• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د روغتیا نړیوال سازمان: په نړۍ کې ۵۷ میلیونه کسان په عقلي زوال (ډیمنشیا) اخته دي

۲۸ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۹ جولای ۲۰۲۶، ۰۴:۲۸ GMT+۱تازه شوی: ۲۸ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۹ جولای ۲۰۲۶، ۰۵:۳۲ GMT+۱

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، دا مهال په ټوله نړۍ کې له ۵۷ میلیونو ډېر کسان د عقل زوال یا «ډیمنشیا» له ناروغۍ سره ژوند کوي او ددغه ناروغۍ هر کال نږدې ۱۰ میلیونه نوې پېښې ثبتېږي.

د روغتیا نړیوال سازمان د ډیمنشیا د مخنیوي لپاره نوې نړیوالې لارښوونې خپرې کړې دي.

دغه سازمان وایي، که څه هم د دې ناروغۍ بشپړه درملنه لا هم نه شته، خو تازه علمي څېړنې ښيي چې د ژوند د طرز په بدلون سره د ډېرو کسانو د ناروغېدو خطر کمېدلی شي.
د روغتیا نړیوال سازمان د شمېرو له مخې، اوس مهال له ۵۷ میلیونو زیات کسان په نړۍ کې له ډیمنشیا سره ژوند کوي او هر کال نږدې ۱۰ میلیونه نور کسان پرې اخته کېږي. د دغې ناروغۍ تر ټولو عام ډول الزایمر دی چې د ډیمنشیا له ټولو پېښو څخه شاوخوا ۶۰ تر ۷۰ سلنه جوړوي.
ډیمنشیا د ماغزو یو ډول ناروغي ده چې د انسان حافظه، فکر، د پرېکړې کولو وړتیا او د ورځنیو چارو د ترسره کولو توان اغېزمنوي. په پرمختللو پړاوونو کې ناروغان د خپلو نږدې خپلوانو په پېژندلو، خبرو کولو او حتی د ورځنیو ساده کارونو په ترسره کولو کې هم له ستونزو سره مخ کېږي.
د روغتیا نړیوال سازمان وایي، د منظم بدني فعالیت، د مخدره توکو د استعمال کمول او د سالمو خوړو خوړل د دې ناروغۍ د خطر په کمولو کې مهم رول لري.
سازمان همدارنګه سپارښتنه کړې چې خلک باید ذهني فعالیتونه زیات کړي، ټولنیزو اړیکې وپالي او د وینې لوړ فشار، شکر او لوړ کولېسټرول په څېر مزمنې ناروغۍ په سمه توګه کنټرول کړي، ځکه دا ټول د ډیمنشیا له خطر سره تړاو لري.
د لومړي ځل لپاره، د روغتیا نړیوال سازمان د هوا د ککړتیا کمول هم د ډیمنشیا د مخنیوي د تګلارې برخه بللې ده. د سازمان په وینا، په ځینو کسانو کې د اورېدو د ستونزو درملنه او هغوی ته د غوږیو کارول هم د دې ناروغۍ د خطر په کمولو کې مرسته کولی شي.
د روغتیا نړیوال سازمان په وینا، ډیمنشیا یوازې د حافظې ناروغي نه ده، بلکې د ناروغانو خپلواکي، د ژوند کیفیت او خوندیتوب هم اغېزمنوي او پر کورنیو او پالونکو یې دروند رواني او اقتصادي بار اچوي.
د دغه سازمان د اټکل له مخې، ډیمنشیا هر کال نړیوال اقتصاد ته شاوخوا ۱،۳ ټریلیون ډالره زیان رسوي چې نږدې نیمايي یې د هغو کورنیو او خپلوانو د کار له له لاسه ورکول دي چې د ناروغانو ساتنه کوي.
د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کوي چې که د ډیمنشیا مخنیوی د غیرساري ناروغیو، رواني روغتیا او د ماغزو د روغتیا له پروګرامونو سره یوځای شي، د دې ناروغۍ نړیوال بار به راکم شي او ډېر خلک به اوږد، سالم او خپلواک ژوند ولري.

