د طالبانو تر واک لاندې د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، په پنجشېر کې وروستیو سېلابونو د دغه ولایت په رُخه او دره ولسوالیو کې پراخ مالي زیانونه اړولي دي. په دغه سېلابونو کې د مرګژوبلې راپور نهدی ورکړل شوی؛ خو کرنیزو ځمکو، عامه تاسیساتو او د خلکو شتمنیو ته زیانونه اوښتي دي.
د یادې ادارې په وینا؛ د دغه ولایت د رُخې ولسوالۍ په ګلزنګر، حصارک، مرشتان او درخېل کلیو کې لسګونه جریبه کرنیزې ځمکې، د اوبو لګولو ۲۰ سربندونه، شاوخوا زر نیالګي، درې پلچکونه زیانمن شوي او یوشمېر څاروي لهمنځه تللي دي.
همدارنګه د درې ولسوالۍ په کرامان، عبداللهخېل او چلپاوي سیمو کې درې کورونه په بشپړه توګه او درې نور کورونه برسېرن ویجاړ شوي دي. په دغه سیمو کې ۳۵ هټۍ او شپږ کانتینرونه هم زیانمن شوي دي.
د راپور له مخې؛ په دغه سېلابونو کې ۵۰ جریبه کرنیزه ځمکه، د کرنیزو اوبو لګولو ۲۵ سربندونه، پنځه پلي پلونه او د څښاک اوبو پنځه شبکې هم زیانمنې شوې دي. له څو ورځو راهیسې د وروستیو بارانونو له امله په نورستان، کاپیسا او پنجشېر ولایتونو کې سېلابونو ګڼ ځاني او مالي زیانونه اړولي دي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد یو وار بیا غوښتنه کړې، چې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ باید دوی ته وسپارل شي. اوسمهال دغه څوکۍ د افغانستان د پخواني حکومت د استازي نصیراحمد فایق په لاس کې ده او ملګري ملتونه د مشروعیت معیارونو د نشتوالي له امله د طالبانو غوښتنه نه مني.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد له طلوعنیوز سره په مرکه کې ویلي، چې د اوسني وضعیت دوام «د افغانستان د خلکو پر وړاندې بېعدالتي» ده او ملګري ملتونه باید په دې اړه پرېکړه وکړي. هغه همداراز ټینګار کړی، چې د افغانستان د رایې ورکولو د حق پاتې پور به هغه مهال ادا شي کله چې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته وسپارل شي.
د افغانستان د څوکۍ وضعیت
سره له دې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو پنځه کاله تېر شوي؛ خو د ملګرو ملتونو په سازمان کې د افغانستان څوکۍ لاهم د پخواني جمهوري حکومت د استازي نصیر احمد فایق په واک کې ده. ملګرو ملتونو په دغه کلونو کې د طالبانو غوښتنه نهده منلې او د پرېکړې موضوع یې په پرلهپسې توګه ځنډولې ده.
نړۍواله ټولنه د طالبانو د حکومت رسميت پېژندنه د بشري حقونو له رعایت، د ټولګډونه حکومت له جوړېدو او د وسلهوالو ډلو پر وړاندې د اغېزمنې مبارزې سره تړلې بولي. د ښځو پر وړاندې پراخ محدودیتونه، د بېلابېلو سیاسي او ټولنیزو ډلو نه ګډون او امنیتي اندېښنې هغه مهم لاملونه دي چې له امله یې ملګرو ملتونو تراوسه د افغانستان څوکۍ طالبانو ته نهده سپارلې.
خو طالبان وایي، د افغانستان له څوکۍ د دوی محرومول «د افغانستان د خلکو پر وړاندې جفا» ده او همداراز غوښتنه کوي چې د بندیزونو له نوملړه دې واېستل شي او د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ دې هم ازادې شي.
