واشنګټن پوسټ: د امریکا د بیا مېشتېدو ادارې له ۸۰۰ افغانانو سره د مرکو طرحه ترلاسه کړې ده

طالبانو د ۱۴۰۳ لمريز کال په تلې مياشت کې غلام حسين، چې د دوی يو ځايي تاجک‌توکمه قوماندان وو، د تخار د چاه‌اب ولسوالۍ کې د څويم ځل لپاره ونيوه.

هغه مهال د طالبانو استخباراتو د هغه تر ۴۰۰ زياتې سپکې او درنې وسلې، څو موټر او زياته اندازه مهمات ضبط کړي وو. غلام حسين څه موده د طالبانو په بند کې هم تېره کړه او تر خوشې کېدو وروسته د خپلې پلرنۍ سيمې چاه‌اب ولسوالۍ ته د تګ اجازه هم نه‌وه ورکړل شوې.

باوري سرچينو د جمعې په ورځ (د زمري په دويمه) افغانستان انټرنشنل ته وويل، چې پر غلام حسين د طالبانو لګېدلي محدوديتونه له شاوخوا يوې اونۍ راهيسې کم شوي دي. د سرچينو په وينا، طالبانو اوس هغه ته اجازه ورکړې، چې بېرته چاه‌اب ولسوالۍ ته ستون شي.

په وروستيو اونيو کې د تخار چاه‌اب ولسوالۍ د افغانستان په شمال کې د کړکېچ له مهمو سيمو څخه ګرځېدلې ده. ځايي سرچينې وايي، د سرو زرو د کانونو د استخراج پر سر د طالبانو او د سيمې د اوسېدونکو ترمنځ پرله‌پسې نښتې شوې دي. هم‌مهاله داسې راپورونه هم خپاره شوي، چې د سيمې خلکو د کانونو د استخراج پر ضد اعتراضونه کړي او طالبانو دغه اعتراضونه په زور او خونړي ډول ځپلي دي.

د سرچينو په وينا، غلام حسين په دې موده کې ډېری وخت په کابل کې اوسېده او کله ناکله به یې د تخار مرکز تالقان ته تګ راتګ هم کاوه. سرچينو زياته کړې، هغه د طالبانو د استخباراتو له اجازې پرته د افغانستان بلې سيمې ته د سفر حق نه‌درلود.

طالبانو تر اوسه په دې اړه په رسمي توګه څه سپیناوی نه‌دی کړی او دا هم نه‌ده روښانه چې کومو لاملونو د دې ډلې دريځ د خپل دغه قوماندان په اړه بدل کړی دی.

غلام حسين پخوا د بشير قانت له قوماندانانو څخه وو. بشير قانت په تخار کې د حزب اسلامي له ځواکمنو څېرو شمېرل کېده. نوموړی د پخواني حکومت پر مهال د خلکو د ځورونې، وژنې او باج اخيستنې په تور نيول شوی وو، خو وروسته له زندانه وتښتېد او بيا له طالبانو سره يو ځای شو.

غلام حسين په تخار ولايت کې د طالبانو له اغېزناکو تاجک‌توکمو قوماندانانو څخه هم ګڼل کېده.

د راپورونو له مخې، غلام حسين د چاه‌اب ولسوالۍ د نورابې د سرو زرو له کان څخه ګټه ترلاسه کوله او سلګونه وسله‌وال کسان يې تر قوماندې لاندې درلودل.

ذبیح‌الله مجاهد ادعا کړې، چې په پاکستان کې ناامني څو لسیزې پخوانۍ ریښې لري او د طالبانو له واکمنۍ سره تړاو نه‌لري.

تر دې مخکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د شانګهای د همکاریو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې له غړو هېوادونو غوښتي وو، چې طالبان دې د «ترهګرۍ» پر وړاندې خپلو ژمنو عملي کولو او په افغانستان کې د وسله‌والو ډلو د پناه ځایونو د له‌منځه وړلو لپاره وهڅوي.