ترویج لرونکی

په کندهار کې د یو چینايي وګړي واده د ځايي خلکو غبرګونونه راپارولي
۱
ستاسو روایت

په کندهار کې د یو چینايي وګړي واده د ځايي خلکو غبرګونونه راپارولي

۲

د افغانستان په ۵ ولایتونو کې تر ۴۵ درجو د تودوخې د لوړېدو خبر ورکړل شوی

۳

د جګړې مطالعاتو انسټیټیوټ: د ایران توغندي د امریکا دفاعي سیستمونه ننګوي

۴

مجتبی خامنه‌يي: ایران امریکا ته نه هېرېدونکي درسونه لري

۵

د یوناما سرپرسته: نړۍ له ۲۰۲۱ کال راهیسې له افغانستان سره ۱۶ میلیارده ډالره مرسته کړې ده

•
•
•

نور کیسې

د جګړې مطالعاتو انسټیټیوټ: د ایران توغندي د امریکا دفاعي سیستمونه ننګوي

۲۸ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۹ جولای ۲۰۲۶، ۰۳:۵۲ GMT+۱
100%

د جګړې د مطالعاتو انسټیټیوټ وايي، ایران په سیمه کې د امریکا پر اډو د بریدونو لپاره د لوړ سرعت او مسیر بدلولو وړتیا لرونکي توغندي کاروي. د دغه بنسټ په باور د ایران د بالستیک توغندیو د پروګرام د پراختیا له امله د امریکا ملي امنیتي ګټو ته مخ پر زیاتېدونکی ګواښ رامنځته کوي.

دغه امریکایي انسټیټیوټ د جولای پر ۱۸مه د ایران د وضعیت په اړه په ځانګړي راپور کې ویلي، تهران هڅه کوي د امریکا دفاعي سیستمونو ته په کتو خپل توغندیز بریدونه عیار کړي. د راپور له مخې، د ایران مشران لږ تر لږه د ۲۰۲۴ کال په اپرېل او اکتوبر کې پر اسراییلو له توغندیزو بریدونو راهیسې د داسې «مانورکوونکو بیا ننوتونکو وسایطو» د کارولو لېوالتیا ښودلې چې د ایراني توغندیو نسبتا ټیټه دقت‌کچه ښه کړي.

د راپور له مخې، د جولای پر ۱۷مه د اردن په یوه اډه د ایران په توغندیز برید کې دوه امریکايي پوځیان ووژل شول. لوېدیځو رسنیو ته امریکايي چارواکو ویلي چې برید د اردن د ازرق ښار په موافق السالتي هوايي اډه شوی دی.

دغه امریکايي څېړنیز بنسټ وايي، چین او روسیه ښايي په سیمه کې د امریکا د اډو د په نښه کولو لپاره د ایران له هڅو ملاتړ وکړي. د «وال سټریټ ژورنال» په حواله، امریکايي چارواکو د جولای پر ۱۸مه ویلي چې دوی اندېښمن دي چې چین او روسیه د امریکا د سیمه‌ییزو شتمنیو د ایران د وروستیو هڅو ملاتړ کوي.

د راپور له مخې، د ایران ستر رهبر مجتبی خامنه‌يي او یو شمېر نورو لوړپوړو ایراني چارواکو، چې د خبرو اترو د پلاوي غړي هم پکې شامل دي، په ښکاره ویلي چې د ایران او امریکا ترمنځ د تفاهم یادداشت نور اعتبار نه لري.

د جګړې د مطالعاتو انسټیټیوټ وايي، د دغه هوکړه لیک د پنځمې مادې، چې د هرمز تنګي په اړه وه، د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ د پام وړ توپیر موجود و او همدې اختلاف د هوکړه لیک په له منځه تلو کې مهم رول درلود.

د راپور له مخې، ایران د جولای پر ۱۸مه په کویټ کې د برېښنا تولید او د اوبو د خوږولو پر یوه مرکز برید کړی دی. د دې څېړنیز بنسټ په باور، دغه برید ښايي د جولای پر ۱۷مه د هرمزګان ولایت د جاسک ښار ته څېرمه د ایران پر یوه د اوبو د خوږولو مرکز د ادعا شوي امریکايي برید په غبرګون کې ترسره شوی وي.

