• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo
روغتیا او ژوند

ولې سهارنۍ مهمه ده؟

۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۱۵:۴۶ GMT+۱تازه شوی: ۵ زمری ۱۴۰۵ - ۲۷ جولای ۲۰۲۶، ۱۸:۰۶ GMT+۱

د روغتیا نړیوال سازمان او د تغذیې متخصصین وایي، د سهار ناشته یا سهارنۍ د ورځې تر ټولو مهم خواړه دي. مناسبه سهارنۍ بدن ته انرژي ورکوي، تمرکز ښه کوي او د چاغښت، شکر او زړه ناروغیو خطر کموي، خو د سهارنۍ پرېښودل روغتیا ته زیان رسولای شي.

د روغتیا نړیوال سازمان او د تغذیې متخصصین سپارښتنه کوي چې د سهار ناشته باید د ورځې د پیل مهمه برخه وي، ځکه بدن له شپې اوږدې وقفې وروسته انرژۍ او غذایي موادو ته اړتیا لري.

د متخصصینو په وینا، متوازنه ناشته د بدن انرژي زیاتوي، د مغز تمرکز او حافظه پیاوړې کوي، د وینې د شکر کچه متوازنه ساتي او د ورځې په اوږدو کې د ډېرې لوږې او زیات خوراک مخه نیسي.

دوی سپارښتنه کوي چې په ناشته کې هګۍ، شیدې یا مستې، بشپړ غنم یا نسواري ډوډۍ، اوټو دانې، تازه مېوې او مغز لرونکي خواړه شامل شي، ځکه دا خواړه پروټین، فایبر او ویټامینونه لري.

متخصصین خبرداری ورکوي چې ډېرې خواږه کیکونه، بوره لرونکي مشروبات، ژور غوړ شوي خواړه او پروسس شوې غوښې باید محدودې وخوړل شي، ځکه د روغتیا لپاره زیانمنې دي.

د روغتیا نړیوال سازمان او د تغذیې متخصصین ټینګار کوي، هغه کسان چې هره ورځ سالمه ناشته کوي، د چاغښت، د دویم ډول شکر او د زړه د ناروغیو له کم خطر سره مخ وي، خو د ناشته پرېښودل د انرژۍ کمښت، د تمرکز ضعف او د ورځې په اوږدو کې د ډېر خوراک لامل کېدای شي.

ډېر لیدل شوي

ملګري ملتونه: داعش خراسان ډلې بې‌پیلوټه الوتکو ته لاسرسی موندلی دی
۱

ملګري ملتونه: داعش خراسان ډلې بې‌پیلوټه الوتکو ته لاسرسی موندلی دی

۲

افغانستان د کډوالو بېرته راستنېدو له امله له درنو اقتصادي او بشري فشارونو سره مخ دی

۳

سراج حقاني: زموږ کړنې د شریعت سره برابرې نه دي

۴

د جنت ته تګ په نوم د ماشومانو د مړینې قضیه؛ د مذهبي ډلې مشر په ۲۰۰ کاله بند محکوم شو

۵

یو شمېر هېوادوال: طالبان له نړۍوالو د مرستو ترلاسه کولو لپاره پر نشو شکمن کسان هم نیسي

•
•
•

نور خبرونه

په افغانستان کې د هوا له ګرمېدو سره هم‌مهاله د ماشومانو ناروغۍ زیاتې شوې دي

۲۷ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۸ جولای ۲۰۲۶، ۲۰:۰۳ GMT+۱
100%

د طالبانو د عامې روغتيا وزارت ویلي، افغانستان کې د هوا له ګرمېدو سره د ناروغيو کچه لوړه شوې او په روان کال کې له پنځو کلونو کم عمره زرګونه ماشومان پر موسمي ناروغيو اخته شوي دي. د هغه په وینا، د روان کال له پيل راهيسې په ټول هيواد کې ۶۴۴ زره ماشومان پر موسمي ناروغيو اخته شوي دي.

