د جبري ستنولو دوام؛ یوازې له پنجاب ایالت نه تر ۳۶زره ډېر کډوال افغانستان ته ستانه کړل شوي

هغه په ایران کې له مېشتو افغان کډوالو غوښتي، چې د ترافیکي قوانینو په مراعاتولو کې لا ډېر دقت وکړي. ایراني رسنۍ اېراف د ایران د قم ولایت د ترافیکو پولیسو مشر په حواله لیکلي، چې د ثبت شویو شمېرو له مخې د روان ۱۴۰۴ لمریز کال په لومړیو درېیو میاشتو کې په قم ښار کې د ترافیکي پېښو له امله د مړو شویو کسانو شاوخوا ۲۵ سلنه بهرنيان او افغان وګړي دي.

هغه د دغه شمېرو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې د ترافیکي قوانینو مراعاتول د مرګ‌ژوبلې د کمولو تر ټولو مهمه لار ده. د قم د ترافیکو پولیسو مشر ټینګار وکړ، چې موټر چلوونکي باید له ټاکلې اندازې د ډېر سرعت، پر موټرسایکل د اضافي سپرلیو له سپرولو او په موټرو کې له قانوني ظرفیت څخه د ډېرو کسانو وړلو ډډه وکړي.

هغه له ټولو موټر چلوونکو په ځانګړې توګه له افغان کډوالو غوښتي، چې د ترافیکي قوانینو په مراعاتولو سره نه یوازې د خپل او نورو ژوند خوندي کړي؛ بلکې د ترافیکي پېښو د شمېر په کمولو کې هم اغېزناک رول ولوبوي.

د ایران یادې رسنۍ په خپل راپور کې ویلي، د هغه افغان کډوالو یوه برخه چې په ایران کې د ترافیکي پېښو له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي هغه کسان دي چې په ناقانونه توګه ایران ته داخل شوي وي. دغه موټر چلوونکي په ډېر لوړ سرعت تګ کوي او له همدې امله د مرګونو ترافیکي پېښو احتمال ډېر لوړ وي.

عراقچي په دغه غونډه کې د افغانستان پر ټیکاو او امنیت ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې له «ترهګرۍ» او سیمه‌ییزو ننګونو سره مبارزه د شانګهای همکاریو سازمان په څېر چوکاټونو کې دوامداره همکارۍ ته اړتیا لري.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر د شانګهای همکاریو سازمان رول ته په اشارې ویلي، افغانستان کې هر ډول بدلون په سیمه کې د امنیت او پراختیا له مهمو ګډو موضوعاتو دي. هغه ټینګار کړی، چې له ترهګرۍ، د نشه‌یي توکو قاچاق او ناقانونه کډوالۍ سره اغېزمنه مبارزه د سیمې د هېوادونو نږدې او همغږې همکارۍ ته اړتیا لري.
عراقچي زیاته کړې، چې ایران یو امن، باثباته او پرمختللی افغانستان غواړي او په ځانګړي ډول یې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکېچونو او نښتو د پای ته رسېدو پر اړتیا ټینګار کړی.

د شانګهای همکاریو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو غونډه نن جمعه (د زمري ۲مه) په قرغزستان کې جوړه شوه. د شانګهای همکاریو سازمان یو نړۍوال بین‌الدولتي امنیتي، اقتصادي او سیاسي سازمان دی، چې په ۲۰۰۱کال کې جوړ شوی. چین، روسیه، هند، پاکستان، ایران، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان او بلاروس د دغه سازمان اصلي او دایمي غړي دي.

د یادې ادارې په وینا؛ د دغه ولایت د رُخې ولسوالۍ په ګلزنګر، حصارک، مرشتان او درخېل کلیو کې لسګونه جریبه کرنیزې ځمکې، د اوبو لګولو ۲۰ سربندونه، شاوخوا زر نیالګي، درې پلچکونه زیانمن شوي او یوشمېر څاروي له‌منځه تللي دي.

همدارنګه د درې ولسوالۍ په کرامان، عبدالله‌خېل او چل‌پاوي سیمو کې درې کورونه په بشپړه توګه او درې نور کورونه برسېرن ویجاړ شوي دي. په دغه سیمو کې ۳۵ هټۍ او شپږ کانتینرونه هم زیانمن شوي دي.

