د پټې خزانې کتاب د لیکوال محمد هوتک د قبر بیارغونې چارې پیل شوې

په دوحه کې سرچینو ویلي چې قطري چارواکو په پیل کې د طالبانو د پلاوي لپاره د پلازمېنې په یوه هوټل کې د درې ورځني استوګنځي تابیا کړې وه.

د دغو سرچینو په وینا، متقي وروسته د خپلې استوګنې د مودې د غځولو غوښتنه کړې او هممهاله یې هڅه کړې چې د قطر له لومړي وزیر او د بهرنیو چارو له وزیر شیخ محمد بن عبدالرحمن ال ثاني سره رسمي وګوري.

سرچینې وايي چې له پرله‌پسې غوښتنو وروسته، د طالبانو د پلاوي د هوټل استوګنه غځول شوې ده.

په کابل کې یوې بلې سرچینې هم ویلي چې متقي هڅه کوي په قطر کې خپل پخوانی د استوګنې جواز یا اقامه هم تمدید کړي.

همدې سرچینې ادعا کړې چې د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست د سترګو له ستونزې یا ناروغۍ سره مخ دی او غواړي په قطر کې د خپل حضور له فرصته په ګټې اخیستنې طبي معاینات او درملنه وکړي.

تر اوسه قطري چارواکو او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د متقي د استوګنې د غځېدو، له قطري چارواکو سره د لیدنې د هڅو، د اقامې د تمدید او یا هم د طبي معایناتو د راپورونو په اړه څه نه دي ویلي.

قطر په ۲۰۲۱ کال کې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو راهیسې د دې ډلې له مهمو ډیپلوماتیکو شریکانو شمېرل کیږي.

دوحې په وروستیو کلونو کې د طالبانو د چارواکو، د ملګرو ملتونو د استازو او د بېلابېلو هېوادونو د ډیپلوماتانو د ګڼو غونډو او سلا مشورو کوربه توب کړی دی.

په ورته وخت کې، په دوحه کې د متقي اوږده استوګنه د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ځینو کارکوونکو ترمنځ د ټوکو موضوع هم ګرځېدلې ده.

په کابل کې یوې سرچینې ویلي، د وزارت ځینو کارکوونکو په ټوکه ویلي چې «ښايي وزیر صاحب غواړي د قطر د امیر د پلار د څلوېښتي په مراسمو کې هم ګډون وکړي او وروسته کابل ته ستون شي».

د ملګرو ملتونو د سفري بندیزونو اړوند پاڼه کې هم د متقي د سفري بندیز لرې کولو په تړاو هم تراوسه څه نه دي ویل شوي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د پنجشنبې په ورځ وویل، چې د ملي تدارکاتو کمېسیون غونډه کې ۳۴ پرژوې د منظورۍ لپاره وړاندې شوې، خو له بحث وروسته په ۱۶ پروژو کې یو لړ تعدیلونه منظور شول.

د یاد معاونیت په وینا، د یوې پروژې قرارداد لغوه شو او همدارنګه ټاکل شویو کمېتو ته دنده وسپارل شوه چې د څلورو پروژو د تدارکاتي پروسو او بیو په اړه څېړنه وکړي.

طالبانو ویلي، چې په منظورو شویو او تعدیل شویو پروژو کې د پکتیا ولایت په جاني خېلو ولسوالۍ کې د روغتون جوړول، په ځینو ولایتونو کې د مخابراتي خدمتونو وړاندې کول او د برېښنا د توزیع او انتقال او همدارنګه د کابل ښار د یو شمېر داخلي سړکونو جوړول او د پاتې چارو بشپړول شامل دي.

یاد معاونیت ویلي، ټولي منظورې شوې پروژې د دې ډلې له لوري تمویلیږي.

دغه وزارت ویلي چې دا نوې پرېکړه د افغانستان په استازولیو کې د پاسپورټ غوښتنې د امکاناتو د بدلون، د نړیوالو قوانینو او د نړیوال ملکي هوايي چلند سازمان (ICAO) د سپارښتنو له مخې شوې ده.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، بهرني وګړي جرمني ته د ننوتلو او د اوسېدو لپاره باید د جرمني د اقامت قانون د درېیمې مادې د لومړي بند له مخې یو معتبر او منل شوی پاسپورټ یا د پاسپورټ بدیل سند ولري.

دغه وزارت ویلي چې د اقامت د اجازې د تمدید لپاره هم باید یو معتبر او د منلو وړ سفري سند وړاندې شي.

خو د جرمني د ایالتونو د بهرنیو وګړو ادارې کولای شي په هره قضیه کې جلا ارزونه وکړي چې ایا د اړوند کس لپاره د افغانستان له استازولیو څخه د پاسپورټ ترلاسه کول ممکن او د منلو وړ دي او که نه.

که اړوند اداره دې پایلې ته ورسېږي چې د افغانستان استازولۍ ته مراجعه کول یا پاسپورټ اخیستل د دغه کس لپاره مناسب یا ممکن نه دي، نو کېدای شي ورته د بهرني وګړي د سفر سند ورکړل شي.

هغه کسان چې په جرمني کې د جنیوا کنوانسیون له مخې د کډوالو په توګه منل شوي دي، اړ نه دي چې د افغانستان استازولیو ته مراجعه وکړي.

دغه کسان کولای شي د کډوالۍ د سفر سند له لارې د پاسپورټ د لرلو قانوني شرط پوره کړي.

د جرمني کورنیو چارو وزارت وايي، دوی داسې کره معلومات نه لري چې څومره کسان به د دې نوې پرېکړې له امله اغېزمن شي خو وزارت ټینګار کړی چې د نوي افغان پاسپورټ د ترلاسه کولو غوښتنه لا هم ممکنه ده.