د طالبانو د عامې روغتيا وزارت وياند شرافت زمان امرخېل د طالبانو تر کنټرول لاندې له ملي ټلويزیون سره په خبرو کې وويل: «نسبت وړاندې ته پر وقایوي تابیاوو زیات کار شوی دی. په تېر کال کې هم موږ په ختیځ زون کې په زیاته اندازه پشه‌خانې ووېشلې او موخه مو دا وه، چې د ملاریا له واقعاتو څخه مخنیوی وکړو».

هغه زياته کړه: «د دوا پاشۍ مراحل ترسره کړل شوي او د عامه پوهاوي کچه مو هم لوړه کړې ده».

هغه وويل، د روان ۲۰۲۶م کال له پيل راهيسې په ټول هيواد کې له پنځو کلو څخه کم عمره ۶۴۴ زره ماشومان پر موسمي ناروغيو اخته شوي دي.

په کابل کې د اندراګاندي روغتون ډاکټران وايي، د هوا له ګرمېدو سره سم هره ورځ د موسمي ناروغیو له امله شاوخوا ۲۰۰ ماشومان روغتيايي مرکزونو ته ور وړل کيږي.

د دغه روغتون یوه ډاکټر محمد عارف حسنزي د طالبانو تر کنټرول لاندې له ملي ټلويزیون سره مرکه کې وويل: «یو شمېر موسمي ناروغانو ته چې خفیف واقعات دي نسخې ورکول کېږي. د ځينو نورو د معایناتو له بشپړېدو وروسته پرېکړه کوو او یو شمېر موسمي ناروغان چې شدت یې ډېر وي، هغوی بیا عاجلې څانګې ته معرفي کوو».

خو د کابل په يوه شخصي روغتون کې د ماشومانو ډاکټر سعيدالله افغانستان انټرنشنل ته وويل، «دولتي روغتونونه له سخت بحران سره مخامخ دي، هېڅ ډول اسانتياوې نه‌لري څوک له ويرې څه ويلی نه‌شي».

هغه زیاته کړه، د هوا له ګرمېدو سره عام ولس ته د څکلو پاکې اوبه نه برابرېږي، برېښنا نه‌وي او په وینا یې، په ماشومانو کې د اسهالاتو یا نس ناستې ناروغۍ زياتې شوې دي.

هغه همداراز څرګنده کړه: «په دولتي روغتونونو کې د درملنې لپاره د لازمو تدابیرو د نشتوالي له امله خلک د سختو اقتصادي ستونزو باوجود شخصي شفاخانو ته زیاته مراجعه کوي».

په افغانستان کې د هوا له ګرمېدو سره سم د روغتيا نړيوال سازمان، د طالبانو له پېښو سره د مبارزې او چمتو والي ادارې او ډاکټرانو پر کورنيو غږ کړی، چې وقايوي تدابير په پام کې ونيسي او ماشومانو ته ډېره پاملرنه وکړي.

ډاکټران وايي، چې ماشومانو ته باید پاکې اوبه او مناسب خواړه ورکړل شي او له غرمو څخه په ډډه وساتل شي.

پوهانو پر خلکو غږ کړی، چې د غرمې پر وخت په لمر کې له ګرځېدو څخه ډډه وکړي، ډېرې اوبه وڅښي او ارتې جامې واغوندي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ادارې، د نړیوالو بنسټونو د معلوماتو پر بنسټ ویلي، چې د هېواد په شمالي برخو کې به د اعظمي تودوخې درجه له ۴۵ درجې سانتي‌ګراډ څخه لوړه شي.

