د ایران پولیس: د قم ولایت د ترافیکي پېښو څلورمه برخه قربانیان افغانان دي

عراقچي په دغه غونډه کې د افغانستان پر ټیکاو او امنیت ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې له «ترهګرۍ» او سیمه‌ییزو ننګونو سره مبارزه د شانګهای همکاریو سازمان په څېر چوکاټونو کې دوامداره همکارۍ ته اړتیا لري.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر د شانګهای همکاریو سازمان رول ته په اشارې ویلي، افغانستان کې هر ډول بدلون په سیمه کې د امنیت او پراختیا له مهمو ګډو موضوعاتو دي. هغه ټینګار کړی، چې له ترهګرۍ، د نشه‌یي توکو قاچاق او ناقانونه کډوالۍ سره اغېزمنه مبارزه د سیمې د هېوادونو نږدې او همغږې همکارۍ ته اړتیا لري.
عراقچي زیاته کړې، چې ایران یو امن، باثباته او پرمختللی افغانستان غواړي او په ځانګړي ډول یې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکېچونو او نښتو د پای ته رسېدو پر اړتیا ټینګار کړی.

د شانګهای همکاریو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو غونډه نن جمعه (د زمري ۲مه) په قرغزستان کې جوړه شوه. د شانګهای همکاریو سازمان یو نړۍوال بین‌الدولتي امنیتي، اقتصادي او سیاسي سازمان دی، چې په ۲۰۰۱کال کې جوړ شوی. چین، روسیه، هند، پاکستان، ایران، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ازبکستان او بلاروس د دغه سازمان اصلي او دایمي غړي دي.

د یادې ادارې په وینا؛ د دغه ولایت د رُخې ولسوالۍ په ګلزنګر، حصارک، مرشتان او درخېل کلیو کې لسګونه جریبه کرنیزې ځمکې، د اوبو لګولو ۲۰ سربندونه، شاوخوا زر نیالګي، درې پلچکونه زیانمن شوي او یوشمېر څاروي له‌منځه تللي دي.

همدارنګه د درې ولسوالۍ په کرامان، عبدالله‌خېل او چل‌پاوي سیمو کې درې کورونه په بشپړه توګه او درې نور کورونه برسېرن ویجاړ شوي دي. په دغه سیمو کې ۳۵ هټۍ او شپږ کانتینرونه هم زیانمن شوي دي.

د راپور له مخې؛ په دغه سېلابونو کې ۵۰ جریبه کرنیزه ځمکه، د کرنیزو اوبو لګولو ۲۵ سربندونه، پنځه پلي پلونه او د څښاک اوبو پنځه شبکې هم زیانمنې شوې دي. له څو ورځو راهیسې د وروستیو بارانونو له امله په نورستان، کاپیسا او پنجشېر ولایتونو کې سېلابونو ګڼ ځاني او مالي زیانونه اړولي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد له طلوع‌نیوز سره په مرکه کې ویلي، چې د اوسني وضعیت دوام «د افغانستان د خلکو پر وړاندې بې‌عدالتي» ده او ملګري ملتونه باید په دې اړه پرېکړه وکړي. هغه همداراز ټینګار کړی، چې د افغانستان د رایې ورکولو د حق پاتې پور به هغه مهال ادا شي کله چې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته وسپارل شي.

د افغانستان د څوکۍ وضعیت

سره له دې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو پنځه کاله تېر شوي؛ خو د ملګرو ملتونو په سازمان کې د افغانستان څوکۍ لاهم د پخواني جمهوري حکومت د استازي نصیر احمد فایق په واک کې ده. ملګرو ملتونو په دغه کلونو کې د طالبانو غوښتنه نه‌ده منلې او د پرېکړې موضوع یې په پرله‌پسې توګه ځنډولې ده.

نړۍواله ټولنه د طالبانو د حکومت رسميت پېژندنه د بشري حقونو له رعایت، د ټول‌ګډونه حکومت له جوړېدو او د وسله‌والو ډلو پر وړاندې د اغېزمنې مبارزې سره تړلې بولي. د ښځو پر وړاندې پراخ محدودیتونه، د بېلابېلو سیاسي او ټولنیزو ډلو نه ګډون او امنیتي اندېښنې هغه مهم لاملونه دي چې له امله یې ملګرو ملتونو تراوسه د افغانستان څوکۍ طالبانو ته نه‌ده سپارلې.

