کورنۍ لوبې؛ د افغانستان د غېږنیونې غوره لیګ سیالۍ پیل شوې
د طالبانو تر کنټرول لاندې د المپیک، بدني روزنې او سپورټ عمومي ریاست خبر ورکړی، چې د افغانستان د غېږنیونې غوره لیګ سیالیو لومړی پړاو د هېواد د بېلابېلو ولایتونو د لسو لوبډلو په ګډون پیل شو.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د المپیک، بدني روزنې او سپورټ عمومي ریاست خبر ورکړی، چې د افغانستان د غېږنیونې غوره لیګ سیالیو لومړی پړاو د هېواد د بېلابېلو ولایتونو د لسو لوبډلو په ګډون پیل شو.
یاد ریاست سېشنبه (د چنګاښ ۳۰مه) ویلي، چې دغه سیالۍ د سپورټ ادارې په ۲۵۰۰ کسیز جمنازیوم کې ترسره کېږي او لوبغاړي به له ۵۷ کیلو ګرامه تر ۱۲۵ کیلو ګرامه پورې په بېلابېلو کټګوریو کې سیالي وکړي.
د دغه ریاست په خبره؛ د سیالیو په پای کې به غوره لوبډله او غوره لوبغاړي وپېژندل شي. د طالبانو تر کنټرول لاندې د المپیک، بدني روزنې او سپورټ عمومي ریاست ویلي، د دغه سیالیو موخه د ځوانو او وړو لوبغاړو پېژندل او د هېواد د غېږنیونې ورزش پیاوړتیا ده.
ټاکل شوې ده، چې دغه سیالۍ لس ورځې دوام وکړي.
نن (د جولای ۲۰مه) د شطرنج د نړۍوالې ورځې سره سمون لري. دغه لوبه شاوخوا ۱۵۰۰کاله پخوانۍ مخینه لري او د افغانستان په ګډون په ټوله نړۍ کې مېلیونونه مینهوال لري؛ خو طالبانو له څه باندې یوکال راهیسې پر یادې لوبې بندیز لګولی. د شطرنج مینهوال وایي، دغه لوبه د هېریدو له ګواښ سره مخ ده.
د طالبانو لهخوا د شطرنج پر لوبې تر بندیز وروسته د شطرنج نړۍوال فدراسیون په افغانستان کې د یادې لوبې د راتلونکې او پراختیا په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه. دغه فدراسیون ویلي و، چې پر شطرنج بندیز ښايي د یادې لوبې پر پرمختګ منفي اغېز وکړي.
دغه فدراسیون همداراز ویلي و، چې شطرنج په وروستیو کلونو کې په افغانستان کې د پام وړ پرمختګ کړی و او د ځوانانو په ډله کې یې ترټولو ډېر مینهوال لرل. د کابل ښار ۲۶ کلن اوسېدونکی عبدالله چې د شطرنج مینهوال دی افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي، چې دغه لوبه د ځوانانو فکري وړتیاوې پیاوړې کوي او د نورو لوبو پرتله ځانګړی ځای لري.
نوموړی وایي، چې شطرنج یې له خپل پلار څخه زده کړی و او وروسته یې د شطرنج فدراسیون ته هم د لوبو لپاره تګ راتګ کاوه. د عبدالله په وینا؛ له هغه وخت راهیسې چې طالبانو پر دغه لوبه بندیز لګولی، حتی په بازارونو کې هم د شطرنج تختې او دانې په سختۍ موندل کېږي.
هغه وایي، د دغه بندیز له امله د شطرنج مینهوال ورو ورو کمېږي چې دا به په افغانستان کې د یادې لوبې پر کلتور او راتلونکې اغېز وکړي. د ۱۴۰۴کال (د غويي ۲۱مه) افغانستان انټرنشنل ته سرچینو ویلي و، چې طالبانو دغه لوبه د ناروښانه مودې لپاره ځنډولې ده. دغه سرچینو ویلي و، چې د بدني روزنې عمومي ریاست چارواکو ویلي د طالبانو د امر بالمعروف وزارت لهخوا شطرنج «حرام» ګڼل شوی دی.