په مقابل کې نړۍواله ټولنه ټینګار کوي، چې په افغانستان کې بنسټیز سیاسي او جوړښتي بدلونونه د طالبانو د هر ډول رسميت پېژندنې لپاره اساسي شرطونه دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني خبر ورکړی، چې په تېرو نږدې پنځو کلونو کې له ایران، پاکستان، ترکیې او نورو هېوادونو تر اته مېلیونه ډېر افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
هغه ویلي، یوازې د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې شاوخوا ۵۰۰زره افغان کډوال افغانستان ته بېرته ستانه شوي چې له دې ډلې نږدې ۳زره کسان له ترکیې نه راغلي دي.
د نوموړي په وینا؛ یاد وزارت ۸۵زره راستنو شویو کډوالو ته د حرفوي زدهکړو او نغدي مرستو له لارې د کار موندنې فرصتونه او اسانتیاوې برابرې کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې د راستنو شویو کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.
د ملګرو ملتونو راپورونه ښي، چې افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لوړ شمېر په هېواد کې بشري ناورین لا ژور کړی او پر عامه خدمتونو، د کار پر بازار او اقتصادي سرچینو یې فشار زیات کړی دی.
بلخوا یوشمېر بېرته ستانه شوي ځوانان د بېکارۍ، فقر او د کاري فرصتونو له نشتوالي شکایت کوي. د دوی په وینا؛ دغه ستونزې یوشمېر ځوانان اړ اېستي چې یو ځل بیا د ناقانونه کډوالۍ هڅه وکړي.
څو ورځې وړاندې په نیمروز ولایت کې د پنځو افغان ځوانانو جسدونه وموندل شول، چې ویل کېږي غوښتل یې ایران ته په ناقانونه ډول سفر وکړي . یادې پېښې د نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو د یوشمېر بنسټونو غبرګونونه راپارولي او یو ځل بیا یې په افغانستان کې د بېکارۍ، فقر او د خلکو د اقتصادي وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.
د طالبانو تر واک لاندې د دولتي شرکتونو عمومي ریاست وایي، د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د افغان ټوور شرکت له لارې ۱۵۴۰ بهرني سېلانیان د افغانستان بېلابېلو ولایتونو ته د سیاحت لپاره تللي دي.
د یاد ریاست ویاند محمدنبي بهار ویلي، دغه سېلانیان د اسیايي او اروپايي هېوادونو وګړي دي چې د بلخ، بامیان، پکتیا، هرات، غزني او نورو ولایتونو له تاریخي او تفریحي ځایونو یې لیدنه کړې ده.
د هغه په وینا؛ افغان ټوور شرکت دغه سېلانیانو ته د سفر او ګرځندوی اړینې اسانتیاوې برابرې کړې دي. بهار زیاته کړې، د دغه شرکت موخه دا ده چې د افغانستان د سیاحتي ځایونو انځور او ظرفیت نړۍوالو ته ور وپېژني.
تر دې وړاندې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت هم ویلي و، چې سږکال زرګونه کورنیو او بهرنیو سېلانیانو د افغانستان له بېلابېلو تفریحي او تاریخي سیمو لیدنه کړې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په هېواد کې ګڼو تفریحي سیمو ته د ښځو او کورنیو پر تګ محدودیتونه لګولي دي. یوشمېر نیوکه کوونکي وایي، طالبان افغان ښځې له سیاحت او تفریح محروموي؛ خو د ښځینه سېلانیانو په ګډون بهرنیو سېلانیانو ته د هېواد بېلابېلو سیمو ته د سفر اجازه ورکوي.
په خوست کې د طالبانو د والي ویاند مستغفر ګربز وایي، چې د یاد ولایت په مرکز، ځاځي میدان، صبریو-یعقوبیو، باک، اسماعیلخېلو-مندوزیو او نادرشاه کوټ ولسوالیو اړوندو سیمو کې د سختو ورښتونو او سېلابونو له امله ۱۰ استوګنیز کورونه، ۲۰ هټۍ، ۸۰ جریبه کرنیزه ځمکه او یو پلچک زیانمن شوی دی.
