د اساسي قانون محکمه: جرمني د افغانانو د منلو ژمنې له انفرادي ارزونې پرته نه شي لغوه کولی

یو افغان کډوال د امنیتي ستونزو له امله د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته ویلي، شاوخوا یو کال وړاندې یې د خپلې استوګنې د قانوني حیثیت په اړه د پېښور سترې محکمې ته عریضه کړې وه او محکمې د هغه په ګټه پرېکړه کړې وه. د هغه په وینا؛ د محکمې پرېکړې سربېره هم پولیسو یو ځل نیولی دی.

هغه وایي: «د نیولو پرمهال مې د محکمې اسناد هم پولیسو ته وړاندې کړل؛ خو هغو ډېر بې‌ارزښته وګڼل. وروسته له دې چې ۱۰زره پاکستانۍ روپۍ مې ورکړې، خوشې شوم. که څه هم د پاکستان حکومت د بې‌اسناده افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته دوام ورکړی؛ خو هغه کسان چې د محکمو قانوني اسناد لري، هم له ستونزو سره مخ دي».

د هغه په خبره؛ دوی خپل قانوني اسناد پولیسو ته ښودلي. خو بیاهم په ډېرو مواردو کې نه‌دي منل شوي. نوموړی زیاتوي: «زموږ غوښتنه دا ده، چې د محکمو پرېکړو او قانوني اسنادو ته درناوی وشي؛ څو له پرله‌پسې نیونو او وېرې خلاص شو. موږ له کلونو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوو کورنۍ، کار او ټول ژوند مو دلته تړلی دی؛ نو زموږ قضیې دې د قانون له مخې وڅېړل شي».

بل لور ته د هنري ټولنې تنظیم شبکې په وینا؛ د پېښور د پندو سیمې افغان هنرمند اویس صمدي تېره شپه د پولیسو له‌خوا نیول شوی. اویس صمدي د نیولو پرمهال د پېښور د سترې محکمې سند هم پولیسو ته وړاندې کړی و؛ خو له دې سره، سره ونیول شو او د تورخم له لارې افغانستان ته د لېږد قانوني بهیر یې پیل شوی.

100%

د هنري ټولنې تنظیم شبکې د اویس صمدي نیول غندلي او ویلي یې دي، چې د محکمې له امر سره، سره دغه ډول اقدام له قانون سره په ټکر کې دی. د ټولنې په وینا؛ نن به په دې اړه یو ځل بیا محکمې ته مراجعه وکړي او د هغه کسانو پر ضد به د قانوني اقدام غوښتنه وکړي چې د محکمې امر نه عملي کوي.

په همدې حال کې د بشري حقونو د کمېسیون غړې فوزیه بي‌بي وایي، په تېرو دوو میاشتو کې داسې اوازې خپرې شوې وې چې ګواکې د پېښور سترې محکمې شاوخوا ۱۴۰ افغان وګړو ته د اوسېدو امر صادر کړی چې له امله یې ګڼو افغان کډوالو ورسره اړیکه ونیوله.

د هغې په وینا؛ په دغه کسانو کې هغه افغانان هم شامل وو، چې د امنیتي ګواښونو له امله افغانستان ته نه‌شي ستنېدای او همدارنګه د ملګرو ملتونو د کډوالو له عالي کمېشنرۍ سره دوسیې لري.

فوزیه بي‌بي زیاته کړه، په هغه دوو قضیو کې چې د دوی له لوري محکمې ته وړاندې شوې وې محکمې دا دریځ خپل کړی و؛ که د غوښتونکي د بیا مېشتېدو یا کډوالۍ دوسیه د کوم سفارت تر غور لاندې وي، نو باید د هماغه سفارت رسمي لیک محکمې ته وړاندې شي او له هغې وروسته محکمه د اوسېدو امر د صادرولو په اړه غور کولای شي.

