ندا محمد نديم: ايران او افغانستان يو د بل همکارۍ او تعامل ته اړتيا لري
د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد نديم په کابل کې د ايران له سفير سره په کتنه ويلي: «ایران او افغانستان دوه ګاونډي هېوادونه دي او یو د بل همکارۍ او ښه تعامل ته اړتیا لري».
د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد نديم په کابل کې د ايران له سفير سره په کتنه ويلي: «ایران او افغانستان دوه ګاونډي هېوادونه دي او یو د بل همکارۍ او ښه تعامل ته اړتیا لري».
د طالبانو لوړو زده کړو وزارت د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، ندا محمد نديم په دې کتنه کې د دواړو هيوادونو ترمنځ د علمي تجربو پر شریکولو هم ټینګار کړی دی.
د خبرپاڼې لهمخې، نديم له خپله اړخه د ایران سفیر ته د علمي اړیکو د پراختیا ډاډ ورکړی دی.
په خبرپاڼه کې راغلي، په کابل کې د ایران سفیر علي رضا بېکدلي په دې وروستیو کې د ایران په تړاو د افغانستان له دریځ څخه مننه کړې او له لوړو زده کړو وزارت سره یې د غوره تحصیلي اړیکو، همکاریو او د تجربو شریکولو ته تیاری وښود.
د اروپايي ټولنې د پناه غوښتنې ادارې تازه شمېرې ښيي، چې افغانان لا هم په اروپا کې د پناه غوښتونکو تر ټولو ستره برخه جوړوي. د دغو شمېرو لهمخې، له هرو لسو افغانانو څخه چې د اروپايي ټولنې په غړو هېوادونو کې د پناه غوښتنه کوي، څلور تنه یې جرمني د خپل اصلي مقصد په توګه ټاکي.
راپور ښيي، چې په جرمني کې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه د تېر زیږیز کال پرتله کم شوي دي. جرمني د اروپايي ټولنې د هېوادونو ترڅنګ له ناروې او سویس سره یو ځای د پناه غوښتنې د ثبت شویو غوښتنلیکونو له پلوه په څلورم ځای کې راغلی دی.
د روان زېږیز کال په لومړیو شپږو میاشتو کې په جرمني کې له ۵۱ زرو څخه ډېر د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ثبت شوي، چې د تېر کال د همدې مودې پرتله ۲۷ سلنه کموالی ښيي.
په همدې موده کې، په جرمني کې د ټولو ثبت شویو پناه غوښتنو ۳۷ سلنه د افغانانو له خوا شوې دي. د ترکیې او سوریې وګړي په ترتیب سره د ټولو غوښتنلیکونو ۹ ـ ۹ سلنه برخه جوړوي.
د روان کال په لومړۍ نیمايي کې فرانسې، ایټالیا او هسپانیا په ترتیب سره د پناه غوښتنې تر ټولو ډېر غوښتنلیکونه ثبت کړي دي. په مقابل کې، هنګري، سلواکیا او لیتوانیا د پناه غوښتنې تر ټولو لږ غوښتنلیکونه لرلي دي.
د اروپايي ټولنې د پناه غوښتنې ادارې د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ له پیل څخه د جون تر پایه پورې، د اروپايي ټولنې په غړو هېوادونو، ناروې او سویس کې ټولټال له ۳۲۱ زرو څخه ډېر د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ثبت شوي، په داسې حال کې چې د تېر کال د همدې مودې شمېر ۳۹۹ زره وو.
په دې شمېرو کې لومړني او تکراري دواړه غوښتنلیکونه شامل دي. افغان پناهغوښتونکي د ۳۷ زره او ۴۱۹ غوښتنلیکونو په ثبتولو سره د اروپايي ټولنې، ناروې او سویس په کچه د پناه غوښتونکو تر ټولو ستره ډله پاتې شوې ده.
فرانسه هم د افغان پناه غوښتونکو له مهمو مقصدونو څخه ده او له پنځو افغان پناه غوښتونکو څخه تر یوه ډېر خپل د پناه غوښتنې غوښتنلیک په همدې هېواد کې ثبت کړی دی.
د پاکستان په کراچۍ ښار کې پولیسو پر رینجرز ځواکونو د برید په تړاو د جماعتالاحرار د قومندان عمر قاري په ګډون شپږ کسان د برید اصلي طراحان بللي دي. په دغه برید کې چې ۸ ورځې مخکې ترسره شوی ۳ پاکستاني سرتېري وژل شوي او ۴ نور ټپيان شوي وو. د یاد برید مسوولیت جماعتالاحرا ډلې منلی وو.
دغه مسئله د کراچۍ په ګلستان جوهر سیمه کې د رینجرز ځواکونو پر یوې ټرانسپورټي کمپنۍ د چاودنې او برید په تړاو د پیل شویو څېړنو په لړ کې څرګنده شوې ده.
