د پېښور د خزانې پنډغالي مېشت افغان کډوال افغانستان ته د ستنېدو لپاره یوازې خپل سامانونه نه ټولوي؛ بلکې ګڼې کورنۍ اړې شوې هغه کورونه هم په خپلو لاسونو ونړوي، چې د تېرو څلورو تر پنځو لسیزو په موده کې یې د خپلې خوارۍ او مزدورۍ له پیسو جوړ کړي وو.
د سیمې د اوسېدونکو په وینا؛ د ګڼو کورونو چتونه نړول شوي، دروازې او کړکۍ اېستل شوې او په ځینو ځایونو کې یوازې د خښتو کنډوالې پاتې دي. د خزانې پنډغالی شاوخوا ۴۵ کاله مخکې د افغان کډوالو د مېشتېدو لپاره جوړ شوی و.
د وخت په تېرېدو سره په دغه پنډغالي کې د خېمو پر ځای دایمي کورونه جوړ شول او د سیمې د خلکو په خبره؛ تر ۸۵۰ زیاتو کورنیو هلته خپل استوګنیز کورونه جوړ کړي وو. د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د معلوماتو له مخې؛ دامهال په پاکستان کې تر ۱.۶ مېلیونه زیات ثبت شوي افغان کډوال ژوند کوي او په ۲۰۲۱کال کې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته نږدې ۶۰۰زره نور افغانان هم پاکستان ته تللي دي.
۲۶ کلن حضرت ولي چې په همدغه پنډغالي کې زېږېدلی انډپېنډېنټ اردو ته ویلي، هېڅکله یې فکر نه کاوه چې یوه ورځ به له دې ځایه وتلو ته اړ شي. هغه ویلي: «زما زېږېدنه په همدې پنډغالي کې شوې ده. مور او پلار به مې ویل چې اصلي وطن مو افغانستان دی؛ خو موږ هېڅکله ځان په دغه هېواد کې پردی نه احساساوه. پاکستان او افغانستان دواړه راته خپل وو».
حضرت ولي وايي، د دوی کورنۍ او نورو افغان کډوالو د کلونو په اوږدو کې د سخت کار له لارې خپل کورونه جوړ کړي وو؛ خو اوس اړ شوي چې په ډېره ټیټه بیه یې وپلوري. هغه زیاتوي: «د دغه کورونو په جوړولو څلور یا پنځه لکه روپۍ لګېدلې وې؛ خو خښتې له ځان سره نهشو وړلی. یوازې لرګي او ځینې نور توکي له ځان سره وړو، چې وروسته ترې بیا ګټه واخلو».
د هغه په وینا؛ اوس په خزانې پنډغالي کې یوازې څو کورنۍ پاتې دي او ډېری افغانان له خپګان او نارضایتۍ سره بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. د پنډغالي ترڅنګ اوسېدونکی صفت اقبال وايي، د افغان کډوالو له راتګ مخکې یې هم دغه سیمه پېژندله او کورنۍ یې هلته د لرګیو کاروبار درلود.
هغه وايي، ډېری هغه افغانان چې په لومړیو کې دغه پنډغالي ته راغلي وو؛ اوس مړه شوي او اولادونه او لمسیان یې همدلته لوی شوي دي. د هغه په خبره؛ دغه کورونه د کلونو مزدورۍ او زحمت پایله وه.
هغه وایي:« چا په منډۍ کې مزدوري کوله، چا ورځنۍ مزدوري کوله او ورو، ورو یې پیسې راټولې کړې، بیا یې ځان ته کوچني کورونه جوړ کړل. اوس هماغه خلک اړ دي، چې د وتلو پرمهال خپل کورونه په خپلو لاسونو ونړوي».
د خزانې پنډغالی اوس د پخوا په څېر ګڼه ګوڼه نهلري. هغه ځای چې پخوا پهکې سلګونه کورنۍ اوسېدلې، اوس ګڼ کورونه یا تش پاتې دي او یا هم په کنډوالو بدلې شوې دي. حضرت ولي وايي، د دوی لپاره تر ټولو سخته خبره د کور له لاسه ورکول نه؛ بلکې له هغو خاطرو او ژوند سره مخه ښه ده چې له دغه پنډغالي سره تړلي وو.
هغه زیاتوي: «موږ دلته زېږېدلي یو، دلته لوی شوي یو، زموږ ملګري او ټولې خاطرې دلته دي. اوس باید افغانستان کې ژوند له سره پیل کړو».
