په تېره یوه اوونۍ کې د طبیعي پېښو له امله ۳۴ کسان مړه شوي

د طالبانو د ریاست الوزرا ادارې مرستیال عبدالسلام حنفي د یکشنبې په ورځ د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ د نندارتون په پرانېست غونډه کې د وینا پرمهال په دولتي ادارو کې د بروکراسی پر له منځه وړلو ټینګار کړی دی.

همدارنګه نوموړي زیاته کړې، چې د یادې ډلې د مخابراتو وزات د برېښنايي حکومتولی په برخه کې لاسته راوړني لري دي.

نوموړي له یاد وزارت څخه غوښتنه کړې، څو د ټولو ادارو او وزارتونو ترمنځ د برېښنايي وصل په برخه کې کوټلي ګامونه پورته کړي.

پر همدغه مهال حنفي د طالبانو په ادارو کې د بروکراسي په اړه اندېښنه ښودلي او زیاته کړې یې ده، چې له یوې ښوونځی څخه بلې ته د یوه ښوونکي د تبدیلي لپاره ۳۱۷ لاسلیکونو او درې میاشتې انتظا کولو ته اړتیا لري.

حنفي په دولتي ادارو کې د ادارې پېچلتیا دغه وضعیت د اندېښنې وړ بللی او وايي باید هڅه وشي، څو ادارې سیستم اسانه او برېښنايي شي.

د طالبانو د د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت په خبرپاڼه کې راغلي چې عبدالغني برادر د ازبکستان د لومړي وزیر له مرستیال جمشید خواجهیف او مل پلاوي سره په لیدنه کې د اقتصادي، سوداګریزو، پانګونې او ترانزیټي همکاریو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.

د خبرپاڼې له مخې، برادر د کابل او تاشکند ترمنځ د اړیکو پراختیا او ثبات د دواړو هېوادونو د اقتصادي ګټو ترڅنګ د سیمې د ثبات لپاره هم مهم وباله او ویې ویل، طالبان چمتو دی چې له ټولو شته ظرفیتونو په استفادې دغه اړیکې لا پیاوړې او پراخې کړي.

هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګډ عمل پلان پر ښه تطبیق ټینګار کړی او له ازبکستان څخه یې غوښتي چې د افغانستان د صادراتي توکو د لېږدوونکو وسایطو پر وړاندې شته خنډونه لرې کړي، د افغان ترانزیټي مالونو لپاره اسانتیاوې رامنځته کړي، د کرنیزو محصولاتو، وچو او تازه مېوو، خوراکي توکو او قیمتي معدني موادو د صادراتو لپاره د منځنۍ اسیا، روسیې او چین بازارونو ته د لاسرسي زمینه برابره کړي.

د خبرپاڼې له مخې، برادر د ترانزیټي زیربناوو د ظرفیت لوړول، د ګمرکونو پراختیا، افغانانو ته د ویزو د ورکړې اسانتیا او د انرژۍ او ګډو زیربناوو په برخه کې همکاري هم مهمه وبلله.

په ورته مهال کې د ازبیکستان د لومړي وزیر مرستیال جمشید خواجهیف ویلي د افغانستان او ازبیکستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه ۱،۶ میلیارد ډالرو ته رسېدلې او ازبیکستان چمتو دی چې په افغانستان کې د ازبک پانګوالو له لوري د پیل شویو پروژو چارې چټکې کړي، ستونزې یې حل کړي، نوې پروژې پیل کړي، په بېلابېلو کانونو کې پانګونه وکړي او له افغانستان څخه د غوښې او پنبې واردات زیات کړي. د هغه په وینا، ازبک لوری به په حیرتان کې د جست ډبرو د پروسس لپاره د ۵۰ میلیونه ډالرو په ارزښت فابریکه هم جوړه کړي.

خواجه یف همداراز وویل، ازبک مسوولین به د ترانسپورټ، انرژۍ، کرنې، بانکي چارو، سوداګرۍ او اقتصادي اړیکو د پراختیا ترڅنګ، د افغانانو د ظرفیت لوړولو لپاره له اړوندو ادارو سره ګډ کار هم وکړي.