وروسته طالبانو په افغانستان کې د شطرنج انلاین بڼه هم بنده کړه. طالبان وایي، دغه لوبه د قمار د دودېدو لامل کېږي چې د دوی له نظره «ګناه» ده؛ خو د شطرنج د شرعي حکم په اړه د اسلامي علماوو ترمنځ بېلابېل نظرونه شته.
ځینې دیني عالمان وایي، که شطرنج د شرط، پیسو یا د مال د ګټلو او بایللو لپاره ولوبول شي؛ نو د «قمار» بڼه خبلوي او قمار په اسلام کې «حرام» دی. له بلې خوا ځینې دیني عالمان بیا وایي: «که په شطرنج کې قمار نه وي، د دیني مسوولیتونو د پرېښودو لامل نهشي او له حرامو چارو سره تړاو ونه لري؛ نو یوازې لوبه کول یې جواز لري».
شطرنج په لومړي ځل په لرغوني هند کې رامنځته شو. تاریخپوهان وایي، چې دغه لوبه د هند د «چترنګا» (Chaturanga) له لوبې سرچینه اخلي؛ خو وروسته د ساساني فارس له لارې اسلامي نړۍ او بیا اروپا ته ورسېده.
اوسمهال هند، امریکا، چین، ازبکستان، روسیه او ناروې د شطرنج له مخکښو هېوادونو ګڼل کېږي.
ولې شطرنج له سیاست سره پرتله کېږي؟
شطرنج له پخوا راهیسې د سیاست له ډګر سره پرتله کېږي. د دې اصلي لامل دا بلل کېږي، چې دواړه برخې فکري تمرکز، هوښیارۍ، ستراتیژیک فکر او د راتلونکو ګامونو د اټکل وړتیا ته اړتیا لري.
په شطرنج کې لوبغاړی هڅه کوي د خپل مقابل لوري حرکتونه وارزوي او د بریا لپاره اوږدمهاله پلان جوړ کړي. په سیاست کې هم مشران او سیاسي ډلې د خپلو پرېکړو پایلې، د مخالفینو دریځونه او راتلونکي حالتونه ارزوي.
په دې توګه، شطرنج یوازې یوه فکري لوبه نهده؛ بلکې د ستراتیژیک فکر، پلان جوړونې او د پرېکړو د پایلو د ارزونې یوه بېلګه هم ګڼل کېږي. خو دغه لوبه چې په افغانستان کې هم ډېر زیات مینهوال لري، اوسمهال د محدودیتونو له امله د هېرېدو په حال کې ده او راتلونکی یې له ګواښ سره مخ دی.
د افغانستان د جوجتسو فدراسیون اعلان کړی، چې د هېواد د ۶۹ کیلوګرامه وزن په کټګورۍ کې ملي لوبغاړي مصطفی وکیلي د ۲۰۲۶کال د جوجتسو اسیا جام اتلولۍ سیالیو کې د برونزو مډال ګټلی دی. دغه سیالۍ د قزاقستان په کوربهتوب ترسره شوې دي.
وکیلي په خپلې لومړۍ سیالۍ کې د سیال د نه حاضرېدو له امله بریالی اعلان شو؛ خو په دویمه سیالۍ کې یې د قزاقستان د استازي پر وړاندې ماتې وخوړه او په پای کې یې د دغه سیالیو د برونزو مډال ترلاسه کړ.
د اسیا د جوجیتسو اتلولۍ سیالۍ د قزاقستان په کوربهتوب ترسره شوې او د اسیا د بېلابېلو هېوادونو لوبغاړو پهکې ګډون کړی و. افغانستان په دغه سیالیو کې د دوو لوبغاړو مصطفی وکیلي او محمد سرور حسيني په ګډون برخه اخیستې وه.
