د طالبانو د هواپوهنې ادارې په شپږو ولایتونو کې د ورښتونو او سېلابونو د راوتلو اټکل کړی

د ملګرو ملتونو د یادې ادارې په وینا، محمد ناصري د خپل سفر پر مهال په افغانستان کې له ډیپلوماتیکو شریکانو او طالب چارواکو سره لیدلي دي.

هغه ټینګار کړی چې د مرستندویه بنسټونو، په ځانګړي ډول د افغان ښځینه کارکوونکو، پر فعالیتونو لګول شوي محدودیتونه باید لغوه شي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې ویلي، دغه لیدنې د افغانستان د ښځو او نجونو لپاره د لا زیات ملاتړ د جلبولو او د مرستندویه بنسټونو د فعالیتونو پر وړاندې د خنډونو د کمولو په موخه ترسره شوې دي. محمد ناصري همدارنګه ویلي، سره له دې چې نړۍ له ګڼو کړکیچونو سره مخ ده، ملګري ملتونه به د افغانستان د ښځو او نجونو ملاتړ ته دوام ورکړي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې واک ته له بیا رسېدو وروسته د ښځو پر زده کړو، کار او په عامه ژوند کې پراخ محدودیتونه لګولي دي. ملګرو ملتونو څو ځله له طالبانو غوښتي چې دغه محدودیتونه لغوه کړي او دا یې د افغانستان د ښځو او نجونو د اساسي حقونو نقض بللی دی.

د افغانستان بانک پر خپل اېکس پاڼه لیکلي، په دې لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د بانکي همکاریو د پراختیا، د بانکي اړیکو د لا پیاوړتیا، د سوداګرۍ د حجم له زیاتېدو سره سم د بانکي تعاملاتو د اغېزناک تنظیم، دوه اړخیزو تخنیکي همکاریو، د تجربو د تبادلې او یو شمېر نورو مالي او بانکي موضوعاتو په اړه خبرې شوې دي.

خالد د افغانستان بانک له لوري په مالي او بانکي برخو کې د هر اړخیزې همکارۍ پر دوام ټینګار کړی او ویلي چې د افغانستان بانک چمتو دی، څو د دواړو هېوادونو د ګډو ګټو او بانکي اړیکو د پراختیا لپاره د ازبکستان له مرکزي بانک سره نږدې همکاري وکړي.

بلخوا د ازبکستان د مرکزي بانک مرستیال هم د دواړو هېوادونو ترمنځ د بانکي اړیکو د لا پیاوړتیا اهمیت ته په اشارې ویلي چې د ازبکستان مرکزي بانک به هم د متقابلو همکاریو د پراختیا او د بانکي تعاملاتو د اسانتیا لپاره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

طالبان او ازبکستان په وروستیو کلونو کې د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو ترڅنګ د بانکي همکاریو د پراخولو لپاره هم هڅې زیاتې کړې دي. د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ د حجم له لوړېدو سره د بانکي اړیکو پیاوړتیا، د پیسو د لېږد اسانتیا او د تخنیکي همکاریو پراختیا د دواړو لورو د اقتصادي همکاریو مهمه برخه ګڼل کېږي.

دځايي سرچینو د معلوماتو له مخې د خواجه بهاوالدین ولسوالۍ د ځمکې شخړه د طالبانو د واکمنۍ په تېرو پنځو کلونو کې روانه ده، سره له دې چې طالبانو دوه ځله د دې لانجې د حل ادعا کړې ده.

ځايي اوسېدونکي طالبان تورنوي چې د «غیربومي» کسانو ملاتړ کوي او لسګونه کورنۍ یې له خپلو کورونو او ځمکو په زور بېځایه کړې دي.

تر دې وړاندې، د ۱۴۰۱ کال په وږي میاشت کې هم راپورونه خپاره شوي وو چې طالبانو د لاله ګذر او کتکجر کلیو له اوسېدونکو غوښتي وو خپلې سیمې پرېږدي، څو «غیربومي» کسان پکې ځای پر ځای شي.

هغه مهال ویل شوي وو چې د یو شمېر اوسېدونکو د کورونو وسایل هم له کورونو بهر ایستل شوي وو او په مهاجرقشلاق سیمه کې د نښتې له امله ۱۵ تنه ټپیان شوي وو.

طالبانو وروسته اعلان کړی و چې بېځایه شویو کورنیو ته یې ۱۵۰ جریبه ځمکه ځانګړې کړې، خو د راپورونو له مخې، یو شمېر کورنۍ له ځمکې بې برخې پاتې شوې او د ځمکو پر سر شخړه همداسې دوام موندلی.

