د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د ترکیې په استانبول کې د دغه هېواد له مخکښو سوداګریزو شرکتونو او اقتصادي بنسټونو له مشرانو سره لیدلي او په پاکستان کې یې د پانګونې د پراخولو غوښتنه کړې ده.
د پاکستان د حکومت د معلوماتو له مخې، شهباز شریف د چالک هولډینګ له مشر احمد چالک، د البیراک ګروپ له مشر احمد البیراک او د ترکیې د سوداګرۍ او صنایعو خونې (ټي او بي بي) له مشر رفعت حصارجيکاوغلو سره جلا جلا لیدنې وکړې.
هغه ویلي، پاکستان هڅه کوي د ترکیې سره اقتصادي اړیکې لا پیاوړې کړي او ترکي شرکتونه دې د انرژۍ، کانونو، زیربناوو، بندرونو، لوژستیک، معلوماتي ټکنالوژۍ، مخابراتو، کرنې، تولید او دولتي شرکتونو د خصوصي کولو په برخو کې پانګونه وکړي.
شهباز شریف همداراز ویلي، د ځانګړو پانګونو د اسانتیا شورا به بهرنیو پانګوالو ته د "یوې کړکۍ" له لارې ټولې اسانتیاوې برابرې کړي.
په خبرپاڼه کې راغلي، ترکي سوداګرو د پاکستان اقتصادي اصلاحات او د پانګونې لپاره رامنځته شوی چاپېریال مثبت ارزولی او په دغه هېواد کې یې د خپلو پانګونو د پراخولو لېوالتیا ښودلې ده.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف درانی وایي چې طالبان د ترهګرو ډلو د پناه ورکولو له امله د نړیوال مشروعیت له کمښت سره مخ دي او که دا وضعیت دوام وکړي، سیمه به له جدي امنیتي خطرونو سره مخ شي.
اصف دراني په خپل ایکسپاڼه کې لیکلي چې طالبان د تحریک طالبان پاکستان، بلوچ لېبریشن ارمي، د اسلامي دولت خراسان څانګه، ترکستان اسلامي تحریک، اسلامي حرکت ازبکستان او له دوه درجنو څخه زیاتو نورو ډلو ته د پناه په ورکولو سره د ۱۱ سپتمبر له پېښو وړاندې د وضعیت د بیا تکرار له خطر سره مخ دي.
هغه ویلي: «طالبان باید درک کړي چې دوی محدود نړیوال مشروعیت لري. د ترهګرو ډلو ته د پناه ورکولو له امله دوی د ۹/۱۱ له وړاندې خطرناک سناریو د بیا تکرار له ګواښ سره مخ دي، چې پایلې به یې د ټولې سیمې لپاره نه اټکل کېدونکې وي.»
اصف دراني همدارنګه د هند له لوري د ځینو وسلهوالو ډلو د مالي ملاتړ ادعا کړې او ویلي یې دي چې دا وضعیت د سیمې د امنیت لپاره نور هم خطرناک شوی دی.
هغه ټینګار کړی چې که دا تګلارې دوام وکړي، نو هم کابل او هم د نوي ډیلي سیاسي مشران به له خطرناک وضعیت سره مخ شي، ځکه د هغه په وینا د نیابتي جګړو پالنه په پای کې د هماغو ملاتړکوونکو لپاره هم جدي زیانونه رامنځته کوي.
په همدې حال کې، په سیمه کې د ترهګرو ډلو د ملاتړ او شتون په اړه بېلابېل متضاد تورونه هم مطرح دي. هند پر پاکستان تور پورې کوي چې د ځینو وسلهوالې ډلو ملاتړ کوي، طالبان بیا ادعا کوي چې پاکستان د داعش خراسان ډلې غړو ته پناه ځایونه ورکړي، او په پاکستان کې ځینې سیاسي او قومي تحریکونه هم ادعا کوي چې اسلاماباد ځینې وسلهوالې ډلې روزي او ملاتړ یې کوي.
دغه ټولې ادعاوې تر اوسه د بېلابېلو اړخونو له لوري رد یا تایید شوې نه دي او د سیمې د اوږدمهاله سیاسي او امنیتي اختلافاتو برخه ګڼل کېږي.
شنونکي وایي چې د دې ډول تورونو او ضد ادعاوو دوام د سیمهییزو اړیکو د لا خرابېدو او د باور د کمزورۍ لامل کېږي، په داسې حال کې چې د ترهګرۍ پر ضد همغږي لا هم د سیمې له لویو ننګونو څخه ګڼل کېږي.
پاکستان او روسیې په اسلاماباد کې د ترهګرۍ پر ضد د ګډې کاري ډلې دولسمه غونډه ترسره کړې، چې پکې د افغانستان امنیتي وضعیت، د ترهګرۍ ضد همکاري او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د پراختیا پر لارو چارو خبرې شوې دي.