د ازبیکستان د لومړي وزیر مرستیال جمشید خواجه یف د یوه لوړپوړي دولتي او سوداګریز پلاوي په مشرۍ نن دزمري په ۴مه کابل ته سفر کړی دی چې موخه یې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د اقتصادي، سوداګریزو، پانګونې، ترانزیټ، انرژۍ او کانونو په برخو کې د همکاریو پراخول بلل شوي دي. د سفر پر مهال ازبک پلاوي د طالبانو له یو شمېر لوړپوړو چارواکو سره د دوه اړخیزو همکاریو او ګډو پروژو په اړه جلا جلا لیدنې هم ترسره کړې دي.

د ایراني رسنیو د معلوماتو له مخې، د ایران په پلازمېنه تهران کې د «مخدره توکو او منظم جرمونو په برخه کې د ایران د امنیتي کېدو» دویم کلني کنفرانس کې لوړپوړو کارپوهانو او ستراتیژیکو شنونکو خبرداری ورکړی چې د افغانستان د امنیتي موضوع له نړیوالې اجنډا ایستل، په عملي توګه د ایران د ناامنۍ او پر دغه هېواد د نویو امنیتي تورونو د زیاتېدو لامل ګرځي.

د کنفرانس ګډونوالو ویلي، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د مخدره توکو د کر او تولید د بڼې بدلون یوازې کورنۍ مسله نه ده، بلکې د نړیوالو تورونو د تمرکز د ایران پر پولو د لېږد یوه برخه ګڼل کېږي.

د غونډې د ویناوالو په وینا، د طالبانو د مشر له فرمان وروسته په افغانستان کې د تریاکو کر او تولید د پام وړ کم شوی، خو په ورته وخت کې د «مېتامفېټامین» یا ښیښې په نوم صنعتي نشه یي توکو تولید زیات شوی دی.

دوی ادعا کوي چې طالبان د کوکنارو د کر په کمولو سره هڅه کوي خپل نړیوال اعتبار لوړ او د نړیوالې ټولنې مشروعیت او مالي ملاتړ ترلاسه کړي، خو د مېتامفېټامین د تولید پر وړاندې یې جدي مبارزه نه ده کړې.

د کنفرانس ګډونوالو همداراز ویلي د ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو ادارو په وروستیو راپورونو کې د ایران پر وړاندې د مخدره توکو او منظم جرمونو اړوند ادبیات بدل شوي او اوس ادعا کېږي چې ایران د مېتامفېټامین د قاچاق پر وړاندې لازم اقدامات نه کوي.

دوی زیاته کړه، په ځینو نړیوالو راپورونو کې دا ادعا هم شوې چې د مېتامفېټامین د تولید ځینې لابراتوارونه له افغانستان د ایران پولو ته لېږدول شوي، هغه ادعا چې د کنفرانس ویناوالو د ایران پر ضد د نوي امنیتي دوسیې د جوړولو برخه ګڼلې.

د غونډې ګډونوالو ټینګار کړی که څه هم د مېتامفېټامین د تولید لپاره اړین کیمیاوي مواد له اروپايي هېوادونو سیمې ته لېږدول کېږي، خو د امنیتي ګواښ پړه یوازې د سیمې پر هېوادونو ور اچول کېږي.

د کنفرانس په پای کې ګډونوالو وویل، د افغانستان د مخدره توکو اړوند وروستي بدلونونه نور یوازې جنايي یا ټولنیزه موضوع نه، بلکې یوه لویه امنیتي او سیاسي پروژه ده او ایران باید د فعالې ډیپلوماسۍ، رسنیز فعالیت او مستندو روایتونو له لارې د دغو ادعاوو پر وړاندې دریځ خپل کړي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له بیا واکمنېدو وروسته د کوکنارو پر کر او د مخدره توکو پر تولید د بندیز اعلان وکړ. وروسته د ملګرو ملتونو د مخدره توکو او جرمونو دفتر (UNODC) هم په خپلو راپورونو کې په افغانستان کې د کوکنارو د کر د پام وړ کمېدو خبر ورکړ. په همدې حال کې ځینې څېړنیز او سیاسي بنسټونه ادعا کوي چې د مخدره توکو د تولید د بڼې بدلون او د مېتامفېټامین د تولید زیاتوالی د سیمې پر امنیتي معادلو اغېز کړی.

خو د افغانستان انترنشنل وروستۍ څیړنې شیې چې د کوکنارو کر په افغانستان کې ندی کم شوی یوازی د کښت سیمې رابدلې شوې مخکې جنوب غرب ولایتونه د کوکنارو د کښت اصلی محور بلل کیده خو اوس مهال د بدخشان په ګډون یو شمیر شمالي ولایتونو کې د کوکنارو کښت ډیر شوی.

