د امریکا فضايي څېړنیزې ادارې (ناسا) د «نانسي ګرېس رومن» فضايي تلسکوپ د توغولو په لور یو مهم ګام پورته کړی او د دې پرمختللي څارونکي د سونتوکو د ډکولو چارې یې بشپړې کړې دي. ټاکل شوې دغه تلسکوپ د اګست په ۳۰مه د سپېساېکس په «فالکن هېوي» توغندي کې فضا ته ولېږدول شي.
ناسا اعلان کړی چې د «نانسي ګرېس رومن» فضايي تلسکوپ د سونتوکو د برابرولو بهیر بشپړ شوی او دا فضايي څارونکی د توغولو وروستیو پړاوونو ته داخل شوی دی.
د ناسا د معلوماتو له مخې، تخنیکي ډلې د جولای په ۲۵مه د فلورېډا ایالت د کینیډي فضايي مرکز کې د رومن تلسکوپ د سونتوکو د ډکولو چارې پای ته ورسولې او شاوخوا ۲۹۰ ګیلنه هایدرازین تېل یې پکې واچول.
ناسا وايي، دغه سونتوکي به له توغولو وروسته د رومن تلسکوپ لپاره د مدار د تنظیم، د موقعیت ساتلو او د لمریز تختو د سم لوري برابرولو لپاره کارول کېږي.
رومن تلسکوپ به د ځمکې او لمر ترمنځ د «لاګرنج ۲» نقطې ته واستول شي، چې له ځمکې شاوخوا یو میلیون میله واټن لري. ناسا وايي، دا ځای د ستورپوهنې څېړنو لپاره مناسب چاپېریال برابروي.
د ناسا د معلوماتو له مخې، دغه تلسکوپ به لږ تر لږه پنځه کلن اصلي ماموریت ولري، خو د اضافي سونتوکو له امله امکان لري چې د دې ماموریت موده تر لسو کلونو پورې وغځېږي.
څېړونکي تمه لري چې رومن تلسکوپ به د زرګونو له شمېره ډېرې له شمسي نظام څخه بهر سیارې (اېکسوپلنېټونه) ومومي او د هغو ځانګړنې به وڅېړي، څو معلومه کړي چې کومې یې د ځمکې له شرایطو سره ورته والی لري.
دغه تلسکوپ به همداراز د «تورو انرژۍ» یا ډارک انرژۍ په اړه څېړنې وکړي، هغه مرموزه پدیده چې د ساینسپوهانو په باور د کایناتو د پراخېدو د چټکتیا لامل کېږي.
ناسا ویلي، د سونتوکو له بشپړېدو وروسته به رومن تلسکوپ د توغندي له پورتنۍ برخې سره ونښلول شي او بیا به د توغندي په محافظتي پوښ کې ځای پر ځای شي، څو د فضا پر لور د تګ پر مهال له تودوخې او هوايي فشار څخه خوندي پاتې شي.
ټاکل شوې د رومن فضايي تلسکوپ د اګست په ۳۰مه د سهار له ۷:۲۶ بجو وروسته د فلورېډا د کینیډي فضايي مرکز له ۳۹ اې لانچ کمپلېکس څخه د سپېساېکس په «فالکن هېوي» توغندي کې وتوغول شي. ناسا وايي، دا توغول د لومړني پلان پرتله شاوخوا نهه میاشتې مخکې ترسره کېږي.
رسمي شمیرې ښيي چې په بریتانیا کې د پاملرنې د کموالي او رواني اختلال له امله د هغو ځوانانو شمېر په چټکۍ سره زیات شوی چې له حکومت څخه د ناتوانۍ مالي مرستې ترلاسه کوي.
دې بدلون د رواني روغتیا، د دې اختلال د تشخیص بهیر او د بریتانیا د ټولنیز هوساینې د نظام د راتلونکي په اړه سیاسي بحثونه هم تاوده کړي دي.
د رسمي معلوماتو له مخې، د روان ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې نږدې ۱۰۰ زره کسانو د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال یا (attention deficit hyperactivity disorder) له امله د ناتوانۍ مالي مرسته ترلاسه کړې، په داسې حال کې چې دا شمېر د ۲۰۲۴ کال په اوړي کې شاوخوا ۷۱ زره و. له دغو کسانو څخه تر نیمايي ډېر یې د ۱۶ او ۲۴ کلونو ترمنځ ځوانان دي.
کارپوهان وایي، د دې شمېرې لوړوالی حتمن د ناروغۍ د ډېرېدو معنا نه لري، بلکې د دې ناروغۍ په اړه د عامه پوهاوي زیاتوالی، د تشخیص لپاره د خلکو ډېره مراجعه او دا چې ډېری ملاتړي خدمتونه له رسمي تشخیص سره تړلي دي، د دې زیاتوالي مهم عوامل ګڼل کېږي.
د کارپوهانو په وینا، د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال یوازې د چلند ستونزه نه ده، بلکې د دماغ د اجرایي دندو اختلال دی. دا اجرایي دندې د تمرکز، پلان جوړونې، د وخت مدیریت، پرېکړه کولو او د ورځنیو چارو د تنظیم مسوولیت لري. دا اختلال له هوښیارۍ سره تړاو نه لري او نه هم د کمزورې ارادې یا تنبلۍ نښه ګڼل کېږي.
په دې ناروغۍ اخته کسان معمولاً د تمرکز په ساتلو، د حواس په کنټرول، د وخت او دندو په تنظیم، د خوب او احساساتو په کنټرول، کاري حافظې او د خپلو کړنو په مدیریت کې ستونزې لري. خو د متخصصانو په وینا، ډېری ناروغان هغه مهال ښه تمرکز کولای شي چې کوم کار ورته په زړه پورې یا بېړنی وي.
څېړنې ښيي چې د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال تر ډېره موروثي اختلال دی او د دماغ د کیمیاوي پیغام رسوونکو موادو د فعالیت له توپیرونو سره تړاو لري. په دې حالت کې دماغ دا مواد تولیدوي، خو د هغوی په خوشې کولو او بېرته جذب کې ستونزه رامنځته کېږي، چې د عصبي پیغامونو په لېږد اغېز کوي.
متخصصان وایي، د دې اختلال بشپړه درملنه نشته، خو د روزنې، رواني او چلندیزې درملنې، د اړتیا په صورت کې د درملو، د مهارتونو د پیاوړتیا او د کورنۍ، ښوونکو او روغتیايي متخصصانو د ګډ ملاتړ له لارې یې نښې تر ډېره کنټرولېدای شي او د ناروغانو د ژوند کیفیت ښه کېدای شي.
په همدې حال کې، په بریتانیا کې د ناتوانۍ د مالي مرستو د ترلاسه کوونکو د شمېر زیاتېدو د ټولنیز هوساینې د نظام د اصلاح په اړه سیاسي بحثونه هم ګړندي کړي دي. ځینې سیاستوال د دغو مرستو د محدودولو غوښتنه کوي او حکومت د ټولنیزې هوساینې د نظام د بیاکتنې بهیر پیل کړی دی. تمه ده چې دا اصلاحات به د زرګونو کسانو، په ځانګړي ډول د د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال لرونکو وګړو، پر ژوند مستقیم اغېز ولري.