طالبانو تر اوسه د وروستۍ نښتې او د ټپیانو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

یوه سرچینه وايي، د ازادۍ جبهې ځواکونو ته د درنو وسلو او تجهیزاتو له رسېدو وروسته، دوی وتوانېدل چې لوړې سیمې تر خپل کنټرول لاندې راولي.

طالبانو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي. خو تېره ورځ د طالبانو د پوځ لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت ویلي وو: «صفري نقطې، لکه څنګه چې له پیله مجاهدین پکې ځای پر ځای شوي وو، اوس هم هماغسې دي او هېڅ ستونزه نشته.»

افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې ویډیوګانې ښيي چې د ازادۍ جبهې ځواکونه د توپخانې حوض ته څېرمه سیمه کې شتون لري.

په دغو ویډیوګانو کې د ازادۍ جبهې د ځواکونو له لوري د طالبانو پر پوستو د ډزو صحنې لیدل کېږي او د یوه جنګیالي غږ اورېدل کېږي چې وايي: «دښمن وتښتېد.»

په بدخشان کې د افغانستان د ازادۍ جبهې او طالبانو ترمنځ نښتې د یکشنبې په ورځ څلورمې ورځې ته داخلې شوې.

د ازادۍ جبهې په تېرو ورځو کې ادعا کړې چې د بدخشان د زیباک ولسوالۍ په لوړو سیمو کې یې مهمې ستراتیژیکې پوستې تر خپل کنټرول لاندې راوستي او د طالبانو دوه بې‌پیلوټه الوتکې یې نسکورې کړې دي. خو طالبانو ادعا کړې چې د مخالفینو برید یې په شا تمبولی دی.

د ایرنا خبرې اژانس راپور ورکړی چې د ایران د سویلي خراسان ولایت د اقتصادي چارو د همغږۍ مرستیال مجتبی شریعتي فر ویلي، دغه ولایت د افغانستان له پولې سره د خپل ستراتیژیک موقعیت او اقتصادي ظرفیتونو په مټ غواړي له چین سره اقتصادي او پانګیزې همکارۍ پراخې کړي.

هغه د بیرجند په ځانګړې اقتصادي سیمه کې د چین د سفارت د مرستیال په ګډون یوې غونډې ته وویل، د سویلي خراسان له مهمو اقتصادي امتیازونو څخه یو هم له افغانستان سره اوږده ګډه پوله او د ماهیرود په ګډون د فعالو سرحدي لارو شتون دی، چې د سوداګرۍ او ترانزیټ لپاره مهم فرصتونه برابروي.

شریعتي فر زیاته کړې، د ایران، افغانستان او چین ترمنځ د ګډې ازادې سوداګرۍ سیمې د جوړولو وړاندیز سویلي خراسان ته د ایران د ولسمشر د سفر پر مهال مطرح شوی چې د دولت له هرکلي سره مخ شوی دی. د هغه په وینا، د دې وړاندیز د عملي کېدو لپاره هڅې روانې دي.

هغه وویل، د کانونو او معدني صنایعو، کرنې، خوراکي صنعتونو، لوجستیک، نوي کېدونکې انرژۍ، معلوماتي ټکنالوژۍ او صنعت په برخو کې د خراسان جنوبي ظرفیتونه له چین سره د ګډې پانګونې لپاره مناسب فرصتونه برابروي.

په همدې حال کې د بیرجند د سوداګرۍ، صنایعو، کانونو او کرنې خونې مشر علیرضا خامهزر وویل، د افغانستان او چین ترمنځ د اورګاډي د اړیکو پراختیا کولی شي د جنوبی خراسان اقتصادي اهمیت په سیمه ییزو دهلېزونو کې لوړ او له سیمه ییزو هېوادونو سره د سوداګرۍ د پراختیا زمینه برابره کړي.

هغه زیاته کړې، جنوبي خراسان کولای شي د ختیځ ایران او د افغانستان بازار لپاره د کانونو د ماشینرۍ د برابرولو، پلور او له پلور وروسته د خدماتو په مرکز بدل شي.

جنوبي خراسان د ایران له ختیځو سرحدي ولایتونو څخه دی چې له افغانستان سره شاوخوا ۳۳۱ کیلومتره ګډه پوله لري. د ماهیرود رسمي سرحدي بندر د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ او ترانزیټ له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي چې د دغه ولایت چارواکي د افغانستان له سرحدي موقعیت څخه د چین، افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ، ترانزیټ او پانګونې د پراختیا لپاره یو مهم اقتصادي فرصت بولي.