د وزارت په وینا، پروان کې یې د دغو نشه یې توکو د قاچاق په تور دوه کسان د سالنګ ولسوالۍ اړوندو سیمو کې د کشفي عملیاتو پر مهال نیولي، چې له لومړنیو څېړنو وروسته به عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپارل شي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت همداراز ویلي، چې د پکتیکا ولایت د امنیې قوماندانۍ ځواکونو د روان کال لومړۍ ربعې په اوږدو کې د کشفي عملیاتو پر مهال له بېلابېلو سیمو څخه یو شمېر وسلې او مهمات کشف او ضبط کړي دي.

د وزارت په خبره، په کشف شویو وسلو او مهماتو کې دوه میله کلاشینکوفونه، درې میله تفنګچې، شپږ شاجورونه، ۱۷ لاسي بمونه، ۴۹۰ د پیکا مرمۍ او ۷۰ د کلاشینکوف مرمۍ شاملې دي.

خبر پاڼه زیاتوي چې دغه مهمات د پکتیکا د مټاخان، ارګون، یوسف‌خېل، وازیخوا، زرغون‌ښار، یحیی‌خېل او اومنې ولسوالیو په اړوندو سیمو کې ترلاسه شوي دي.

یل خوا، دغه وزارت په یوه بله خبر پاڼه کې ویلي چې د نشه یې توکو پر وړاندې د مبارزې ځواکونو یې د دایکنډي ولایت په بېلابېلو سیمو کې ۱۰۷ تنه په نشه‌يي توکو روږدي کسان راټول کړي او د درملنې لپاره یې د دغه ولایت د درملنې مرکز ته ورپېژندلي دي. د وزارت د معلوماتو له مخې، ۷۸ نور روږدي کسان له درملنې وروسته روغ شوي او خپلو کورنیو ته سپارل شوي دي.

ملا محمد حسن اخوند دا څرګندونې نن په کابل کې د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال جمشېد خواجه‌یف سره په لیدنه کې کړې دي. نوموړی د وزیرانو، مرستیال وزیرانو، سوداګرو او پانګه‌والو په ګډون د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ افغانستان ته راغلی دی.

د طالبانو د مرستیال ویاند حمدالله فطرت په وینا، د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال وویل چې افغانستان د ازبکستان په بهرنۍ پالیسۍ کې مهم ځای لري او د دغه پلاوي سفر د ازبکستان د ولسمشر شوکت میرضیایف په لارښوونه د هغو ژمنو د عملي کار د پیل لپاره شوی چې د سوداګرۍ او پانګونې په برخو کې شوې دي.

د لومړي وزیر مرستیال جمشېد خواجه‌یف ویلي، کابل ته د دغه هېواد د لوړپوړي پلاوي د سفر موخه د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د سیاسي او اقتصادي اړیکو پراختیا او د پانګونې او سوداګرۍ په برخه کې د شوېو ژمنو عملي کول دي.

خواجه‌یف وویل، تېر کال د افغانستان له لوري ازبکستان ته د صادراتو ارزښت ۱۵۰ میلیونه ډالرو ته رسېده، خو د روان کال له پیل راهیسې دغه کچه ۱۱۱ میلیونه ډالرو ته رسېدلې او تمه ده چې د کال تر پایه نوره هم لوړه شي.

هغه زیاته کړه چې ازبکستان تر اوسه افغانانو ته پنځه زره ویزې صادرې کړې دي او دا د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوستانه اړیکو او اقتصادي مناسباتو د پراختیا څرګندونه کوي.

د طالبانو رییس‌الوزرا ملا محمد حسن اخوند د ازبکستان د لوړپوړي پلاوي سفر د دواړو هېوادونو د اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهم بللی او ویلي یې دي چې د اقتصادي اړیکو پراختیا د افغانستان پر راتلونکي د ازبکستان د «پیاوړي باور» نښه ده.

ملا محمد حسن اخوند د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال ته ډاډ ورکړی چې طالبان له دغه «دوست او ورور هېواد» سره د اړیکو له پیاوړتیا خوښ دي او د دواړو لورو د شویو ژمنو عملي کولو ته بشپړ ژمن دي.