اسحاق ډار ویلي وو، چې له افغانستان څخه راولاړېدونکی د «ترهګرۍ» ګواښ د اسلام‌اباد لپاره یو له جدي امنیتي ننګونو څخه دی.

ذبیح‌الله مجاهد د جمعې په ورځ (د زمري په دویمه) د اسحاق ډار د څرګندونو په غبرګون کې وویل، طالبان پر خپلې ژمنې ولاړ دي او اجازه نه‌ورکوي، چې د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد وکارول شي.

هغه یو ځل بیا په افغانستان کې د هر ډول «ترهګرې ډلې» حضور رد کړ.

طالبانو تل د پاکستان هغه تورونه رد کړي، چې ګواکې په افغانستان کې وسله‌والې ډلې حضور او فعالیت لري. طالبان وايي، اجازه نه‌ورکوي چې افغان خاوره هېڅ هېواد پر ضد وکارول وشي.

خو له بلې خوا، یو شمېر نړیوالو سازمانونو په خپلو مستندو راپورونو کې څو ځله ویلي، چې په افغانستان کې ځینې وسله‌والې ډلې فعال حضور لري.

کابل ښاروالۍ ويلي، د ودانیزو نقشو د ویزې کمېټې په تېرو نږدې پنځو کلونو کې د استوګنیزو او سوداګریزو ودانیو لپاره له ۴ زره څخه زیات ودانیز جوازونه صادر کړي دي.

د ښاروالۍ د معلوماتو له مخې، يوازې د ۱۴۰۵ لمریز کال له پیل راهیسې تر اوسه د ودانیو ۱۰۷۷ نقشې د اړوندو تخنیکي ارزونو له بشپړېدو وروسته تایید او منظورې شوې دي.

چارواکو ويلي، د ودانیزو نقشو د تایید په بهیر کې د ښار جوړونې معیارونه، تخنیکي اصول او د ښاري پراختیا اړتیاوې په پام کې نیول کېږي، څو په کابل ښار کې ودانیز فعالیتونه په منظم او قانوني ډول ترسره شي.

د کابل ښاروالۍ استازي نعمت‌الله بارکزي د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلویزیون ته ویلي: «کابل ښاروالۍ په ټول کابل ښار کې د ابادۍ اجازه ورکوي، خو د ملکیت د تثبیت پروسه چې ډېره مهمه پروسه ده او دا باید ترسره شي. دا هم د اراضۍ ادارې له لوري ترسره کېږي او کابل ښاروالۍ د همدې موضوع د چارو د چټکتیا لپاره په کابل ښاروالۍ کې یو واحد مرکز جوړ کړی، چې د مجوز په صادرولو کې ښکېلې ادارې یې په یوه ځای کې راټولې کړې دي».

همداراز د کابل ښاروالۍ د نقشو د ویزې کمېټې عمومي مدیر عصمت‌الله ساپي د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلویزیون ته ویلي: «هغه جایدادونه چې په‌کې قانوني موانع نه‌وي، خپل اداري اسناد یې طی مراحل کړي وي، نقشه یې په اړوندو ادارو کې طی مراحل کېږي».

کابل ښاريانو د ودانیزو جوازونو د ورکړې د مودې له رالنډېدو هرکلی کړی او ويلي یې دي، چې پخوا د نقشو د تایید او جواز اخیستلو په برخه کې له اداري ستونزو او ځنډونو سره مخ وو.

د کابل یوه اوسېدونکي محمد کوهستاني د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلويزون سره خبرو کې ويلي: «اوس د ودانیزو چارو ټول کارونه په اسانۍ او چټکۍ سره پر مخ ځي. یو وخت یو کار به په درېیو میاشتو کې نه حل کېده، خو اوس له ۱۵ تر شلو ورځو حل کېږي».

کابل ښاروالۍ زياته کړې، د ښار د ماسټر پلان پلي کول، د معیاري او خوندي ودانیو جوړولو ته د زمینې برابرول او د ښار متوازنه پراختیا د دوی له مهمو موخو څخه دي.

