بخښنې نړیوال سازمان: د افغانستان او ایرلنډ سیالیو کې د اعتراضونو احتمال شته

هغه ویلي، د دې هدف د پوره کولو لپاره د رېل پټلۍ د زیربناوو او سرحدي تمځایونو د پراختیا چارې روانې دي، څو د توکو د لېږد ظرفیت نور هم لوړ شي.

ضیایي همداراز ویلي، د هرات–مزارشریف د رېل پټلۍ پروژه د ایراني او افغان شرکتونو لپاره د ګډې همکارۍ یو مهم فرصت دی او په شرایطو برابر شرکتونه کولای شي د دې پروژې د جوړولو په بېلابېلو برخو کې برخه واخلي.

په ورته وخت کې د طالبانو د اقتصاد وزارت ویلي، د رېل پټلۍ د همکارۍ پراختیا د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ او ترانزیټ د پیاوړتیا لپاره مهم ګام دی.

د یاد وزارت مسوولینو ویلي، طالبان له ګاونډیو هېوادونو سره د اقتصادي، سوداګریزو او ترانزیټي همکاریو پراخولو ته ژمن دی، څو په افغانستان کې دوامداره اقتصادي وده رامنځته شي.

بلخوا، د ایران د خراسان رضوي ولایت چارواکو د خواف–هرات دهلېز له لارې د رېلي لېږد د زیاتېدو هرکلی کړی او د شمتیغ سرحدي تمځای د پراختیا د چارو د چټکتیا غوښتنه یې کړې ده.

د دوی په وینا، د شمتیغ سرحدي تمځای باید د سیمې د رېلي ترانزیټ له مهمو مرکزونو څخه وګرځي.

د اوچا د افغانستان د دفتر مشر اولګا چریوکو ویلي، بشري مرستندویان سېلاب‌ځپلو ته د ژوند ژغورنې بېړنۍ مرستې رسوي، خو د بودجې کمښت د مرستو بهیر له ګواښ سره مخ کړی دی.

هغې ویلي، تر ټولو ډېر زیانمن شوي کسان اوس په لنډمهالو سرپناه‌ګانو کې ژوند کوي او د پاکو اوبو، روغتیايي خدمتونو، سرپناه، حفظ‌الصحې او روغتیايي اسانتیاوو له جدي کمښت سره مخ دي.

د نوموړې په وینا، اوسنی تمرکز باید یوازې د زیانمنو کورنیو پر بیارغونې نه وي، بلکې باید داسې چمتووالی هم ونیول شي چې خلک د راتلونکو طبیعي پېښو پر وړاندې ډېر مقاومت ولري.

اوچا ټینګار کړی چې د افغانستان د سېلاب‌ځپلو د بیړنیو اړتیاوو د پوره کولو او د هغوی د ژوند د بېرته عادي کېدو لپاره د نړیوالو لا ډېرو مالي او بشري مرستو ته سخته اړتیا ده.

فریبه د زده‌کړو مینه‌واله وه او ډېری وخت به یې په لاس کې کتاب درلود. نوموړې غوښتل ډاکټره شي او د خلکو خدمت وکړي، خو په ۲۰۲۲ کال کې، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز بیا پلی شو.

فریبه به د څو میاشتو لپاره هر سهار له کوره ښوونځي ته تلله، په دې هیله چې ښايي درسونه بېرته پیل شي، خو ښوونځی هېڅکله بیا خلاص نه شو.

هغې خپلې مور ته ویلي وو: «زه غواړم ډاکټره شم، د خلکو خدمت وکړم او زده‌کړې وکړم.»

د وخت په تېرېدو فریبې له خپلې مور او خویندو سره خبرې کمې کړې او ځان یې له هغوی ګوښه کړ. مور یې اسوشیټېډ پرېس ته ویلي چې د څو میاشتو په تېرېدو یې لور په خپله کوټه کې پاتې کېده، نه یې خوړل او نه یې څښل، روغتیايي او رواني وضعیت یې ډېر خراب شوی و.

یوه ورځ یې مور د فریبې له کوټې چیغې واورېدلې او ورغله. مور یې ویلي، لور یې په داسې حالت کې وه چې ځان ته یې د زیان رسولو هڅه کوله او چیغې یې وهلې: «دا مې وژني! دا مې وژني!»

مور یې هڅه وکړه هغه ارامه کړي او له هغې سره پاتې شوه.

د بشري حقونو د ډلو د اټکل له مخې، لږ تر لږه ۲،۲ میلیونه افغانې نجونې د طالبانو د منځنیو زده‌کړو د بندیز له امله له ښوونځیو پاتې دي.

افغانستان اوس هم په نړۍ کې یوازینی هېواد بلل کېږي چې نجونې پکې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو منع دي. ښځې او نجونې له پوهنتوني زده‌کړو هم منع شوې دي.

طالب چارواکي وايي چې د ښځینه زده‌کړو د بېرته پیل لپاره پر شرایطو کار کوي، خو تر اوسه یې دا نه دي روښانه کړي چې دغه شرایط به څه وي.

د راپور له مخې، د زده‌کړو بندیز یوازې د نجونو پر راتلونکي اغېز نه کوي، بلکې د افغانستان پر اقتصاد او عامې روغتیا هم منفي اغېزې لري. کارپوهان خبرداری ورکوي چې د نجونو له زده‌کړو محرومول د کم عمره ودونو د زیاتېدو، د ښځینه روغتیايي کارکوونکو د کمښت له امله د میندو د مړینې د لوړېدو او د هېواد د اقتصاد لپاره د هر کال شاوخوا ۵۰۰ میلیونه ډالرو د زیان لامل کېدای شي.