ایران همداراز په سعودي عربستان کې د امریکا پر یوې اډې بالستیک توغندی توغولی؛ دا په نږدې درېیو میاشتو کې د سعودي پر خاوره د ایران لومړی برید بلل شوی دی. د راپور له مخې، ایران د جولای پر ۱۷مه او ۱۸مه په بحرین او اردن کې د امریکا اړوند تاسیسات هم په نښه کړي دي.

په ورته وخت کې، متحده ایالاتو د هرمزګان ولایت د بندرعباس ښار شاوخوا د نورو پلونو او سړکونو پر ضد هم بریدونه کړي دي. د جګړې د مطالعاتو انسټیټیوټ وايي، دغه بریدونه د جولای پر ۱۷مه د ختیځې امریکا د وخت له مخې د ماسپښین له دوو بجو وروسته ترسره شوي دي.

د نیویارک ښاروال:د ملګرو ملتونو عمومي مجمع کې د ګډون پر مهال د نتنیاهو د نیولو شونتیا څېړو

۲۸ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۹ جولای ۲۰۲۶، ۰۲:۴۶ GMT+۱
100%

د نیویارک ښاروال ویلي، د ده اداره د روان کال په مني کې د ملګرو ملتونو عمومي مجمع کې د ګډون لپاره دغه ښار ته د سفر په صورت کې د اسراییل د لومړي وزیر نتنیاهو د نیولو د امکان په اړه پر څېړنې بوخته ده. د جرمونو نړۍوالې محکمې غزه کې د جنګي جنایتونو په تړاو د هغه د نیولو حکم صادر کړی

ممداني د نیویارک ټایمز له پادکست سره په مرکه کې وویل، دی پر دې باور دی چې «د نتنیاهو ځای په لاهه کې دی» او د جنګي جرمونو او د بشریت ضد جرمونو په تور د جرمونو د نړیوالې محکمې له خوا د هغه د نیولو صادر شوي حکم ته یې اشاره وکړه.

ممداني چې تر دې مخکې یې هم ویلي وو، که نتنیاهو نیویارک ته سفر وکړي د هغه د نیولو امر به وکړي اوهمداراز یې ټینګار وکړ، چې دا موضوع اوس د ښاروالۍ له حقوقي برخې سره تر څېړنې لاندې ده او دی به د ښاروال په توګه د نیویارک د قوانینو پیروي وکړي.

نتنیاهو تر دې مخکې ممداني له حماس څخه پر ملاتړ تورن کړی وو؛ هغه تور چې د نیویارک ښاروال رد کړی دی.

ټاکل شوې، چې د ملګرو ملتونو د غړو هېوادونو مشران د روان کال په سپټمبر میاشت کې په کلنۍ عمومي مجمع کې د ګډون لپاره نیویارک ته سفر وکړي او نتنیاهو هم په تېرو کلونو کې په وار وار په دې ناسته کې ګډون کړی دی.

د یادونې وړ ده، چې د جرمونو نړۍوالې محکمې د غزې پر ولسي وګړو د اسراییلي ځواکونو د بمباریو، د بشريت ضد جنایتونو، جنګي جرمونو او د فلسطین د نسل وژنې په تړاو د اسراییل د لومړي وزیر د نیولو حکم صادر کړی دی.

د منځني ختیځ کړکېچ؛ امریکا خپلو وګړو ته د بېړني احتیاط لارښوونه وکړه

۲۸ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۹ جولای ۲۰۲۶، ۰۰:۳۶ GMT+۱
100%

د امریکا بهرنیو چارو وزارت په ټوله نړۍ او په ځانګړې توګه په منځني ختیځ کې خپلو وګړو ته د امنیتي ګواښونو له امله د بېړني احتیاط خبرداری ورکړی دی. واشنګټن وایي، چې په منځني ختیځ کې د کړکېچ د زیاتېدو له امله امنیتي وضعیت پېچلی دی او د ناڅاپي نښتو او جګړې د زیاتېدو احتمال شته.