د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې د ورښتونو او سېلابونو په اړه ویلي، چې د وړاندوینې په موده کې به په سوېل‌ختیځو، ختیځو او شمال‌ختیځو سیمو کې له ۵ تر ۵۰ ملي‌مترو پورې سپک او منځنی ورښت وشي، چې له امله یې په ځینو محدودو سیمو کې د سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

د افغانستان په سوېل کې د سختې خوارځواکۍ له امله د بستر شویو ماشومانو شمېر په بې‌ساري ډول زیات شوی

۲۶ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۷ جولای ۲۰۲۶، ۰۸:۳۵ GMT+۱
100%

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان وایي، د افغانستان په سوېلي ولایتونو کې د سختې خوارځواکۍ له امله روغتونونو ته د لېږدول شویو ماشومانو شمېر په بې‌ساري ډول زیات شوی او ډېری ماشومان روغتیايي مرکزونو ته په داسې حال کې رسېږي چې ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ وي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې؛ د ۲۰۲۶کال د جنورۍ او اپرېل ترمنځ د افغانستان سویل کې د تغذیې ځانګړو مرکزونو کې پر سختې خوارځواکۍ د اخته ماشومانو د بسترېدو شمېر د تېرو درېیو کلونو د ورته مودې پرتله تر ۳۰ سلنه ډېر لوړ شوی دی.
ډېری دغه ماشومان له یو کال څخه کم عمر لري. د افغانستان سویل لپاره د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان د روغتیایي چارو همغږې کوونکې انا لیلیا باندا وایي، ماشومان ډېر ناوخته روغتونونو ته رسول کېږي او ډېری یې د داسې روغتیایي عوارضو سره مخ وي چې پر وخت درملنې سره د مخنیوي وړ وي.
نوموړې وویل، دغه وضعیت نه یوازې د خوړو د ناامنۍ زیاتېدو؛ بلکې د هغه روغتیايي خدمتونو د کمزوري کېدو پایله ده، چې د خوارځواکۍ د ژر تشخیص او درملنې لپاره جوړ شوي وو.
د راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې د نړۍوالو مرستو د کمښت له امله د افغانستان ۴۴۵ روغتیايي مرکزونه چې ۲۰۳ ګرځنده روغتیايي او تغذیوي ډلې هم په‌کې شاملې دي، تړل شوي یا یې فعالیتونه درېدلي دي.
دغه سازمان زیاتوي، چې پرله‌پسې وچکالۍ، د کرنیزو حاصلاتو کمښت، د خوراکي توکو بیو لوړېدل او د لارو تړل کېدل هم د خوارځواکۍ د پراخېدو مهم لاملونه دي. د راپور له مخې؛ د تغذیوي خوړو واردات هم اغېزمن شوي او د اړتیا وړ تغذیوي توکو ته د خلکو لاسرسی محدود شوی دی.
د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان وایي، یوازې د ۲۰۲۶کال د جنورۍ او اپرېل ترمنځ د هلمند د بست ولایتي روغتون د تغذیې مرکز کې تر ۱۵۰۰ ډېر ماشومان د سختې خوارځواکۍ له امله بستر شوي چې دا د ۲۰۲۲کال د ورته مودې پرتله دوه برابره زیاتوالی ښیي.
په کندهار کې هم د همدې مودې په ترڅ کې تر ۵۷۰ ډېر ماشومان د خوارځواکۍ له امله بستر شوي او تر ۳۰۰ زیات نور ناروغان د ځای د کمښت له امله نورو روغتیايي مرکزونو ته لېږل شوي دي.
د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان خبرداری ورکړی، چې د خوارځواکۍ موسمي زیاتوالی پیل شوی او که د تغذیې پروګرامونو ته بېړنۍ بودجه، تغذیوي خواړه او روغتیايي اسانتیاوې برابرې نه‌شي؛ نو لا ډېر ماشومان به د ژغورونکو خدمتونو له لاسرسي بې‌برخې شي.
دغه سازمان له مرستندویانو، روغتیايي چارواکو او نړۍوالو ادارو غوښتي، چې د افغانستان د تغذیې پروګرامونو لپاره مالي ملاتړ او د تغذیوي خوړو دوامداره رسونه ژر تر ژره بېرته فعاله کړي؛ څو د ماشومانو د مړینې مخه ونیول شي.

