د کډوالو روایت؛ د ښځو او ناروغانو په ګډون زرګونه کډوال لاهم د پاکستان په زندانونو کې دي

نوموړي د کوټې د روان اعتراضي پرلت پرمهال ویلي، نن ټول پښتانه او د پښتنو سیاسي ګوندونه په یوه دریځ راټول شوي او دا د پښتنو د یووالي لپاره یو مهم ګام دی. خوشحال کاکړ وویل، په تېرو کلونو کې پر پښتنو «ترهګري» وتپل شوه او هره ورځ په‌کې پښتانه وژل کېدل.

د هغه په وینا؛ «ماشومان، ښځې، دیني عالمان او عام خلک ووژل شول او هېڅوک هم ونه بښل شول». هغه زیاته کړه، پښتانه هم د «ترهګرو» په بریدونو کې وژل کېږي او هم د پوځي عملیاتو او بمباریو قرباني کېږي چې له امله یې ښوونځي، روغتونونه، هټۍ او کورونه ویجاړېږي.
کاکړ وویل، د وزیرستان ډېری اوسېدونکي لاهم خپلو سیمو ته نه‌شي ستنېدی؛ ځکه کورونه یې د «ترهګرۍ او د‌ ترهګرۍ» ضد عملیاتو کې ویجاړ شوي دي. د نوموړي په خبره؛ پښتانه نه یوازې په خپلو سیمو، بلکې په کراچۍ او پنجاب کې هم د خونديتوب احساس نه‌لري.

هغه ادعا وکړه، چې پاکستان د ټولو قومونو هېواد نه‌دی؛ بلکې یوازې د پنجابیانو تر واک لاندې دی او زیاته یې کړه د هېواد شاوخوا شپېته سلنه واک او پرېکړې د پنجابیانو په لاس کې دي.

خوشحال کاکړ وویل، د پاکستان پوځ اصلي واکمن دی او د لومړي وزیر او سر وزیرانو عملي واک او حیثیت نه‌شته. هغه ادعا وکړه، د پاکستان اراده دا ده چې پښتانه سره یو نه‌شي او راتلونکی نسل یې د غلامۍ ژوند ته اړ شي.

د نوموړي په وینا؛ که له پښتون مېشتو سیمو اېف سي ځواک ونه اېستل شي، نو د پښتنو وضعیت به تر دې هم کړکېچن شي. کاکړ په پای کې خبرداری ورکړ او ویې ویل: «که دغه پرلت ناکام شو، نو وروسته به موږ د خپلو مړو په راټولولو سترېږو».

داوړ زیاته کړه، په ۲۰۱۹کال کې د پاکستان ځینو کړیو هڅه کوله چې خلک له طالبانو سره خبرو ته وهڅوي؛ خو دوی دغه دریځ نه مانه. هغه وایي: «افغانستان مو په همدې خلکو وران کړ او د دوحې له پرېکړې وروسته افغانستان طالبانو ته وسپارل شو».

د نوموړي په وینا؛ «د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ته ویلي و، چې پوځ د طالبانو د راوستلو لپاره لس اربه روپۍ غواړي؛ خو هدف یې دا و چې وسله‌وال پاکستان ته راولي او په دوی د خلکو اساسي او سیاسي حقونه تر پښو لاندې کړي».

داوړ ادعا وکړه، چې امریکا او طالبان په پاکستان کې هم‌مهاله حضور لاره؛ خو د جګړې لپاره به افغانستان ته تلل. هغه وویل، اوس چې په بلوچستان کې ناامني روانه ده هر څوک پوهېږي چې د دې تر شا استخباراتي ادارې دي او همدوی وسله‌وال روزلي او ځای پرځای کړي دي.
محسن داوړ د پاکستان پر عدلیې هم نیوکه وکړه او ویې ویل، سترې محکمې په خپله ویلي چې استخباراتي ادارې د دوی په پرېکړو کې لاسوهنه کوي او حتی محکمې له دغه ادارو د خپل امنیت غوښتنه کوي.

داوړ همدارنګه ادعا وکړه، چې پاکستان د امریکا «کالوني» ده او زیاته یې کړه: «په کومه اوږه چې ټوپک اېښودل کېږي، هغه د پښتون وي، په ماشه چې کومه ګوته وي هغه هم د پښتنو وي او په کومه سینه چې ګولۍ لګېږي، هغه هم د‌ پښتنو وي».

په بامیان کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وایي، په دې لیدنه کې ګل‌حیدر شفق د دغه ولایت د سیغان ولسوالۍ د څښاک او کرنیزو اوبو سخت کمښت د سیمې د خلکو تر ټولو لویه ننګونه وبلله او له ملګرو ملتونو یې وغوښتل، چې د دې ستونزې د حل لپاره له نړیوالو بنسټونو سره په همکارۍ عملي ګامونه پورته کړي.

هغه ټینګار وکړ، چې د بنسټیزو او پرمختیایي پروژو پلي کول د بامیان د سیمه‌ییز حکومت او خلکو له بنسټیزو غوښتنو څخه دي.