د دغه خبرداري له‌مخې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په ټوله نړۍ کې له خپلو وګړو غوښتي، چې له پوره هوښیارۍ او احتیاط څخه کار واخلي. دغه وزارت په ځانګړې توګه په منځني ختیځ کې مېشتو امریکایانو ته لارښوونه کړې، چې په سیمه کې د روانو پېښو په اړه خبرونه په جدي توګه تعقیب کړي او د هر ډول ناڅاپي بدلون لپاره چمتو واوسي.

امریکايي چارواکو خبرداری ورکړی، چې د الوتنو لغوه کېدل او د هوايي حریم وخت په وخت تړل کېدل ښايي د مسافرینو لپاره د سفر په لاره کې ستونزې جوړې کړي.

په همدې تړاو اعلامیه کې ویل شوي، چې د ایران ملاتړې ډلې ښايي په بېلابېلو هېوادونو کې امریکايي وګړي، ګټې او ډیپلوماتیک مرکزونه په نښه کړي، ځکه تر دې وړاندې هم له منځني ختیځ څخه بهر ځینې امریکايي تاسیسات په نښه شوي دي.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت له خپلو وګړو غوښتي، چې په بهرنیو هېوادونو کې د سفر پر مهال د نږدې امریکايي سفارت یا کونسلګرۍ امنیتي لارښوونې تعقیب کړي. دغه وزارت له مسافرینو غوښتي چې د بیړنیو امنیتي معلوماتو د ترلاسه کولو لپاره په سټیپ (STEP) پروګرام کې خپل نومونه ثبت کړي او د واټس‌اپ او اېکس شبکو له لارې د دغه وزارت رسمي پاڼې تعقیب کړي.

امریکا په اردن کې د امریکايي نظاميانو د وژل کېدو غبرګون کې پر ایران تازه بریدونه پیل کړل

۲۷ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۸ جولای ۲۰۲۶، ۲۳:۳۵ GMT+۱
100%

د امریکا مرکزي قومندانۍ ویلي، په اردن کې د ایران د سپاه پاسداران له لوري د امریکايي نظامیانو د وژلو په غبرګون کې د ولسمشر ټرمپ په لارښوونه پر ایران تازه هوايي بریدونه پیل کړي دي. سېنټکام ویلي، پر اردن د ایران د بریدونو له امله ۲ امریکايي پوځیان وژل شوي او یو تن لادرکه دی.

د امریکا مرکزي قومندانۍ (سېنټکام) د شنبې په شپه (د چنګاښ ۲۷مه) په خپله اېکس‌پاڼه د یوې اعلامیې په خپرولو سره وويل: «د ختيځ امریکا پر وخت نن ماښام په ۶ بجو، امریکایي ځواکونو د اعلی سر قومندان په لارښوونه پر ايران نوي هوایي بریدونه پیل کړل. دا بریدونه د دې لپاره پلان شوي، چې په هرمز تنګي کې د سوداګریزو بېړیو د ګواښلو په برخه کې د ايران وړتیا نوره هم کمه کړي».

سېنټکام پر ايران د تازه بريدونو په تړاو زیاته کړه، په دغو بريدونو کې به «د ايران د سپاه پاسداران ځواکونو هغه غړي سمدستي مجازات کړي، چې تېره شپه یې په اردن کې پر امریکایي سرتېرو بریدونه کړي وو».

د يادونې وړ ده چې سېنټکام له دې وړاندې په یوې اعلامیې کې ويلي وو، چې دوه امریکايي پوځیان په اُردن کې د ایران د بالسټیک توغندیو او ډرون الوتکو د بریدونو پر وړاندې د دې قومندانۍ د ځواکونو او متحدینو د دفاع پر مهال وژل شوي او یو بل امریکايي پوځي لا هم لادرکه دی.

سېنټکام په دې اعلامیه کې زیاته کړې وه، چې د ایران په پروني (جمعه د چنګاښ ۲۶) بریدونو کې چې ۴ نور امریکايي پوځیان د اردن په روغتونونو کې تر درملنې وروسته رخصت شوي دي.