د هغه په وینا؛ د باک ولسوالۍ پر ۳۰ جریبه ځمکه کرل شوي کرنیز حاصلات هم په بشپړ ډول لهمنځه تللي دي. نوموړی زیاتوي، دارنګه د ګربزو ولسوالۍ پر مسیر د شمل ستر پل د سېلابونو له امله نړېدلی چې له کبله یې دغه لاره د تګراتګ لپاره تړل شوې ده.
مستغفر ګربز وایي، د خوست ولایت اړوندو ادارو ته سپارښتنه شوې چې ژر تر ژره مسلکي او تخنیکي ډلې زیانمنو سیمو ته واستوي؛ څو د اوښتو زیانونو هر اړخیزه ارزونه ترسره کړي او د اړتیا وړ بېړني او عملي اقدامات وکړي.
هغه همدارنګه له خلکو غوښتي، چې د دوامداره ورښتونو او د سېلابونو د احتمالي ګواښونو پرمهال د اړوندو ادارو سپارښتنې په پام کې ونیسي او له احتیاط کار واخلي. دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې د هواپوهنې ادارې نن (د زمري ۲مه) په ۱۷ ولایتونو کې د شړکنده باران، تالندې برېښنا، تېزو سېلیو او سېلابونو راوتو اټکل کړی دی.
یادې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغه وړاندوینه د نورستان، کونړ، ننګرهار، لغمان، کاپیسا، پنجشېر، پروان، بغلان، لوګر، کابل، میدان وردګ، بامیان، پکتیا، خوست، پکتیکا، غزني او بدخشان ولایتونو لپاره شوې ده.
له بل پلوه د پلازمېنې کابل په ګډون د هېواد په شپږو ولایتونو کې سختو ورښتونو او سېلابونو خلکو ته مالي زیانونه اړولي دي. دغه سېلابونه په کابل، خوست، میدان وردګ، پکتیکا، لوګر، پروان او پنجشېر ولایتونو کې راوتلي وو.
د بښنې نړیوال سازمان ویلي، جرمني د لومړي ځل لپاره غواړي یو افغان وګړی، چې هېڅ جرمي سابقه نه لري، له دغه هېواده وباسي. دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د ایستلو په بهیر کې له طالبانو سره همکاري به جرمني د دې ډلې د سیاسي او ډیپلوماتیکو غوښتنو پر وړاندې زیانمن کړي.
د بښنې نړیوال سازمان ټینګار کړی چې بشري حقونه باید له طالبانو سره د «راکړې ورکړې وسیله» ونه ګرځول شي.
دغه سازمان د فریدون توفان دوسیې ته اشاره کړې، هغه افغان چې څو اوونۍ وړاندې په جرمني کې د طالبانو استازي ته د هویت د تثبیت لپاره ورپېژندل شوی و او اوس د ایستل کېدو له ګواښ سره مخ دی.
شپږ افغانان د ایستل کېدو له ګواښ سره مخ دي
په همدې حال کې، جرمني رسنیو راپور ورکړی چې حکومت غواړي د افغان وګړو د ایستلو لړۍ پراخه کړي. د جرمني ملي راډیو راپور ورکړی چې لږ تر لږه شپږ افغانان، چې جرمي سابقه نه لري، د ایستل کېدو له خطر سره مخ دي.
د راپور له مخې، د بښنې نړیوال سازمان ویلي، لږ تر لږه یو افغان چې په ۲۰۲۴ کال کې له جرمني څخه افغانستان ته ایستل شوی و، تر بېرته ستنېدو وروسته وژل شوی دی.
ورځپاڼې برلینر څایتونګ هم راپور ورکړی چې طالبانو مخکې د ډیپلوماتیکو امتیازونو، لکه جرمني ته د نورو ډیپلوماتانو د لېږلو، د ترلاسه کولو لپاره د افغانانو د ایستلو یوه الوتنه درولې وه. دغې ورځپاڼې له طالبانو سره د برلین همکاري حساسه او جنجالي موضوع بللې ده.