برېتانیا کې د رواني اختلال لرونکو ځوانانو شمېر په بې‌ساري توګه زیات شوی

۱۹ چنگاښ ۱۴۰۵ - ۱۰ جولای ۲۰۲۶، ۱۶:۵۲ GMT+۱
100%

رسمي شمیرې ښيي چې په بریتانیا کې د پاملرنې د کموالي او رواني اختلال له امله د هغو ځوانانو شمېر په چټکۍ سره زیات شوی چې له حکومت څخه د ناتوانۍ مالي مرستې ترلاسه کوي.

دې بدلون د رواني روغتیا، د دې اختلال د تشخیص بهیر او د بریتانیا د ټولنیز هوساینې د نظام د راتلونکي په اړه سیاسي بحثونه هم تاوده کړي دي.

د رسمي معلوماتو له مخې، د روان ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې نږدې ۱۰۰ زره کسانو د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال یا (attention deficit hyperactivity disorder) له امله د ناتوانۍ مالي مرسته ترلاسه کړې، په داسې حال کې چې دا شمېر د ۲۰۲۴ کال په اوړي کې شاوخوا ۷۱ زره و. له دغو کسانو څخه تر نیمايي ډېر یې د ۱۶ او ۲۴ کلونو ترمنځ ځوانان دي.

کارپوهان وایي، د دې شمېرې لوړوالی حتمن د ناروغۍ د ډېرېدو معنا نه لري، بلکې د دې ناروغۍ په اړه د عامه پوهاوي زیاتوالی، د تشخیص لپاره د خلکو ډېره مراجعه او دا چې ډېری ملاتړي خدمتونه له رسمي تشخیص سره تړلي دي، د دې زیاتوالي مهم عوامل ګڼل کېږي.

د کارپوهانو په وینا، د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال یوازې د چلند ستونزه نه ده، بلکې د دماغ د اجرایي دندو اختلال دی. دا اجرایي دندې د تمرکز، پلان جوړونې، د وخت مدیریت، پرېکړه کولو او د ورځنیو چارو د تنظیم مسوولیت لري. دا اختلال له هوښیارۍ سره تړاو نه لري او نه هم د کمزورې ارادې یا تنبلۍ نښه ګڼل کېږي.

په دې ناروغۍ اخته کسان معمولاً د تمرکز په ساتلو، د حواس‌ په کنټرول، د وخت او دندو په تنظیم، د خوب او احساساتو په کنټرول، کاري حافظې او د خپلو کړنو په مدیریت کې ستونزې لري. خو د متخصصانو په وینا، ډېری ناروغان هغه مهال ښه تمرکز کولای شي چې کوم کار ورته په زړه پورې یا بېړنی وي.

څېړنې ښيي چې د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال تر ډېره موروثي اختلال دی او د دماغ د کیمیاوي پیغام رسوونکو موادو د فعالیت له توپیرونو سره تړاو لري. په دې حالت کې دماغ دا مواد تولیدوي، خو د هغوی په خوشې کولو او بېرته جذب کې ستونزه رامنځته کېږي، چې د عصبي پیغامونو په لېږد اغېز کوي.

متخصصان وایي، د دې اختلال بشپړه درملنه نشته، خو د روزنې، رواني او چلندیزې درملنې، د اړتیا په صورت کې د درملو، د مهارتونو د پیاوړتیا او د کورنۍ، ښوونکو او روغتیايي متخصصانو د ګډ ملاتړ له لارې یې نښې تر ډېره کنټرولېدای شي او د ناروغانو د ژوند کیفیت ښه کېدای شي.

په همدې حال کې، په بریتانیا کې د ناتوانۍ د مالي مرستو د ترلاسه کوونکو د شمېر زیاتېدو د ټولنیز هوساینې د نظام د اصلاح په اړه سیاسي بحثونه هم ګړندي کړي دي. ځینې سیاستوال د دغو مرستو د محدودولو غوښتنه کوي او حکومت د ټولنیزې هوساینې د نظام د بیاکتنې بهیر پیل کړی دی. تمه ده چې دا اصلاحات به د زرګونو کسانو، په ځانګړي ډول د د پاملرنې د کموالي او زیات خوځښت اختلال لرونکو وګړو، پر ژوند مستقیم اغېز ولري.