د کنړ د یو شمېر اوسېدونکو شکایت: د ښوونکو د ګومارنې په بهیر کې شفافیت نه دی رعایت شوی

افغانستان انټرنشنل ته د کابل یو شمېر اوسېدونکو په رالېږلي پیغام کې ویلي، د مایع ګازو یو کیلو بیه شاوخوا ۹۰ افغانیو ته رسېدلې ده. د دوی په وینا، په ډېرو سیمو کې د ګازو پلورونکي دوکانونه له کمښت سره مخ دي او خلک په اسانۍ سره مایع ګاز نه شي موندلی.

دغه اوسېدونکي غواړي چې د طالبانو اړوندې ادارې دې د ستونزې د حل لپاره لازم اقدامات وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې افغانستان انټرنشنل څه موده وړاندې هم د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د ګازو او نورو نفتي توکو د بیو د لوړېدو راپور ورکړی و. د راپورونو له مخې، د کندهار ښار اوسېدونکو ویلي وو چې د تېرې یوې اونۍ په ترڅ کې د مایع ګاز بیه له ۵۸ افغانیو څخه تر ۷۰ افغانیو لوړه شوې وه او یوازې په یوه ورځ کې یې څلور افغانۍ زیاتوالی کړی و. هغوی ویلي وو چې د دوبي په موسم کې د ګازو د بیو دغه ډول لوړوالی بې‌ساری دی، ځکه معمولاً په همدې موسم کې د ګازو بیې ټیټې وي.

همداراز، هغه مهال د کابل، هرات، پکتیکا او یو شمېر نورو ولایتونو څخه هم د ګازو او تېلو د بیو د لوړېدو راپورونه ورکړل شوي وو. د خپرو شویو معلوماتو له مخې، په کابل کې د یوه کیلو مایع ګاز بیه له ۵۶ افغانیو څخه ۶۴ افغانیو ته لوړه شوې وه، خو د کابل د اوسېدونکو وروستي معلومات ښيي چې اوس دغه بیه شاوخوا ۹۰ افغانیو ته رسېدلې، چې د بیو د لا زیات لوړوالي څرګندونه کوي.

د یادونې وړ ده، دا د کابل د یو شمېر اوسېدونکو روایت دی، افغانستان انټرنشنل یې په خپلواکه توګه نه تاییدوي.

د کابل یوه اوسېدونکي چې ۱۸ کلن ورور یې له څو کلونو راهیسې په پلچرخي زندان کې بندي دی، افغانستان انټرنشنل- پښتو ته په یوه رالېږلي پیغام کې ویلي، په دې وروستیو کې د طالبانو له لوري پر زندانیانو هر ډول فشار او په ځانګړې توګه روحي او رواني فشارونه ډېر شوي دي.

هغه ادعا کړې، طالبانو «ان زندانیانو ته د ډوډۍ وړل هم منع کړي دي. او دوی هم په ټوله ورځ کې یو ځلي او هغه هم یوه ډوډۍ ورکوي».

دغه کس د خپل ورور د جرم د څرنګوالي او همداراز د بند مودې د څومره‌والي په تړاو څه وضاحت نه‌دی ورکړی، خو زیاته کړې یې ده: «ورور مې لا ماشوم وو، چې هغوی [طالبانو] بندي کړ. اوس یې رواني ستونزې پیدا کړي دي».

هغه همداراز څرګنده کړې، چې یو عادي انسان باید په ۲۴ ساعتونو کې لږ تر لږه ۳ ځلي خوراک وکړي او که په کافي اندازه یو ځل هم وي، ښه ده، نه یوازې یوه ډوډۍ.

نوموړي په ډاګه کړې: «دا پر زندانیانو ظلم دی او هم یې د کورنیو زړونه سوري سوري کوي».

د یادونې وړ ده، چې دا یوازې د کابل د یوه اوسېدونکي روایت دی او افغانستان انټرنشنل- پښتو یې په خپلواکه توګه نه تاییدوي.

یو شمېر خوست مېشتو کوچینانو افغانستان انټرنشنل پښتو ته په استولي پیغام کې ویلي، د دې موضوع د څېړلو لپاره یې د کوچیانو د عالي او مرکزي لېسې په اداره کې غونډه وکړه. غونډه کې د لېسې مسوولینو ګډونوالو ته ویلي چې څو ورځې وړاندې د څو دولتي ادارو چارواکي لېسې ته ورغلي وو او د لیلیې د بدلون موضوع یې مطرح کړې وه.

د غونډې ګډونوالو ویلي، د کوچیانو د عالي او مرکزي لېسې لیلیه د شاوخوا ۴۰۰ زده کوونکو د استوګنې ظرفیت لري او د بدلون په صورت کې به لسګونه زده کوونکي د استوګنې له ستونزو سره مخ شي.

د کوچیانو مشرانو په غونډه کې ویلي، یاده لیلیه د کوچیانو لپاره مهمه تعلیمي شتمني ده او د دوی په وینا، د پخوانیو مشرانو په قربانیو جوړه شوې ده. هغوی ټینګار کړی چې د لیلیې د بدلولو هر ډول پرېکړه به ونه مني.