د راپور له مخې؛ په دغه سېلابونو کې ۵۰ جریبه کرنیزه ځمکه، د کرنیزو اوبو لګولو ۲۵ سربندونه، پنځه پلي پلونه او د څښاک اوبو پنځه شبکې هم زیانمنې شوې دي. له څو ورځو راهیسې د وروستیو بارانونو له امله په نورستان، کاپیسا او پنجشېر ولایتونو کې سېلابونو ګڼ ځاني او مالي زیانونه اړولي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد له طلوع‌نیوز سره په مرکه کې ویلي، چې د اوسني وضعیت دوام «د افغانستان د خلکو پر وړاندې بې‌عدالتي» ده او ملګري ملتونه باید په دې اړه پرېکړه وکړي. هغه همداراز ټینګار کړی، چې د افغانستان د رایې ورکولو د حق پاتې پور به هغه مهال ادا شي کله چې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته وسپارل شي.

د افغانستان د څوکۍ وضعیت

سره له دې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو پنځه کاله تېر شوي؛ خو د ملګرو ملتونو په سازمان کې د افغانستان څوکۍ لاهم د پخواني جمهوري حکومت د استازي نصیر احمد فایق په واک کې ده. ملګرو ملتونو په دغه کلونو کې د طالبانو غوښتنه نه‌ده منلې او د پرېکړې موضوع یې په پرله‌پسې توګه ځنډولې ده.

نړۍواله ټولنه د طالبانو د حکومت رسميت پېژندنه د بشري حقونو له رعایت، د ټول‌ګډونه حکومت له جوړېدو او د وسله‌والو ډلو پر وړاندې د اغېزمنې مبارزې سره تړلې بولي. د ښځو پر وړاندې پراخ محدودیتونه، د بېلابېلو سیاسي او ټولنیزو ډلو نه ګډون او امنیتي اندېښنې هغه مهم لاملونه دي چې له امله یې ملګرو ملتونو تراوسه د افغانستان څوکۍ طالبانو ته نه‌ده سپارلې.

خو طالبان وایي، د افغانستان له څوکۍ د دوی محرومول «د افغانستان د خلکو پر وړاندې جفا» ده او همداراز غوښتنه کوي چې د بندیزونو له نوملړه دې واېستل شي او د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ دې هم ازادې شي.

په مقابل کې نړۍواله ټولنه ټینګار کوي، چې په افغانستان کې بنسټیز سیاسي او جوړښتي بدلونونه د طالبانو د هر ډول رسميت پېژندنې لپاره اساسي شرطونه دي.

هغه ویلي، یوازې د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې شاوخوا ۵۰۰زره افغان کډوال افغانستان ته بېرته ستانه شوي چې له دې ډلې نږدې ۳زره کسان له ترکیې نه راغلي دي.

د نوموړي په وینا؛ یاد وزارت ۸۵زره راستنو شویو کډوالو ته د حرفوي زده‌کړو او نغدي مرستو له لارې د کار موندنې فرصتونه او اسانتیاوې برابرې کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې د راستنو شویو کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.
د ملګرو ملتونو راپورونه ښي، چې افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لوړ شمېر په هېواد کې بشري ناورین لا ژور کړی او پر عامه خدمتونو، د کار پر بازار او اقتصادي سرچینو یې فشار زیات کړی دی.

بلخوا یوشمېر بېرته ستانه شوي ځوانان د بې‌کارۍ، فقر او د کاري فرصتونو له نشتوالي شکایت کوي. د دوی په وینا؛ دغه ستونزې یوشمېر ځوانان اړ اېستي چې یو ځل بیا د ناقانونه کډوالۍ هڅه وکړي.

څو ورځې وړاندې په نیمروز ولایت کې د پنځو افغان ځوانانو جسدونه وموندل شول، چې ویل کېږي غوښتل یې ایران ته په ناقانونه ډول سفر وکړي . یادې پېښې د نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو د یوشمېر بنسټونو غبرګونونه راپارولي او یو ځل بیا یې په افغانستان کې د بې‌کارۍ، فقر او د خلکو د اقتصادي وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.