د افغانستان د جوجتسو ملي لوبډلې روزنه د عبدالصبور رحیمي پر غاړه وه.
د اسپانیې د فوټبال لوبډلې د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام په پایلوبه کې ارجنټاین ته یو د صفر پر وړاندې پایلې سره په ماتې ورکولو، په خپل تاریخ کې د دویم ځل لپاره د دې سیالیو اتلوالي خپله کړه. د دې لوبې یوازینی ګول د اسپانیې بریدګر «فېران تورس» د اضافي وخت د لومړۍ نیمې په۱۶مه دقیقه کې وواهه.
د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام په پایلوبه کې د ارجنټاین او اسپانیې د فوټبال د ملي لوبډلو ترمنځ لوبه په ټاکلو ۹۰ دقیقو کې بې له کوم ګوله مساوي پای ته ورسېده. د سیالۍ د دویمې نیمايي په وروستیو دقیقو کې د ارجنټاین میډفیلډر (هافبک) «انزو فرناندز» د سور کارت په اخیستلو سره له لوبې وشړل شو.
د اتلوالۍ دفاع کوونکې لوبډله (ارجنټاین) اضافي وخت له ۱۰ لوبغاړو سره پیل کړ. ارجنټاین د پایلوبې وروستۍ ۳۰ دقیقې د اسپانیې پر وړاندې د یوه لوبغاړي په کمښت سره تېرې کړې.
ارجنټاین په دې لوبه کې ونشوای کولای چې د اسپانیې د منظمې او همغږې لوبې پر وړاندې خپل تلپاتې ننداره وړاندې کړي.
د احصایې له مخې، د اسپانیې غوره والی په بشپړ ډول څرګند وو. دې لوبډلې د سیال د ګول پر لور درې شوټونه ووهل، په داسې حال کې چې ارجنټاین لومړۍ نیمه ان بې له یو شوټه پای ته ورسوله. د اسپانیې د پاسونو شمیر هم د ارجنټاین د ۱۸۵ پاسونو پر وړاندې ۳۷۷ وو او د دې لوبډلې لوبغاړو د پاسونو په رسولو کې د بریالیتوب لوړه سلنه ثبت کړه. اسپانیې همدارنګه دوه کارنر ضربې ترلاسه کړې، خو ارجنټاین هېڅ کارنر نه درلود.
بل لخوا، د ارجنټاین مدافع «لیساندرو مارتینز» د ژیړ کارت له اخیستلو څو دقیقې وروسته ټپي شو او خپل ځای یې «نیکولاس اوتامندي» ته پرېښود.
بالاخره لوبه اضافي دقیقو ته لاړه او د اسپانیې د فوټبال ملي لوبډلې د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام په پایلوبه کې ارجنټاین ته یو د صفر پر وړاندې پایلې سره په ماتې ورکولو، په خپل تاریخ کې د دویم ځل لپاره د دې سیالیو اتلوالي خپله کړه. د دې لوبې یوازینی ګول د اسپانیې بریدګر «فېران تورس» د اضافي وخت د لومړۍ نیمې په شپاړسمه دقیقه کې وواهه.
فېران تورس د اسپانیا په ګټه دویم ګول هم ترسره کړ، خو لوبڅاردا ګول د میلیمټري افسایډ له امله رد کړ.
د یادونې وړ ده، چې دا پایلوبه د امریکا د نیوجرسي ایالت په «مېټلایف» لوبغالي کې ترسره شوه او د ارجنټاین لوبډله چې د ۲۰۲۲ کال اتله وه، ونه توانېده چې له خپلې اتلولۍ دفاع وکړي، او اسپانیا د ۲۰۱۰ کال وروسته دویم ځل د نړۍ د اتلولۍ جام خپل کړ.
په غزني کې د کابل او غزني ولایتونو د نابینایانو د فوټسال د څلورو لوبډلو ترمنځ دوستانه سیالۍ ترسره شوې. د دغو سیالیو مسوولین وایي، موخه یې د نابینا ورزشکارانو د وړتیاوو ارزونه، د هغوی هڅونه او د ملي لوبډلې لپاره د غوره لوبغاړو ټاکل دي.