ښاروالۍ له خلکو هم غوښتي، چې د ودانیزو چارو له پیل مخکې له اړوندو ادارو رسمي جوازونه ترلاسه کړي، څو د ښار جوړونې اصول مراعات او د ناقانونه ودانیو د جوړېدو مخه ونیول شي.

کابل ښاریان لا هم شکایت لري، چې د لوړپوړو سوداګریزو ودانیو د جوړولو پر مهال د موټرو پارکېنګ او همداراز کانالزاسیون ته هېڅ ډول پاملرنه نه‌کېږي.

سرچينې زياتوي، له راکټي بريدونو وروسته طالبانو هم ډزې پيل کړي، خو تر اوسه څرګنده نه‌ده، چې راکټونه په دقيق ډول پر کومو ځايونو لګېدلي او ايا دغو بريدونو کې مرګ‌ ژوبله او يا مالي زيان اوښتی او که نه.

د سيمې اوسېدونکو هم افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې لا هم سيمه کې د ډزو غږونه اورېدل کېږي.

دغو سرچينو د احتمالي مرګ ژوبلې او يا اوښتو زيانونو په اړه نور جزیيات نه‌دي ورکړي. طالبانو او د افغانستان د ازادۍ جبهې هم د دې خبر تر خپرېدو پورې د دغې پېښې په تړاو څه غبرګون نه‌دی ښودلی.

د یادونې وړ ده، چې په بدخشان کې د ازادۍ جبهې او طالبانو ترمنځ نښتې د پنجشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ) پیل شوي او د سرچینو په وینا، لا هم په وقفي ډول دوام لري.

د دغه وزارت د پرېکړې له مخې، ملا امامان او خطیبان باید د جمعې په لمانځه کې د هېوادوالو د خبرولو لپاره د دغو دودونو د منع کېدو په اړه تبلیغ وکړي.

په دغه لېکلي لارښود کې په ودونو کې د هلک او نجلۍ پر ګډ کېناستلو، د موسیقۍ او سندرو پر غږولو، د پټاقیو پر الوزولو او د ښځو او سړو پر اختلاط سخت بندیز لګول شوی دی. دغه راز په دغه مکتوب کې د ښځو له خوا د نازکو او تنګو جامو اغوستل، د عطرو وهل او له کوره بهر ارایشګاوو ته د ناوې تلل هم د شریعت خلاف عملونه بلل شوي دي.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت په دغه خطبه کې ویلي، چې د کوژدې او واده پر مهال د هلک او نجلۍ له خوا یو بل ته د ګوتمو په ګوته کول او یا د نکاح تر تړلو وړاندې د یو بل په لاسونو د نکریزو لګول د غیرمسلمانو قومونو دودونه دي او مسلمانان باید ترې ځان وساتي.

په لارښود کې راغلي، چې د نامحرمه هلک او نجلۍ ترمنځ د نږدېوالي دغه ډول دودونه په ټولنه کې د «بې‌حیایۍ» او «بې‌غیرتۍ» د خپرېدو لامل ګرځي.

دغه وزارت د هېواد له ټولو خطيبانو غوښتي، چې د جمعې د مبارکې ورځې دغه خطبه په دواړو ژبو پښتو او دري په جوماتونو کې پر خلکو ولولي او هغوی ته د دغو ناوړه دودونو د زیانونو په اړه معلومات ورکړي. د طالبانو د دغه اقدام هدف په ودونو او خوښیو کې د منکراتو او د هغو رواجونو مخنیوی ښودل شوی، چې د دوی په باور، له اسلامي شریعت سره په ټکر کې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د رسمي ارقامو له مخې، د طالبانو حکومت په تېرو شپږو میاشتو کې لږ تر لږه ۶۶۲ کسان په عام محضر کې د موسیقۍ، غلا، زنا او مسکراتو په تور په دُرو وهلي دي. که څه هم د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو د طالبانو له خوا دغه ډول عامه سزاګانې د بشري حقونو سخت نقض بللی، خو طالبان وایي، چې دغه سزاګانې شرعي حدود دي او پلي کول یې د اسلامي ټولنې د اصلاح لپاره اړین دي.