د ایستلو پالیسۍ پراخېدل
د جرمني د حکومت د نوې تګلارې له مخې، د افغانستان د وګړو ایستل به نور یوازې په هغو کسانو پورې محدود نه وي چې جرمي محکومیت یا امنیتي ګواښ لري.
د جرمني فدرالي پولیسو د هسن ایالت کورنیو چارو وزارت ته هم خبر ورکړی چې د افغان وګړو د ایستلو لپاره د هغوی د معرفي کولو پخوانی محدودیت لرې شوی دی.
دا نوې پالیسي د سیاسي ګوندونو او د پناه غوښتونکو د حقونو د ملاتړو بنسټونو له سختو نیوکو سره مخ شوې ده.
د چپ ګوند د کورنیو چارو ویاندې، کلارا بونګر، ویلي چې افغانستان ته ایستل په تدریج سره په یوه عادي بهیر بدلېږي او دا چاره د جرمني له بشري حقونو ژمنو سره په ټکر کې ده.
د هسن ایالت د کډوالو شورا مشر، ټیمو شرنبرګ، هم د محدودیتونو لرې کول «غیرمسوولانه» بللي او ویلي یې دي چې موخه یې په جرمني کې د مېشتو افغانانو اندېښمنول او پرې فشار زیاتول دي.
د ځینو ایالتونو ملاتړ
له بلې خوا، د جرمني د یو شمېر ایالتونو چارواکو د حکومت له نوې تګلارې ملاتړ کړی دی.
د تورینګن ایالت د عدلیې او کډوالۍ وزیرې بېاته مایسنر، ویلي چې هغه مجرد افغان نارینه باید وایستل شي چې د جرمني د پرېښودو وروستۍ قانوني پرېکړه یې شوې وي. هغې زیاته کړې، هغه کسان چې کار کوي او د خپل ژوند لګښتونه خپله برابروي، باید ونه ایستل شي، مګر که یې د ایستلو له پرېکړې وروسته کار پیل کړی وي.
د تورینګن د کډوالۍ وزارت د شمېرو له مخې، د جون تر ۳۰مې پورې ۵۲۳ افغان وګړو په دغه ایالت کې د جرمني د پرېښودو وروستۍ قانوني پرېکړه لرله، چې د ۴۰۸ کسانو ایستل یې په موقتي ډول ځنډول شوي وو.
مایسنر ویلي، اداري محکمو په ډېرو دوسیو کې تایید کړې چې د ایستلو پر وړاندې کوم قانوني خنډ نشته او د ایستلو د ځنډ دوام نور د توجیه وړ نه دی.
د براندنبورګ ایالت د ټولنیزو چارو وزیر، رینه ویلکه، هم ویلي چې ایالت به د مجرمانو تر څنګ هغه کسان هم وباسي چې «په جرمني کې د پاتې کېدو هېڅ راتلونکی نه لري.»
په زاکسن ایالت کې د کورنیو چارو وزیر آرمین شوستر، د ایستلو د لړۍ پراخول «سمه لاره» بللې او ویلي یې دي چې دا پالیسي به هغه کسان هم رانغاړي چې د ټولنې د ادغام لپاره یې هڅه نه ده کړې، پر ټولنیزو مرستو ژوند کوي او یا هم د خپل هویت په تثبیت کې همکاري نه کوي.
همداراز د زاکسن ـ انهالت ایالت د کورنیو چارو وزیر اعلان کړی چې د ایستلو د لړۍ د پراخولو لپاره چمتووالی پیل شوی او تمرکز به یې پر هغو ځوانو او مجردو افغان نارینه وو وي چې د جرمني د پرېښودو وروستۍ قانوني پرېکړه لري او د ټولنیزو مرستو له لارې ژوند کوي.