ځمک‌پوهنې سازمان یا یو‌اېس‌جي‌اېس د معلوماتو له‌مخې، دغه زلزله نن شپه په سیمه‌ییز وخت ۱۰ او ۲۷ دقیقې رامنځته شوې ده.

د ورکړل شویو معلوماتو له‌مخې، دغه زلزله د ځمکې په ۲۱۶ اعشاریه ۷ کیلومترۍ تل کې رامنځته شوې او مرکز یې هم د بدخشان د جُرم ولسوالۍ د سویل لویدیځ په ۵۰ کیلومترۍ کې موقعیت درلود.

لا تر اوسه د دغې زلزلې له امله د احتمالي اوښتو زیانونو په تړاو څه نه‌دي ویل شوي.

له دې سره سم، دغه زلزله په پاکستان کې هم احساس شوې، خو هلته هم د احتمالي اوښتو زیانونو په تړاو څه معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

اغلې اکبر زیاته کړې چې په ټولګي کې د لوست د تشرېح کولو پر مهال د ښوونکي غږ، د زده کوونکو پوښتنې او پر توره تخته د تباشیر غږ هغه څه دي چې د زده کړو برخه کې مهم تمامېږي. د هغې په وینا، دا ځانګړتیاوې او درسي فضا یوازې په حقیقي ټولګي کې شتون لري او له لیرې لارې نه شي رامنځته کېدای.

د بشري حقونو دغه پخوانۍ چارواکې په افغانستان کې د نجونو د زده کړو پر وړاندې روان وضعیت د پنځه کلن ظلم په توګه یاد کړی دی. د طالبانو له خوا پر نجونو او ښځو د لګول شویو بندیزونو له امله له تېرو څو کلونو راهیسې په میلیونونو افغان نجونې له خپلو بنسټیزو حقونو بې برخې شوې دي.

که څه هم په تېرو کلونو کې د نجونو لپاره د راډیو، تلویزیون او آنلاین لارو د زده کړو ځینې هڅې شوې دي، خو فعالان او کورنۍ وایي چې دغه لارې د ښوونځیو او پوهنتونونو بدیل نه شي کېدای. هغوی له نړیوالې ټولنې غواړي چې د افغان نجونو د تعلیمي حقونو د بیا ترلاسه کولو لپاره پر طالبانو فشارونه زیات کړي.

هغه ویلي، د طالبانو د واکمنۍ نږدې پنځه کاله تېرېږي، خو لا هم دې بنسټیزې پوښتنې ته روښانه ځواب نه شته چې ولې طالبان په رسمیت نه دي پیژندل شوي.

دراني د چارشنبې په ورځ پر اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، که د طالبانو رسمیت پېژندنه د ځانګړو سیاسي، امنیتي او بشري حقونو د معیارونو له پوره کولو سره تړلې وي، نو نړیواله ټولنه باید دغه شرطونه په شفاف او څرګند ډول بیان کړي.

هغه ټینګار کړی چې ابهام ناڅرګندتیا رامنځته کوي، خو د شرطونو روښانتیا کولی شي د نړیوالو غوښتنو د عملي کېدو لپاره زمینه برابره کړي.

دراني د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې د امریکا او ناټو له وتلو سره د افغانستان په اړه د نړیوالې ټولنې مسوولیت نه دی پای ته رسېدلی. د نوموړي په وینا، د امنیت شورا اړوند پرېکړه‌لیکونه لا هم نافذ دي او نړیواله ټولنه مکلفه ده چې افغانستان یو ځل بیا د ترهګرو ډلو پر خوندي پناهځای بدل نه شي.

د پاکستان پخواني استازي همداراز غوښتنه کړې چې د ملګرو ملتونو د بندیزونو اړوند کمېټې باید په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د حضور او فعالیتونو په اړه بې‌طرفه او د شواهدو پر بنسټ ارزونه وړاندې کړي او د دغو ډلو شتون نه کم وښيي او نه یې سیاسي کړي.

اصف دراني زیاته کړې، طالبان چې د افغانستان عملي واکمنان دي، باید ترهګرو سازمانونو ته د پناه نه ورکولو او له ګاونډیو هېوادونو سره د نړیوالو اصولو له مخې د اړیکو د تنظیمولو په اړه خپلو ژمنو ته ځواب ویونکي واوسي.

اصف دراني همدارنګه ویلي، افغانستان د یوې اصول‌محورې، روڼې او حساب‌ورکوونکې نړیوالې پالیسۍ مستحق دی، نه د هغه په وینا، د «ستراتیژیکې چوپتیا». هغه زیاته کړې چې طالبان، د افغانستان د عملي واکمنانو په توګه، باید ترهګرو ډلو ته د پناه نه ورکولو او له ګاونډیو هېوادونو سره د نړیوالو اصولو له مخې د اړیکو د تنظیمولو په اړه خپلو ژمنو ته هم ځواب ویونکي واوسي.

نوموړي په خپل پیغام کې یوځل بیا د سرتاسري امنیت ادعا کړې ده او وايي چې افغانستان اوس له هره پلوه یو خپلواک هېواد دی.

نوموړي زیاته کړې:«دا خپلواکۍ موږ ته فرصت راکوي چې د هېواد او ولس په ګټه داسې پرېکړې وکړو چې هېواد مو له ستونزو، یرغلونو او بحرانونو څخه خوندي او د تلپاتې سولې او پرمختګ پر لور روان کړو.»

ملا حسن اخوند په خپل پیغام کې ویلي چې افغانستان د سیمه‌ییز اتصال، سوداګرۍ، ټرانزیټ، انرژۍ او پانګونې په برخه کې پراخ فرصتونه لري.

نوموړي ټینګار کړی چې د سیمې د هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو د پراختیا او د انرژۍ د لېږد د پروژو پرمختګ کولای شي افغانستان د سیمه‌ییزو همکاریو په یوه مهم محور بدل کړي.

د نوموړي په‌ پیغام کې له ګاونډیو او د سیمې له هېوادونو سره د متقابل احترام، ښه ګاونډیتوب، اقتصادي همکارۍ او متوازنو اړیکو د پراختیا پر سیاست ټینګار شوی او ویلي یې دي چې ګاونډي او د سیمې هېوادونه دې له افغانستان سره خپلې سوداګریزې اړیکې نورې هم پراخې کړي.