اعلامیه کې راغلي، نور امریکايي ځواکونه چې د لږو ټپونو له امله تر درملنې لاندې وو، هم بېرته خپلو دندو ته ستانه شوي دي.

ټرمپ، د امریکا د جګړې وزیر او د کانګرس غړو د دوو امریکایي عسکرو پر وژل کېدو خواشیني ښودلې

۲۷ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۸ جولای ۲۰۲۶، ۲۳:۳۱ GMT+۱
100%

د امریکا ولسمشر په اردن کې د دغه هېواد د دوو سرتېرو وژل کېدل یو ډېر خواشینوونکی او دردونکی خبر بللی او ویلي یې دي، چې هغوی خپل هېواد ته د خدمت پر مهال خپل ژوند له لاسه ورکړی دی. ټرمپ له «نیوزنېشن» ټلوېزیوني شبکې سره په خبرو کې وویل: «موږ هېڅکله نه‌غواړو داسې پېښې وګورو».

د امریکا ولسمشر له تهران سره د هوکړه‌لیک د یادښت د پای ته رسېدو په اړه هم وویل، چې دا موضوع د ده لپاره هېڅ ارزښت نه‌لري.

د امریکا د جګړې وزیر پیټ هګسېت د دغو سرتېرو وژل کېدو ته په غبرګون کې په خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې د دغو عسکرو «مېړانه» د دوی عزم نور هم پیاوړی کوي.

د امریکا پوځ مرکزي قومندانۍ (سېنټکام) اعلان کړی، چې دغه دوه امریکایي سرتېري د جمعې په ورځ (د چنګاښ په ۲۶مه) په اردن کې د ایران د توغندیزو او ډرون بریدونو د مخنیوي پر مهال وژل شوي، یو بل سرتېری لا هم لادرکه دی او څلور نور ټپیان شوي سرتېري له درملنې وروسته له روغتونه رخصت شوي دي.

په کانګرس کې د جمهوري غوښتونکو او ډیموکرات ګوندونو استازو او یو شمېر نورو امریکایي چارواکو په اردن کې د ایران د اسلامي جمهوریت په بریدونو کې د دغو سرتېرو پر وژل کېدو ژوره خواشیني ښودلې او د هغوی کورنیو ته یې تسلیت ویلی دی.

د استازو جرګې جمهوري غوښتونکي غړي ابراهیم حماده وویل، چې د هغو دوو امریکایي سرتېرو پر مړینه سخت زړه ماتی دی، چې په مېړانه یې د ایران د بالسټیک توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د بریدونو پر وړاندې د خپل ملت او متحدو ځواکونو دفاع کوله.

بلې جمهوري غوښتونکې نانسي مېس دا خبر «ویجاړونکی» بللی او له خلکو یې غوښتي، چې د لادرکه شوي سرتېري او د قربانیانو د کورنیو لپاره دعا وکړي.

د ډیموکرات ګوند سناتور انډي کیم هم په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې زړه یې د وژل شویو سرتېرو له کورنیو سره دی او زیاته کړې یې ده، چې «موږ باید خپل سرتېري له زیانونو لرې وساتو او دې جګړې ته د پای ټکی کېږدو».

د ډیموکرات ګوند بلې غړې ملاني اسټنسبري هم ویلي، چې دغه سرتېري په داسې یوه جګړه کې وژل شوي چې له پیله یې باید هېڅکله اډانه نه وای جوړه شوې.

د استازو جرګې د اکثریت مشر سټیو سکالیس، سناتور ریک اسکاټ او د مینه‌سوټا ډیموکرات والي ټیم والز هم د وژل شویو سرتېرو د کورنیو او لادرکه شوي سرتېري لپاره د ملاتړ او دعا غږ پورته کړی دی.
د امریکا مرکزي قومندانۍ د شنبې په شپه بیا ویلي، چې په اردن کې د ایران د سپاه پاسداران له لوري د امریکايي نظامیانو د وژلو په غبرګون کې د ولسمشر ټرمپ په لارښوونه پر ایران تازه هوايي بریدونه پیل کړي دي.