په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته پاکستان ته راغلي افغانان د پاکستان د حکومت په اجازه هېواد ته داخل شوي وو۔ نوموړې وایي، اوس په پاکستان کې تر ډېره هغه افغانان پاتې دي چې افغانستان ته د ستنېدو په صورت کې له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ دي چې په‌کې پخواني دولتي چارواکي، سیاسي فعالان، د ناټو او نړۍوالو ادارو همکاران، خبریالان، هنرمندان، د بشري حقونو فعالان او ګڼ شمېر ښځې شاملې دي او د دوی بېرته ستنېدل له جدي ګواښونو سره مل دي.

د سوداګرۍ خونې د معلوماتو له مخې، دواړو لوریو په کابل کې د سوداګرو ترمنځ د مخامخ ناستو پر اهمیت ټینګار کړی، څو د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري، پانګونه، ترانزیټي همکاري او نوي سوداګریز تړونونه لا پیاوړي شي.

د سوداګرۍ او پانګونې خونې دوه ورځې وړاندي خبر ورکړی و چې څه باندې ۱۰۰ افغان سوداګر د سوداګریزو چارو د پراختیا لپاره ازبکستان ته تللي دي.

دغو سوداګرو له شاوخوا ۲۰۰ ازبکستاني سوداګرو سره د ازبکستان په سردریا ولایت کې ګډه ناسته درلوده او د دوه اړخیزو همکاریو، سوداګرۍ پراختیا او ګډو پروژو په اړه یې خبرې کړې دي.

طالبانو او ازبکستان په وروستیو کلونو کې د سوداګرۍ، ترانزیټ، انرژۍ او پانګونې په برخو کې د خپلو اقتصادي اړیکو د پراخولو هڅې زیاتې کړې دي.

د یادې فرقې په خبرپاڼه کې راغلي، دغه وسله‌وال د ډیورنډ کرښې صفري نقطې توپخانې سیمه کې د طالبانو د ۱۵مې سرحدي لوا له ځواکونو سره په نښته کې وژل شوي، ګڼ ټپیان شوي او پاتې نور یې بېرته د پاکستان چترال ته تښتېدلي.

په راپور کې راغلي:« یوشمېر بغاوتګرو ته د پاکستان د پوځي رژیم له لوري په چترال سیمه کې اډه ورکړل شوې او غوښتل یې د چترال شاه سلیم له لارې د بدخشان ولایت زیباک ولسوالۍ ته واوړي».

په راپور کې همداراز د طالبانو د ۱۵مې سرحدي لوا د قوماندان عبدالجمیل رحماني د وژل کېدو اوازې رد شوې او زیاته شوې، چې نوموړی ژوندی دی.
وړاندې په بدخشان کې سیمه‌ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې په بدخشان کې د طالبانو د یوې پوستې قوماندان فریدالله وحدت له مخالفینو سره په نښته کې وژل شوی دی. د سرچینو په وینا؛ نښته د پنجشنبې په ماښام په زیباک ولسوالۍ کې پیل شوه، چې لاهم روانه ده.

سرچینې وايي، په عام محضر کې د سزاوو ناڅاپي درېدل د طالبانو د قضايي پالیسۍ د بدلون رسمي نښه نه؛ بلکې د کورنیو او نړۍوالو شرایطو له مخې یو لنډمهاله تاکتیکي بدلون دی.

د دوی په باور؛ د عامه سزاوو کمښت یا درېدل ښایي د همدې سیاسي محاسبې یوه برخه وي. د افغانستان د سویلي زون یوشمېر اوسېدونکي بیا وایي، چې د عامه سزاوو نه ترسره کېدل د پالیسۍ بدلون نه؛ بلکې یوازې د تطبیق د طریقې بدلون دی.

د کندهار یو اوسېدونکی محمد هارون حقمل وايي: «سزاوې په بشپړ ډول نه‌دي بندې شوې؛ بلکې یوازې له عامه ځایونو لکه لوبغالو محکمو، محبسونو یا نورو تړلو ځایونو ته انتقال شوې دي؛ څو له نړۍوالو او رسنیزو غبرګونونو څخه مخنیوی وشي».

