د افغانستان لپاره د پاکستان پخوانی ځانګړی استازی اصف درانی وايي، که څه هم طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې تر واکمنېدو وروسته په افغانستان کې څلور لسیزې جګړه پای ته ورسوله، خو ونه توانېدل چې اقتصادي ودې، سوکالۍ او د خلکو د ژوند د ښه کېدو زمینه برابره کړي.
هغه په یوه تحلیلي مقاله کې لیکلي، افغانستان له نږدې پنځو کلونو وروسته هم د نړۍ له ستر بشري ناورینونو څخه دی، سره له دې چې په هېواد کې پراخ کورنی جنګ پای ته رسېدلی دی.
د هغه په وینا، د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د افغانستان بانکي نظام له سقوط سره مخ شو، میلیونونه کسان بېکاره شول، نړیوالې مرستې ودرېدې، اقتصاد سخت زیانمن شو او زرګونه مسلکي کسان له هېواده ووتل.
هغه زیاتوي، د ښځو پر کار او د نجونو پر زدهکړو بندیزونو د افغانستان بشري پانګه زیانمنه کړې او بېوزلي یې د ټولنې تر ټولو لویه ستونزه ګرځېدلې ده.
اصف دراني د نړیوال بانک د وروستي راپور په حواله لیکي، که څه هم د افغانستان کورني عواید زیات شوي، انفلاسیون کم شوی او لږ اقتصادي وده رامنځته شوې، خو د نفوس چټکه وده، د بهرنیو مرستو کمښت، لوړه بېکاري او د خصوصي پانګونې نشتوالی د خلکو د ژوند کچه لا هم خرابوي.
هغه دا وضعیت "ثبات، خو بېسوکالي" بولي.
د نوموړي په وینا، د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۲۲ میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا ولري او میلیونونه نور به د خوړو له سخت کمښت سره مخ وي.
هغه وايي، بشري مرستې د پراخې لوږې مخه نیولې، خو دایمي اقتصادي حل نه شي کېدای، ځکه نه کاري فرصتونه رامنځته کوي، نه مالي بنسټونه بېرته رغوي او نه هم پانګونه جذبوي.
د پاکستان پخوانی استازی د افغانستان اقتصادي ناورين یو لامل د نړیوالې ټولنې تګلاره هم بولي او وايي، د پراختیايي مرستو درېدلو، د طالبانو پر ضد بندیزونو، د افغانستان د شتمنیو کنګل کېدو او د نړیوال بانکي نظام څخه د هېواد د جلا کېدو اقتصاد سخت زیانمن کړی دی.
خو هغه ټینګار کوي چې یوازې نړیوال بندیزونه د افغانستان د اوسني وضعیت مسول نه دي، بلکې د طالبانو کورنۍ پالیسۍ هم د بحران په ژورېدو کې مهم رول لري.
د نوموړي په وینا، د نجونو د زدهکړو او د ښځو د کار دوامدار بندیز د افغانستان نیمایي بشري ځواک له اقتصادي فعالیتونو محروم کړی او دې کار د کورنیو عایدات، روغتیايي خدمتونه، زدهکړې او پانګونه اغېزمنه کړې ده.
هغه همدارنګه لیکلي چې د ټيټيپي، داعش خراسان، د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ، اسلامي غورځنګ ازبکستان او د بلوچستان د ازادۍ پوځ په ګډون د وسلهوالو ډلو شتون د افغانستان د نړیوالې انزوا یو مهم لامل دی.
د هغه په باور، تر هغو چې د افغانستان خاوره د ګاونډیو هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي، د طالبانو حکومت به د نړیوالې ټولنې له رسمیت پېژندنې او عادي اړیکو لرې پاتې شي.
اصف درانی وايي، افغانستان د مسو، لیتیم، اوسپنې او نادرو منرالونو سترې زېرمې لري، خو سیاسي انزوا، کمزوري بنسټونه او د پانګونې لپاره د مناسب چاپېریال نشتوالی د دغو سرچینو د ګټې اخیستنې مخه نیولې ده.
هغه وړاندیز کوي چې نړیواله ټولنه باید له طالبانو سره مشروط تعامل وکړي، بشري مرستې دې دوام ومومي، خو پراختیايي همکاري او اقتصادي ادغام دې د نجونو د زدهکړو، د ښځو د کار، سیاسي ګډون او د ترهګرۍ پر ضد د عملي اقداماتو له پرمختګ سره وتړل شي.
د نوموړي په وینا، پاکستان، چین، ایران، د منځنۍ اسیا هېوادونه او د خلیج هېوادونه باید د سوداګرۍ، ټرانزیټ او انرژۍ په برخو کې له افغانستان سره همکاري زیاته کړي، خو پاکستان حق لري چې د دوه اړخیزو اړیکو د ښه کېدو لپاره د افغانستان له خاورې د ترهګرو ډلو د فعالیت د مخنیوي غوښتنه وکړي.
هغه په پای کې لیکلي، تر هغو چې طالبان او نړیواله ټولنه د کړکېچونو د مدیریت پر ځای د افغانستان د بنسټونو او اقتصاد د بیا رغونې لپاره ګډ ګامونه پورته نه کړي، افغانستان به د "ثبات، خو بېسوکالۍ" او "سولې، خو بېپرمختګه" هېواد پاتې شي.