د پاکستان پوځي شنونکي او د هوايي ځواک پخواني ډګروال سلطان محمد هالي ویلي، د افغانستان له لوري د امنیتي ګواښونو او د سرحدي نفوذ د مخنیوي لپاره د پاکستان او روسیې همکاري مهمه ده.
د هغه په وینا، پاکستان غواړي د سوریې او شمالي قفقاز په جګړو کې د روسیې له تجربو، په ځانګړي ډول د ښاري جګړو، بېپیلوټه الوتکو د شنډولو او د یاغیانو ضد عملیاتو له مهارتونو ګټه واخلي.
هغه زیاته کړه، پاکستان د افغانستان له ډيورنډ کرښې د مدیریت، د نفوذي لارو د څار او د افراطي فکر د مخنیوي په برخو کې خپلې تجربې له روسیې سره شریکوي.
د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو د انسټیټیوټ مشر متقاعد جنرال سعد خټک هم ویلي، له روسیې سره نږدې همکاري به د پاکستان لپاره سترې امنیتي، ټکنالوژیکې او اقتصادي ګټې ولري او د دواړو هېوادونو اړیکې به لا پراخې کړي.
د راپور له مخې، د روسیې او پاکستان ترمنځ پوځي همکاري تر ډېره د ترهګرۍ ضد روزنو، کوچنیو وسلو او مهماتو پورې محدوده ده. روسیې په ۲۰۱۸ کال کې پاکستان ته څلور «مي-۳۵ اېم» بریدیزې چورلکې هم سپارلې وې.
راپور زیاتوي چې د دواړو هېوادونو سوداګریزې اړیکې هم د پام وړ پراخې شوې دي. د روسیې او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه چې په ۲۰۲۲ کال کې شاوخوا ۷۰۰ میلیونه ډالره وه، په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۱.۳ میلیارده ډالرو ته رسېدلې ده. د روسیې د خامو تېلو واردات او کرنیزه سوداګري د دې زیاتوالي مهم لاملونه بلل شوي دي.
د بلوچستان د ازادۍ پوځ (BLA) د جمعې په ماښام (د چنګاښ ۱۲مه) په خپره کړې خبرپاڼه کې ادعا کړې، چې د بلوچستان د ګوادر ولسوالۍ په جیواني سیمه کې یې د پاکستان د ساحلي ځواکونو پر یوې اډې په برید کې له ۳۰ څخه ډېر سرتېري وژلي او لسګونه نور یې ټپیان کړي دي.
د پاکستان پوځ تر اوسه د دغې ادعا په اړه رسمي غبرګون نهدی ښودلی.
د خبرپاڼې له مخې، دا برید د جمعې په ماښام د «مجید لوا» په نوم د دې ډلې د ځانمرګو بریدګرو څانګې ترسره کړی دی.
د پاکستان ضد دې وسلهوالې ډلې ادعا کړې، چې د عطاالله بلوچ مشهور په «اجمل» نومي ځانمرګي بریدګر له چاودېدونکو توکو ډک موټر په ځايي وخت د ماښام په ۶:۳۲ دقیقو د پاکستان د ساحلي ځواکونو اډې ته ننوېست، چې له امله یې یوه ستره چاودنه وشوه.
د بلوچستان د ازادۍ پوځ ویاند جیهند بلوچ ادعا کړې، چې دې چاودنې د ساحلي ځواکونو اډه «په بشپړه توګه ویجاړه» کړې ده. د دې ډلې رسنیزې څانګې هم ۴۳ ثانیهيي ویډیو خپره کړې او پهکې اډې ته د موټر بم د ننوتلو او د چاودنې شېبې ښکاري.
دې ډلې همدارنګه ادعا کړې، چې له چاودنې سمدستي وروسته یې وسلهوالو له څو لورو پر اډې برید وکړ.
د بلوچستان د ازادۍ پوځ ادعا کوي، چې په دې عملیاتو کې د پاکستان د ساحلي ځواکونو څه باندې ۳۰ عسکر وژل شوي او لسګونه نور ټپیان شوي دي. د ډلې ویاند دا هم ویلي، چې د ټپیانو د سخت وضعیت او هغو کسانو له امله چې تر کنډوالو لاندې پاتې دي، ښايي د مرګژوبلې شمېر تر دې هم لوړ شي.
د بلوچستان د ازادۍ پوځ په ډاګه کړې، چې د دې عملیاتو نور جزییات به وروسته خپاره کړي. دغې ډلې زیاته کړې، چې د پاکستان د امنیتي ځواکونو پر ضد به خپلې وسلهوالې حملې تر هغه وخته روانې وساتي، څو د دوی په وینا «د بلوچستان بشپړه خپلواکي» ترلاسه شي. بلخوا ځايي پاکستاني پولیسو ویلي، چې دې ځانمرګي موټر بم برید کې یوازې د ساحلي ځواکونو درې سرتېري او د پوځ یو سرتېری وژل شوي او ۱۶ نور ټپيان شوي دي.