ځیني سرچینې وایي، طالبان اوس ټولې سزاوې په محکمو او یا محبسونو کې نیول شویو کسانو ته ورکوي. په وروستي ځل طالبانو د وري میاشت په وروستیو کې په فراه، جوزجان، بلخ، میدان وردګ او بدخشان ولایتونو کې ۴۶ کسان د بند ترڅنګ په عام محضر کې په دُرو ووهل. تر همدې پېښې وروسته بیا طالبانو په عام محضر کې د خلکو وهل د ناروښانه لاملونو له مخې بند کړل.

د کندهار یو اوسېدونکی چې په محکمه کې د یوې همداسې پېښې عیني شاهد دی وايي: «تېره اونۍ محکمې ته تللی وم، پنځه تنه چې یوه ښځه هم په‌کې شامله وه د خلکو په مخکې یې په درو ووهل او دغه پېښې هره ورځ تکرارېږي».

د کندهار ترڅنګ د هلمند، زابل او روزګان ولایتونو اوسېدونکي هم وایي، اوس ټولې بدني سزاوې په محکمو او محبسونو کې خلکو ته ورکول کېږي. د روزګان ولایت یو اوسېدونکی سید ولي په دې اړه وايي: «زه دوه ځلې محکمې ته د خپلې دعوې لپاره تللی یم، دواړه ځلونو کې یې هلته خلک په درو وهلي دي، اوس دلته په عامه توګه خلکو ته سزا نه ورکول کېږي؛ خو په محکمه یا محبس کې څو چنده زیاتې سزاوې ورکول کېږي».

د سرچینو د معلوماتو له مخې؛ په تېرو څه باندې ۴ میاشتو کې د کندهار په ګډون د سویلي زون ولایتونو کې لسګونه کسانو ته په محکمو کې سزاوې ورکول شوې دي.

د افغانستان د چارو یوشمېر څېړونکي وايي، طالبان په وروستیو میاشتو کې هڅه کوي چې له نړۍ سره خپلې سیاسي او اقتصادي اړیکې پراخې کړي؛ نو ځکه امکان لري د عامه سزاوو درول د نړۍوالو نیوکو د کمښت لپاره یو لنډمهاله اقدام وي.

ډېری افغانان په دې نظر دي، چې طالبان د نړۍوال رسمیت پېژندنې، اقتصادي تعاملاتو او د مرستو د دوام په برخه کې لاهم له ګڼو ستونزو سره مخ دي. د دوی په وینا؛ اوسنۍ نښې یوازې د بېلابېلو احتمالي سیاسي، امنیتي، تبلیغاتي او اداري محاسباتو په رڼا کې تحلیل کېدای شي، نه د قطعي پایلې په توګه.

د دغه وزارت ویاند محمد اشرف حق‌شناس ویلي، د پکتیا ولایت د ګردېز - خوست لار، د پنجشېر ولایت د درې عبدالله‌خېلو او ابشار ولسوالیو لاره او د پروان - بامیان لویې لارې هغه برخې چې د سېلابونو له امله تړل شوې وې، د پاکېدو تر عملیاتو وروسته بېرته د تګ‌راتګ لپاره خلاصې شوې دي.

تر دې وړاندې د سختو ورښتونو او سېلابونو له امله د پنجشېر د درې ولسوالۍ لار، په پکتیا کې د ګردېز ـ خوست، پکتیا ـ ګردېز او احمدخېلو ولسوالۍ لارې او د پروان ـ بامیان لویې لارې ځینې برخې په لنډمهالي ډول تړل شوې وې.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویلي، د کابل ـ جلال‌اباد لویه لاره هم د سېلابونو له امله تړل شوې وه چې د اړوندو ادارو د کارکوونکو او ماشینرۍ په مرسته پاکه او بېرته د تګ‌راتګ لپاره پرانیستل شوه.