خو طالبان وایي، د افغانستان له څوکۍ د دوی محرومول «د افغانستان د خلکو پر وړاندې جفا» ده او همداراز غوښتنه کوي چې د بندیزونو له نوملړه دې واېستل شي او د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ دې هم ازادې شي.

په مقابل کې نړۍواله ټولنه ټینګار کوي، چې په افغانستان کې بنسټیز سیاسي او جوړښتي بدلونونه د طالبانو د هر ډول رسميت پېژندنې لپاره اساسي شرطونه دي.

دغه غوښتنه وروسته له هغې شوې، چې د یادې قضیې دوه نور کسان چې په‌کې ۲۳ کلن افغان وګړی ګل‌محمد محمدي هم شامل و د (چنګاښ په ۲۸مه) اعدام شول. د ملګرو ملتونو د حقیقت موندنې پلاوي د دغه اعدامونو د غندلو ترڅنګ د نورو اعدامونو د ترسره کېدو په اړه اندېښنه ښودلې ده.

د یاد د راپور له مخې؛ دغه ۱۲ کسان د جنورۍ په اتمه د اصفهان ښار د علیخاني څلورلارې په اعتراضونو کې د ګډون په تړاو نیول شوي وو. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهان وایي، د پاتې ۱۰ زندانیانو له ډلې د دوو کسانو کورنۍ د وروستۍ لیدنې لپاره وربلل شوې چې ښيي د نورو اعدامونو د عملي کېدو امکان نږدې دی.

د ملګرو ملتونو د حقیقت موندنې کمیټې په ایران کې د اعدامونو د زیاتېدو، په ځانګړي ډول د اعتراضونو او امنیتي قضیو اړوند د اعدام سزا کارولو په اړه اندېښنه ښودلې ده. دغه کمیټې ویلي، په ایران کې له تېرې ډسمبر میاشتې راهیسې تر ۶۰ ډېر کسان چې درې ښځې او دوه ماشومان هم په‌کې شامل دي؛ د اعدام په سزا محکوم شوي دي. د ایران قضايي ادارې هم ویلي، چې له مارچ میاشتې راهیسې ۲۳ کسان د اعتراضونو په تړاو اعدام شوي دي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو له ایراني چارواکو غوښتي، چې د اعدامونو لړۍ ودروي او د اعدام سزا لغوه کولو لپاره ګامونه پورته کړي.

هغه ویلي، یوازې د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې شاوخوا ۵۰۰زره افغان کډوال افغانستان ته بېرته ستانه شوي چې له دې ډلې نږدې ۳زره کسان له ترکیې نه راغلي دي.

د نوموړي په وینا؛ یاد وزارت ۸۵زره راستنو شویو کډوالو ته د حرفوي زده‌کړو او نغدي مرستو له لارې د کار موندنې فرصتونه او اسانتیاوې برابرې کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې د راستنو شویو کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.
د ملګرو ملتونو راپورونه ښي، چې افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لوړ شمېر په هېواد کې بشري ناورین لا ژور کړی او پر عامه خدمتونو، د کار پر بازار او اقتصادي سرچینو یې فشار زیات کړی دی.

بلخوا یوشمېر بېرته ستانه شوي ځوانان د بې‌کارۍ، فقر او د کاري فرصتونو له نشتوالي شکایت کوي. د دوی په وینا؛ دغه ستونزې یوشمېر ځوانان اړ اېستي چې یو ځل بیا د ناقانونه کډوالۍ هڅه وکړي.

څو ورځې وړاندې په نیمروز ولایت کې د پنځو افغان ځوانانو جسدونه وموندل شول، چې ویل کېږي غوښتل یې ایران ته په ناقانونه ډول سفر وکړي . یادې پېښې د نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو د یوشمېر بنسټونو غبرګونونه راپارولي او یو ځل بیا یې په افغانستان کې د بې‌کارۍ، فقر او د خلکو د اقتصادي وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.