د پاکستان پوځ او نورو چارواکو تر اوسه د بلوڅ بېلتون پالو د ادعا شوې مرګژوبلې په اړه څه نه دي ویلي.
د پاکستان د بلوچستان ایالت د ګوادر ولسوالۍ په جيواني سیمه کې د دغه هېواد د ساحلي ځواکونو پر یوې پوستې په ځانمرګي موټر بم برید کې څلور امنیتي سرتيري وژل شوي او ۱۶ نور ټپیان شوي دي. د دغه برید مسوولیت بلوڅ وسلهوالو منلی دی.
د ګوادر د پولیسو د راپور له مخې، دغه برید د جمعې په ماښام (د چنګاښ ۱۲مه) شاوخوا ۷ بجې جیواني ښار ته نږدې د «پنوان» پر پوستې شوی دی.
د راپور له مخې، دغه پېښه هغه مهال رامنځته شوې چې ځانمرګي بریدګر له چاودېدونکو توکو ډک موټر (مازدا) ته د یادې پوستې ودانۍ ته څېرمه چاودنه ورکړه.
د راپور له مخې، په برید کې د پاکستان د ساحلي ځواکونو درې سرتېري او د پوځ یو سرتېری وژل شوي دي.
چارواکو ویلي، اته پوځیان او اته د ساحلي ځواکونو سرتيري ټپیان شوي، چې د یوه ټپي روغتیايي وضعیت ډېر نازک ښودل شوی دی.
ويل شوي، د پولیسو او نورو امنیتي ادارو ځواکونه د پېښې ځای ته رسېدلي، سیمه یې کلابنده کړې او ټپیان یې د درملنې لپاره روغتون ته لېږدولي دي.
د دغه برید مسوولیت بلوڅ وسله والې ډلې (بلوچ لبرېشن ارمي) منلی او ويلي دي، چې د عطاالله په نوم ځانمرګي یې یاد برید ترسره کړی دی.
عوامي نشنل ګوند په باجوړ کې د پنجشنبې ورځې د ډرون بريد پېښه غندلې او په دغې پېښه کې یې د یوې کورنۍ د درېیو ماشومانو وژنه خورا بوږنوونکې بللی ده. ياد ګوند د پرله پسې دغه ډول زیاتېدونکو پېښو د مخنیوي غوښتنه کړې ده. په یاده پېښه کې ۷ نور کسان هم ټپيان شوي وو.
د عوامي نشنل ګوند د پښتونخوا ایالت عمومي سکرټر حسين شاه يوسفزي په يوه بيان کې ويلي، په توره شپه کې د بېوسلې او بېګناه وګړو، په ځانګړې توګه د ماشومانو په نښه کول تر ټولو بده «بزدلي» او د نه منلو وړ عمل دی.
هغه زياته کړې: «په تېره یوه اونۍ کې دا درېیم ډرون برید دی، چې عام خلک پهکې په نښه کېږي. د پرله پسې پېښو پر وړاندې د فدرالي او ایالتي حکومت چوپتیا خورا معنا لرونکې او د اندېښنې وړ ده. تر نن ورځې پورې دا معلومه نهشوه، چې دا ډرون له کوم ځایه راځي او څوک یې کنټرولوي».
يوسفزي د پوښتنې په توګه مطرح کړې: «که دا ډرون د ترهګرو وي نو د مخنیوي مسوولیت یې د چا دی؟ او که دا د دولتي ادارو وي نو د بېګناه وګړو د په نښه کولو څه جواز دی. ورځني ډرون بریدونه د حکومتونو او اړوندو امنیتي ادارو ناکامي ده. خلک په دوامداره توګه مړي پورته کوي خو مسوولې ادارې د نندارچیانو په څېر ناستې دي».
هغه د تحريک انصاف ګوند د خيبرپښتونخوا پر حکومت هم نيوکې وکړې او زياته یې کړه: «په تېر وخت کې د ډرون بریدونو پر وړاندې د اعتراض ډرامې کوونکي نن چېرته دي؟ نن چې معصوم خلک په نښه کېږي، دا خلک تماشا کوي. د هغو واکمنانو سترګې ولې نن دا ظلم نه ویني چې له ۱۳ کلونو راهیسې پر ایالت مسلط دي».
نوموړي په پښتونخوا کې د ډرون بریدونو او ملکي مېشت ځایونو د په نښه کولو د لړۍ د درولو غوښتنه کړې او له اغېزمنو کورنیو سره یې پر مرستو ټينګار کړی دی.
د باجوړ د خار په شينکوټ سيمه کې پرون (پنجشنبه د چنګاښ ۱۱مه) پر يوه کور د ترسره شوي ياد ډرون په برید کې درې ماشومان وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.