خبرپاڼه زیاتوي،‌ د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیال برونو لمارکي په بامیان کې د سیمه‌ییز حکومت، خلکو او مرستندویه ادارو ترمنځ پر همغږۍ خوښي وښوده او د پنجاب او ورس ولسوالیو ته د خپل سفر او هلته له ځایي چارواکو او اوسېدونکو سره د لیدنو معلومات وړاندې کړل.

خبرپاڼه کې راغلي، برونو لمارکي د بامیان طالب والي ته ډاډ ورکړ، چې د ملګرو ملتونو اړوند دفترونه او بنسټونه به په دغه ولایت کې د بشري مرستو، پوهنې، روغتیا او د ټولنو د پراختیا په برخو کې خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

هغه ژمنه وکړه، چې د اوبو د کمښت او نورې مطرح شوې ستونزې به له نړیوالو مرستندویه ادارو سره شریکې کړي، څو د بامیان د خلکو اساسي اړتیاوو ته پاملرنه وشي.

د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون ویلي، د تورخم له لارې ۶۰۹ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۳۲۳۱ کېږي، د کندهار د سپین‌بولدک له لارې ۷۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴۰۳ کېږي او د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۹۲ کېږي په جبر سره هېواد ته را اړول شوي دي.

د خبرپاڼې له‌مخې، له دې سربېره له ۷۵۶ کورنیو سره مرستې شوي او همداراز له کابل څخه ۱۳۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۷۱۰ کېږي خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ځينو دغو راستنو شویو کورنیو ته د کرایو له ورکړې او د روغتیايي خدماتو له وړاندې کېدو سربېره یو شمېر کورنیو ته پخه ډوډۍ، یوه اندازه نغدي مرستې او سیمکارتونه هم ورکړل شوي دي.

هم‌مهاله په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیولو عملیات د چنګاښ له ۱۹مې څخه پراخ شوي او په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو نیول کېدو پسې کور په کور عملیات پیل شوي دي. پاکستاني چارواکو ویلي، چې نور نه غواړي په خپل هېواد کې افغان کډوال پرېږدي او که څوک په خپله خوښه لاړ نه‌شي،‌ نو دوی به یې په زور وشړي.

په پاکستان او ایران کې هم مېشت افغانان د ځايي پولیسو له ناوړه چلنده شکایت لري او له اړوندو نړۍوالو بنسټونو غواړي، چې پر کوربه هېوادونو فشارونه زیات کړي، څو د نړۍوالو قوانینو او اصولو له‌مخې له کډوالو سره چلند وکړي.

د بنو ولسوالۍ مرستیال د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) «ډان» ورځپاڼې ته ویلي، چې اوس د دوی تمرکز د هغو افغانانو پر پېژندلو او بېرته ستنولو دی، چې د بنو په ښار او شاوخوا کلیو کې په کرایي کورونو یا شخصي مېنو کې ژوند کوي.

هغه زیاته کړه، چې د دغو کسانو معلومات د پولیسو حوزو (تاڼو) ته ورکړل شوي او د هغوی د بېرته ستنولو لپاره اقدامات روان دي.

له پاکستان څخه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر په وروستیو اونیو کې ګړندی شوی دی. د پاکستان حکومت د تېرې جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه- د جولای ۱۰مه) د هغو افغان وګړو د نیولو او اېستلو امر کړی چې په دغه هېواد کې له معتبرو ویزو پرته ژوند کوي.

تر دې مخکې د پاکستان د حکومت او پنجاب ایالت چارواکو اعلان کړی وو، چې په ۲۰۲۳ کال کې د افغان کډوالو د اېستلو د کمپاین له پیل راهیسې، شاوخوا ۲ میلیونه او ۵۹۰ زره افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي. دغه هېواد ټینګار کړی، چې د کډوالو د اېستلو بهیر به همداسې دوام ومومي.

پاکستاني چارواکو «ډان» ورځپاڼې ته ویلي، چې د هغو افغانانو شمېر چې هره ورځ د تورخم له لارې افغانستان ته ستنول کېږي، له ۱۰ زرو کسانو اوښتی دی. دا بهیر وروسته تر هغه ګړندی شو چې پاکستان له ټولو افغان وګړو وغوښتل چې د جولای له ۱۰مې وړاندې د دغه هېواد خاوره پرېږدي.

له دې سره سم، په خيبر ولسوالۍ کې يو ټولنيز فعال اسلام اپريدي د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر کې د اسانتیاوو د نشتوالي له امله د خلکو ستونزو ته په اشارې سره غوښتنه کړې، چې په خیبر ولسوالۍ کې دې د ثبت نور مرکزونه هم جوړ شي، څو د ستنېدونکو کډوالو ستونزې راکمې شي.

په ورته وخت کې، د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ له پاکستان څخه د افغان وګړو د «جبري اېستلو» د بهیر په اړه اندېښنه ښودلې او د پناه غوښتونکو پر وړاندې یې د نړیوالو اصولو د مراعاتولو غوښتنه کړې ده.