د جيونيوز د راپور لهمخې، د دغه برید په تړاو رسمي قضیه د ترهګرۍ ضد پولیسو په اداره کې د رینجرز ځواکونو د فرعي مفتش اسد محمود خان له شکایت وروسته ثبت شوې ده. په دې دوسیه کې پر تورنو کسانو د ترهګرۍ، وژنې، د وژنې د هڅې، دولتي ملکیتونو او موټرو ته د زیان رسولو او په غیر قانوني توګه د وسلو او چاودیدونکو توکو د کارولو تورونه پورې شوي دي.
د کراچۍ پولیسو ادعا کړې، چې په دغه برید کې ښکېل څلور واړه بریدګر په افغانستان کې د مېشتې وسلهوالې جماعتالاحرار ډلې غړي دي او دغه کسان د عمر قاري، مولوي احرار او عبدالواجد په نومونو د دغې ډلې د قومندانانو له خوا پر رینجرز ځواکونو د برید په موخه په ځانګړي ډول پاکستان ته استول شوي وو.
د پولیسو په وینا، دغو بریدګرو ته په افغانستان کې د جماعتالاحرار د قومندانانو ملا طاهر افغاني، ملا عبدالمنان او عمر اپریدي له خوا د ترهګریزو بریدونو ځانګړې روزنه ورکړل شوې وه.
د تېرې شنبې په ورځ (د چنګاښ ۶مه) د کراچۍ په ګلستان جوهر سيمه کې د نيم پوځي ځواک رېنجرز پر يوه دفتر وسلهوال بريد کې درې سرتيري وژل شوي او څلور نور ټپیان شوي وو.
د ياد بريد مسووليت جماعتالاحرار ډلې منلی وو.
د پاکستان پوځ ويلي وو، چې يوه بريدګر د دفتر يا کمپ په دروازه کې ځان پورې تړلو چاودېدونکو توتکو ته چاودنه ورکړې او دوه نور یې د رېنجرز ځواک له سرتيرو سره په نښته کې وژل شوي او يو بل په ټپي حالت کې نيول شوی وو.
پوځ ادعا کړې وه، چې نيول شوی وسلهوال افغان دی او د هغه يوه ويډيو یې هم خپره کړې وه.
په پېښور کې د امریکا د پي-۱ او پي-۲ افغان ویزو غوښتونکو او د هغوی کورنیو په یوې غونډه کې له واشنګټن څخه وغوښتل چې ژر تر ژره دې د دوی قضیې بېرته پرانیزي. ډونالډ ټرمپ د امریکا سپینې ماڼۍ ته له بیاځلي رسېدو وروسته د افغان پناهغوښتونکو په ګډون د کډوالۍ ډېری پروګرامونه وځنډول.
دغه غونډه د جمعې په ورځ (د چنګاښ په ۱۲مه) د امنیتي اندېښنو او د پاکستاني پولیسو له لوري د نیول کېدو له وېرې په عام محضر کې نه، بلکې په یوه خوندي ځای کې جوړه شوې وه.
په دې غونډه کې نارینهوو، ښځو، ماشومانو او سپین ږیرو ګډون کړی وو او په ګډه یې د خپل خوندیتوب لپاره د بېړنیو اقداماتو غوښتنه وکړه. د دغو کډوالو اندېښنې د پاکستان د حکومت هغې پرېکړې زیاتې کړي، چې د ۲۰۲۶ کال د جولای تر ۱۰مې یې په یو مخیز ډول د افغان کډوالو د اېستلو لپاره وروستۍ نېټه ټاکلې ده. ګډونوالو ټینګار وکړ، چې بېرته افغانستان ته د دوی ستنول د هغوی ژوند له جدي ګواښ سره مخامخ کوي.
معترضینو د امریکا له حکومت، کانګرس او بهرنیو چارو له وزارت څخه وغوښتل چې د پاکستان له حکومت سره په همغږۍ د کډوالو د اېستلو لړۍ بنده کړي. دوی همداراز غوښتنه وکړه، چې د امریکا متحده ایالات دې د پي-۱ او پي-۲ کډوالۍ دوسیې په چټکۍ سره وڅېړي، ځکه چې ډېری دغه کورنۍ له کلونو راهیسې په بې برخلیکه حالت کې د انتظار شپې او ورځې تېروي.
په پېښور کې مېشتو دغو افغان کیسلرونکو پر خپلو ملاتړو او همکارانو، په ځانګړې توګه د افغان اېواک اېتلاف پر مشر شان ونډایور غږ وکړ، چې د دوی غږ، انځورونه او ویډیوګانې له رسنیو، سیاستوالو او دولتي چارواکو سره شریکې کړي.
دوی وویل، چې د افغان پناهغوښتونکو د ژغورلو او په امریکا کې د هغوی د خوندیتوب د تضمین لپاره بېړنیو او جدي اقداماتو ته اړتیا ده.
په پاکستان کې د افغان پناه غوښتونکو او د امریکا د پخوانیو متحدینو قضیې وروسته له هغې بندې شوې چې سپینې ماڼۍ ته بیاځلي ډونالډ ټرمپ بریالی شو. هغه د واک په لومړۍ ورځ د افغان پناهغوښتونکو په ګډون د کډوالۍ ډېری پروګرامونه وځنډول.