د فریبې مور د خپلې لور د وضعیت د ښه کېدو لپاره بېلابېلې لارې وازمویلې. یوه ورځ یې له ځان سره بازار ته بوتله او ورته یې وویل: «ما ترې وپوښتل، کوم شی دې خوښېږي؟ سینګار توکي واخله، نکريزې واخله، یا هر هغه څه چې خوښېږي دې انتخاب یې کړه.»

خو د مور په وینا، فریبې هېڅ شي ته لېوالتیا نه ښوده او «په وجود کې یې هېڅ ډول خوځښت او شوق نه و».

د راپور له مخې، د هغې مور د سهار له خوبه د خپلو نورو لوڼو د چیغو او ژړا په اورېدو راویښه شوه. هغوی فریبه په خپله کوټه کې بې‌هوښه وموندله.

فریبې د ځان تر شا یو لیک هم پرېښی و چې پکې یې خپلې مور او خویندو ته لیکلي وو: «مورې او خویندو، ما وبښئ. نور یې د زغملو توان نه لرم. په دغو شرایطو کې نجلۍ اوسېدل ډېر سخت دي. زه نور نه غواړم په دې ژوند کې ساه واخلم.»

فریبه له ۱۶ کلنۍ څو میاشتې وروسته مړه شوه.

اسوشیټېډ پرېس وايي، د ځان‌وژنې په اړه د ټولنیز بدنامۍ او د طالبانو له احتمالي غبرګون څخه د کورنۍ د وېرې له امله یې د فریبا یوازې لومړی نوم کارولی او د هغې د کورنۍ هویت یې نه دی څرګند کړی.

د «افغان وټنس» په نوم د بشري حقونو د څار یوې ډلې ویلي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغان ښځو او نجونو د ځان‌وژنو په پېښو کې زیاتوالی راغلی دی.

اسوشیټېډ پرېس وايي، د افغانستان له حکومت سره یې د دې موضوع په اړه د نظر اخیستو لپاره اړیکه نیولې، خو تر اوسه یې ځواب نه دی ترلاسه کړی.

د ملګرو ملتونو دغه ادارې د «ډېر لږ، ډېر ناوخته؛ په افغانستان کې د ماشومانو د خوړو ناورین» تر سرلیک لاندې راپور کې ویل شوي، د خوړو ناامني، بېوزلي او د مناسبې تغذیې نشتوالی د ماشومانو روغتیا له جدي ګواښ سره مخ کړې ده.

یونیسف ویلي، د لومړي ځل لپاره یې د افغانستان په ټولو ولایتونو کې د ماشومانو د خوارځواکۍ وضعیت د کورنیو د خوړو او تغذیې له ناامنۍ سره یو ځای ارزولی دی.

د راپور له مخې، د خوړو د ډولونو کمښت، د خوړو پرېښودل، د ماشومانو لږ خواړه خوړل او لوږه هغه لومړنۍ نښې دي چې د شدیدې خوارځواکۍ لامل کېږي.

راپور زیاتوي، افغانستان د جولای او سپټمبر ترمنځ د خوارځواکۍ د اوج موسم ته ننوځي، خو سږکال دا ناورین تر تمې مخکې پیل شوی او د ۲۰۲۵ کال په پرتله په ۳۴ ولایتونو کې ۲۶ ولایتونو کې د شدیدې خوارځواکۍ پېښې زیاتې شوې دي.

د یونیسف د معلوماتو له مخې، تر دوو کلونو کم عمره ماشومان تر ټولو ډېر اغېزمن شوي، چې د شدیدې خوارځواکۍ ۸۳ سلنه او د منځنۍ کچې خوارځواکۍ ۷۷ سلنه پېښې په همدې عمر پورې اړه لري.

په افغانستان کې د یونیسف استازي، ډاکټر تاج‌الدین اویوال، ویلي چې ماشومان د خوارځواکۍ له اوج موسم مخکې لا د دې ناروغۍ پر لور روان دي او د کورنیو له خوا د خوړو کمول د دې بحران د پراخېدو لومړنۍ نښه ده.

یونیسف ټینګار کړی چې د خوارځواکۍ د درملنې ترڅنګ باید د مخنیوي لپاره هم بېړنۍ پانګونه وشي، په ځانګړي ډول د کوچنیو ماشومانو او امیندوارو ښځو د مناسبې تغذیې په برخه کې.

دغه اداره له نړیوالو مرستندویانو غوښتي چې د افغانستان د تغذیې پروګرامونو لپاره ژر او انعطاف منونکې مالي مرستې برابرې کړي، ځکه د دوی په وینا د ماشومانو د ژوند ژغورلو لپاره د اقدام فرصت ورځ تر بلې کمېږي.

د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، دغه ۷ کلن ماشوم په ناڅاپي ډول دغې ژورې برمې ته لوېدلی وو.

د طالبانو دفاع وزارت په خپره شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د دغه ۷ کلن ماشوم روغتیایي وضعیت اوس مهال په بشپړ ډول د ډاډ وړ دی.

دا لومړی ځل نه‌دی، چې په هلمند کې ماشومان برمو ته لوېږي، بلکې تر دې مخکې هم ورته پېښې شوي او د مخنیوي لپاره یې عامه پوهاوی نه‌دی شوی. په هلمند کې برمو ته د ماشومانو د لوېدو لوی عامل د برمو د سرونو خلاص پرېښودل دي.