د افغانستان انټرنشنل ددې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا دا پرېکړه په جرمني کې د طالبانو د ډیپلوماتانو له حضور یا د افغان وګړو د ایستلو له پروګرام سره تړاو لري او که نه، د جرمني کورنیو چارو وزارت دا اړیکه رد کړې او ویلي یې دي چې دا پرېکړه له دغو موضوعاتو سره تړاو نه لري.

په دغه کمپاین کې د مفتیانو، شیخ الحدیثانو او د مدرسو د استادانو په کچه یوه ډله دیني عالمان برخه لري.

یادو کسانو په دودیز ډول د تبلیغ کمپاین د کندهار ښار له عینو مینې پیل کړی دی او درې ورځې به دوام وکړي.

د دغه تبلیغ کوونکو تنظیموونکي وايي، چې د کندهار په عینومېنه کې یې ګشتونه کړي او د دعوت او تبلیغ د اهمیت په اړه یې له ګڼو خلکو سره خبرې کړې دي.

یادو دیني عالمانو ویلي، چې د تبلیغ دغه کمپاین یې امتحاني دی او که یې مثبته پایله درلوده، نو د کندهار ښار نورو سیمو او همدارنګه ولسوالیو ته به یې و غځوي.

د کمپاین د مسوولانو په وینا، د خلکو دیني اصلاح او پوهاوی باید د زور او فشار پرځای د نصیحت، دعوت او تبلیغ له لارې وشي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په دودیز ډول د تبلیغ دغه کمپاین پرداسې مهال پیل شوی، چې د طالبانو د امربالمعروف محتسبانو د کندهار تر څنګ په نورو ولایتونو کې هم د عامو خلکو پر شخصي ازادیو سخت محدودیتونه لګولي دي.

ځیني سرچینې په دې باور دي چې د کندهار ځینې دیني عالمان په ښار کې له خلکو سره د محتسبانو له چنلده رضایت نه لري او غواړي په دې کار سره د محتسبانو فعالیتونه محدود کړي.

د راپورونو له‌مخې، د امربالمعروف محتسبان نږدې هره ورځ په کندهار کې یو شمېر ځوانان د ږېرو کمولو، لډو او نورو لوبو په جرم نیسي او څو ورځې یې زنداني کوي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د پنجشنبې په ورځ، د زمري په لومړۍ نېټه، په خپل راپور کې لیکلي چې د جون په میاشت کې یې په ټول افغانستان کې د بشري مرستو د فعالیتونو پر وړاندې لږ تر لږه ۶۰ خنډونه ثبت کړي دي.

په راپور کې ویل شوي چې د طالبانو لاسوهنې د بشري مرستو د پروګرامونو پلي کېدل اغېزمن کړي او د ملګرو ملتونو د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالي د مهمو مرستو رسولو بهیر سخت زیانمن کړی دی.

د راپور له مخې، د طالبانو لاسوهنو تر ټولو ډېر اغېز د افغانستان په لوېدیځو او سوېلي سیمو کې د ملګرو ملتونو پر فعالیتونو کړی دی.

له ثبت شویو ۴۳ لاسوهنو څخه ۲۲ پېښې د مرستندویه پروګرامونو په عملي کولو کې مستقیمه لاسوهنه ګڼل شوې او ۱۳نورې پېښې د ښځینه کارکوونکو پر ګډون د محدودیتونو په اړه ښودل شوې دي.

راپور ښيي چې په همدې موده کې د مرستندویانو او نړیوالو ادارو د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالی هم زیات شوی دی. ټولټال ۱۱ تاوتریخجنې پېښې ثبت شوې دي چې ۱۰ د نیولو او یوه د ګواښ پېښه پکې شامله ده.

اوچا ویلي چې په دې میاشت کې د طالبانو ځواکونو د ملګرو ملتونو ټولټال ۱۴ کارکوونکي نیولي دي. له دې ډلې ۹ کسان د طالبانو د امر بالمعروف ادارې د کارکوونکو له خوا نیول شوي دي.

راپور زیاتوي چې د اسلام‌کلا د کډوالو د منلو په مرکز کې د ملګرو ملتونو څو مرستندویان طالبانو ددوی د ټاکل شوې جامې د نه مراعتولو او د ږیرې کمولو له امله نیولي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر ویلي چې دغو نیونو د ملګرو ملتونو د کارکوونکو د امنیت په اړه "ژورې اندېښنې" پیدا کړې دي.

په راپور کې راغلي چې په دې موده کې طالبانو څلور ځله بشري مرستو ته د ښځو د لاسرسي مخه نیولې ده.

همدارنګه طالبانو د ملګرو ملتونو د دریو کارکوونکو د ګومارنې په بهیر کې لاسوهنه کړې ده.

ملګرو ملتونو په دې میاشت کې د تګ راتګ شپږ محدودیتونه ثبت کړي چې د کارکوونکو درول، پوښتل او د اسنادو څېړل پکې شامل دي.

اوچا ویلي چې دې اقداماتو د ملګرو ملتونو په پروګرامونو کې پراخ عملیاتي ځنډونه رامنځته کړي دي.

د اوچا د راپور له مخې، په همدې موده کې ۳۰ هغه پېښې هم ثبت شوې چې د جنسیت له امله رامنځته شوې وې. دغه اقدامات د ښځو د ګومارنې محدودول، د روزنیزو پروګرامونو د ګډون مخنیوی او بشري خدمتونو ته د ښځو د لاسرسي کمول بلل شوي دي.