د کابل- جلال اباد پر لویه لاره د تېرې شپې (جمعه د چنګاښ ۱۲مه) سیند ته د کډوالو د یوه موټر د لوېدو له امله ۶ کسان مړه او ۶ نور ټپیان شوي دي. د طالبانو په وینا، د دغې پېښې له امله ۷ تازه راستانه شوي کسان تري تم دي.
د لوګر ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، یاده کډواله کورنۍ د لوګر مرکز اړوند د بابوس سیمې اوسېدونکي وو. په خبرپاڼه کې راغلي، د دغې کورنۍ د ۶ غړو جنازه نن (شنبه د چنګاښ ۱۳مه) وشوه او د لادرکه کسانو د لټون عملیات همداراز دوام لري.
د خبرپاڼې لهمخې، دغه پېښه تېره شپه شاوخوا ۱۲ بجې هغه مهال رامنځته شوه، چې له پاکستان څخه د راستنې شوې ۲۲ کسیزې کورنۍ موټر له یوه بل موټر سره د ټکر له امله د کابل- جلالاباد لویې لارې اړوند د لغمان ولایت د قرغیو ولسوالۍ په خیر خېلو سیمه کې سیند ته ولوېد. د خبرپاڼې پر بنسټ، په دې پېښه کې ۶ کسان مړه شوي او ۶ نور ټپيان دي او همداراز ۷ نور کسان لادرکه دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، په مړو کې یوه ښځه او پنځه ماشومان او همداراز په لادرکه کسانو کې یوه ښځه او شپږ ماشومان شامل دي.
د افغانستان د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني سلاکار وحید عمر وايي، د پاکستان له لوري د افغانستان پر خاوره بریدونو او په بدخشان کې وروستیو تحولاتو د طالبانو د ادارې د ثبات او امنیت انځور له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.
دغه پخواني افغان چارواکي د شنبې په ورځ (د چنګاښ په ۱۳مه)، په خپله فېسبوکپاڼه کې په خپره شوې شننه کې لیکلي، چې د طالبانو اداره به په راتلونکو میاشتو کې له ناڅاپي او مخ پر زیاتېدو فشارونو سره مخامخ شي.
وحید عمر باور لري، چې د ایران او طالبانو ترمنځ همکاري تر ډېره د تهران او واشنګټن د تقابل په چوکاټ کې رامنځته شوې او که د ایران او امریکا ترمنځ د مستقیمې نښتې احتمال کم شي، نو له طالبانو سره به د تهران اړیکې هم سړې شي.
هغه لیکلي: «ایران ځان د سیمې د شیعهګانو او فارسيژبو ملاتړی بولي او د داسې نظام یو اړخیز ملاتړ چې د ډېرو په باور دواړه ډلې یې څنډې ته کړې دي، د تهران له اوږدمهالو ګټو سره سمون نهلري».
وحید عمر زیاته کړې، چې په داسې وضعیت کې به ایران ورو ورو په افغانستان کې خپلو «دودیزو متحدینو» ته نږدې شي. د هغه په وینا، د طالبانو دوامداره ملاتړ د تهران له اوږدمهالو ګټو سره اړخ نهلګوي.
د دغه پخواني افغان چارواکي په باور، د ایران او پاکستان نږدې اړیکې هم د تهران او طالبانو پر اړیکو اغېز کولای شي. هغه وايي، ایران به له طالبانو سره د اړیکو د ساتلو لپاره خپلې اړیکې له پاکستان سره قرباني نهکړي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ کړکېچ؛ امریکا د اسلاماباد تر څنګ ودرېده | افغانستان انټرنشنل پښتو
وحید عمر په پاکستان کې د وسلهوالو ډلو د بریدونو زیاتوالی او له اسلاماباد څخه د امریکا ډیپلوماټیک ملاتړ د سیمې د امنیتي وضعیت د بدلون نښې بللي او ویلي یې دي، چې پاکستان د طالبانو پرتله ډېر سیاسي نفوذ او ځواک لري.
تر دې وړاندې ایران د اسلامي جمهوریت د پخواني مشر علي خامنهیي د جنازې په مراسمو کې د ګډون لپاره د طالبانو مخالفو څېرو ته هم بلنه ورکړې وه. د مقاومت جبهې مشر احمد مسعود او د افغانستان د خلکو د اسلامي وحدت ګوند مشر محمد محقق په دغو مراسمو کې ګډون کړی وو.
ایران او طالبانو په دې وروستیو کلونو کې، سره له دې چې په ځینو برخو کې اختلافات لري، خپلې اړیکې ساتلې دي. خو د طالبانو او پاکستان اړیکې د هوايي بریدونو او د ډیورند کرښې په اوږدو کې د ناامنیو د زیاتېدو له امله ترینګلې پاتې شوې دي.
په همدې حال کې د طالبانو مخالفې ډلې تمه لري، چې تهران او اسلاماباد به د افغانستان د سیاسي معادلو په برخه کې د دوی له دریځونو او غوښتنو هم ملاتړ وکړي.