د طالب مسوولینو په وینا، په دغو دوستانه سیالیو کې د کابل او غزني د نابینایانو څلور لوبډلې برخه لري او لوبغاړي به د خپلو تخنیکي او بدني وړتیاوو له مخې وارزول شي.
دوی ویلي، د دغې ارزونې په پای کې به ۱۲ غوره لوبغاړي د افغانستان د نابینایانو د فوټسال ملي لوبډلې ته غوره شي، څو په راتلونکو کورنیو او نړیوالو سیالیو کې د هېواد استازیتوب وکړي.
د سیالیو تنظیموونکي ټینګار کوي چې دا ډول ورزشي پروګرامونه نه یوازې د نابینا ورزشکارانو د استعدادونو د ودې او پیاوړتیا لپاره مهم دي، بلکې د هغوی د ټولنیز ګډون، رواني ملاتړ او پر ځان د باور د زیاتېدو په برخه کې هم اغېزناک رول لري.
ورزشکارانو هم د ورته سیالیو د دوام غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې د سیالیو زیاتوالی به د دوی د تخنیکي کچې په لوړولو او د نړیوالو سیالیو لپاره په ښه چمتووالي کې مرسته وکړي.
افغانستان کې د نابینایانو ورزش، سره له دې چې له ګڼو مالي او امکاناتي ننګونو سره مخ دی، په وروستیو کلونو کې د ودې په حال کې دی او د ورزش مسوولین هیله لري چې د ورته پروګرامونو په دوام سره به د معلولیت لرونکو ورزشکارانو لپاره د سیالۍ او پرمختګ فرصتونه نور هم پراخ شي.
د ۲۰۲۶ کال فوټبال نړیوال جام پایلوبه نن د امریکا د نیوجرسي ایالت په «میټ لایف» لوبغالي کې د هسپانیې او ارجنټاین ترمنځ ترسره کېږي.
ارجنټاین د لیونل میسي په مشرۍ هڅه کوي چې د ۱۹۶۲ کال له برازیل وروسته لومړنی هېواد شي چې پرلهپسې دوهم نړیوال جام هم وګټي، خو هسپانیه بیا غواړي د ۲۰۱۰ کال له بریا وروسته دوهم ځل د نړۍ اتله شي.
د ارجنټاین روزونکي لیونل سکلوني ویلي، هسپانیه یوه بشپړه او پیاوړې لوبډله ده او د دوی پر وړاندې به سخته لوبه وي، خو زیاته کړې یې ده چې د نړیوال جام تر پایلوبې رسېدل خپله یو ستر بریالیتوب دی.
بلخوا د هسپانیې روزونکي لوئیس دي لا فوینته ویلي، د لیونل میسي د مهارولو لپاره به ځانګړې پاملرنه وکړي، خو ټینګار یې کړی چې د ارجنټاین کپتان به په انفرادي ډول ونه څاري.
د هسپانیې لوبغاړي رودري ویلي، د ارجنټاین پر وړاندې به لوبه فزیکي او سخته وي، خو دوی به د هر ډول فشار او پارونې پر ځای پر خپلې لوبې تمرکز وکړي.
د ارجنټاین دروازهساتونکي ایمیلیانو مارتینیز ویلي، کله ناکله د خپلې لوبډلې د لاسته راوړنو په یاد احساساتي کېږي او هیله لري چې یو ځل بیا نړیوال جام خپل هېواد ته یوسي.
ټاکل شوې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم د شاوخوا ۸۰ زره نندارچیانو ترڅنګ د دې پایلوبې ننداره وکړي.
بلخوا د نړیوال جام تنظیموونکو ویلي، د کاناډا د ځنګلي اورونو لوګي تر څار لاندې دي، خو تر اوسه د پایلوبې پر ترسره کېدو کوم اغېز نه لري.