د غونډې له پای ته رسېدو وروسته د کوچیانو یو پلاوی د خوست د قبایلو او سرحدونو چارو ریاست ته ورغلی او خپلې اندېښنې یې د ریاست له ځایناستي سره شریکې کړې. د ګډونوالو په وینا، د ریاست ځایناستي ژمنه کړې چې موضوع به له اړوندو مسوولانو سره شریکه کړي.

د کوچیانو استازو همدارنګه پرېکړه کړې چې له طالب والي سره به هم په دې اړه خبرې وکړي او د شنبې په ورځ به د خوست ولایت مقام ته د خپلو غوښتنو د وړاندې کولو لپاره ورشي.

دوی په خپلو څرګندونو کې دا ادعا هم کړې چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د جمهوري نظام پر مهال د کوچیانو لپاره جوړ شوي یا منظور شوي یو شمېر بنسټونه او پراختیایي پروژې، لکه د کوچیانو د چارو ریاستونه، د سړک جوړولو پروژه او د شل بستریز روغتون پروژه، لغوه شوې دي.

افغانستان انټرنشنل پښتو په خپلواکه توګه د کوچیانو دا ادعاوې نه تاییدوي. دا یوازې د خوست ولایت د یو شمېر کوچیانو ادعا ده.

هغه وایي، نه د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ورسره مرسته کړې، نه هم د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت او نه هم په پاکستان کې د طالبانو سفارت د دوی ستونزې هوارې کړې دي. د هغه په وینا؛ دوی د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له ځینو کارکوونکو سره د اړیکې پرمهال له نامناسب چلند سره هم مخ شوي دي.

نوموړي زیاته کړې، دوی هیله لرله چې افغانستان ته تر ستنېدو وروسته به یې ستونزې حل شي؛ خو تراوسه هېڅ ادارې ورته پاملرنه نه‌ده کړې. دغه ډاکټر وایي، په اسلام‌اباد کې د طالبانو سفارت ورته ویلي و چې افغانستان ته تر رسېدو وروسته به د بهرنیو چارو وزارت د دوی قضیه وڅاري؛ خو د سفارت له مرستیالانو سره له اړیکو وروسته ورته ویل شوي، چې د دوی لپاره هېڅ اقدام نه‌شي کولای.

هغه زیاتوي، چې د بېلابېلو ستونزو له امله لا هم نه‌دي توانېدلي له خپلو کورنیو سره یوځای شي. څو ورځې وړاندې د پاکستان د پنجاب ایالت پولیسو ۱۱ افغان ډاکټران او د طب محصلان ونیول، چې د دغه ایالت په بېلابېلو طبي پوهنتونونو او ښوونیزو روغتونونو کې یې تخصصي او طبي زده‌کړې کولې.

د دغه ډاکټرانو له ډلې لس تنه د بهاولپور ولسوالۍ د قایداعظم طبي کالج او بهاولپور ښوونیز روغتون کې په تخصصي زده‌کړو بوخت وو. دغه ډاکټرانو تر دې وړاندې ویلي و، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اړیکو له خرابېدو وروسته له شاوخوا شپږو میاشتو راهیسې افغان محصلان تر زیات فشار لاندې دي او د دوی د ویزو موده نه تمدیدېږي.

دوی ټینګار کړی، چې تخصصي او طبي زده‌کړې یې باید نیمګړې پاتې نه‌شي او د سیاسي اختلافونو قرباني نه‌شي. هغوی پر طالبانو هم غږ کړی، چې له پاکستاني چارواکو سره خبرې وکړي او د دوی د ویزو او زده‌کړو ستونزې هوارې کړي.

دغه کس افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې مخکې د ترکیې سفارت د لګښت او ویزې شرکت په نوم ۲۰۰ ډالر او ۲زره افغانۍ اضافه پیسې اخیستې؛ خو اوس یې نور لګښتونه هم اضافه کړي.

نوموړي زیاته کړې، د ترکیې سفارت د چنار په نوم روغتون پرته د بل هېڅ روغتون طبي معاینه نه مني. هغه ویلي، که رښتیا هم موخه روغتیايي ارزونه وي؛ نو باید د ټولو روغتونونو معاینات ومنل شي.

دغه کس زیاته کړې، له پرون راهیسې د اسنادو ژباړه جبري شوې او له یوه ځانګړي شرکت سره په دې اړه قرار داد شوی او ټول اسناد به ترکي ژبې ته ژباړل کېږي. د هغه په خبره؛ د پاسپورټ، ډيپلوم او ټرانسکریپټ د ژباړې لپاره به مخکې ۳۰۰ افغانۍ اخیستل کېدې؛ خو اوس ۵۵ ډالر چې شاوخوا ۳۵۰۰ افغانۍ کېږي غواړي.

نوموړي‌ ویلي، چې د اسنادو د قانوني کېدو او د یو خاص مهر په لګولو سره سفارت ۶۰ ډالر اخلي. دغه کس ټینګار کړی، چې په دې برخه کې ډېری د ویزو ترلاسه کوونکي او په ځانګړې توګه محصلین له ستونزو سره مخ شوي دي.

هغه زیاته کړې: «یو محصل چې غواړي په ترکیه کې زده‌کړې وکړي، د ویزې د بهیر له سرګردانۍ او د ویزې ترلاسه کېدو له اندېښنې سره، سره اړ دی چې درانه لګښتونه هم پرې کړي». دغه کس ویلي، چې د ترکیې سفارت د ویزو بهیر د ورځني عاید په یوې سرچینې بدل کړی.