د پاکستان د پخواني لومړي وزیر عمران خان خور علیمه خان وايي، چې نن شپه شاوخوا ۱ بجې عمران خان د درملنې لپاره له اډیاله زندان څخه الشفاء روعتون ته ولېږدول شو. د هغې په وینا، دمګړۍ له عمران خان سره د هغه بله خور ډاکټر عظمی او کورنی ډاکټر یې موجود دي.
د پاکستان د سترې محکمې د امر لهمخې، ۷۳ کلن پخوانی لومړی وزیر عمران خان د درملنې لپاره روغتون ته ولېږدول شو.
د خیبرپښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي تر دې مخکې ویلي وو، چې د عمران خان معاینات او درملنه د هغه د کورنۍ او شخصي ډاکټرانو په حضور کې نن شپه په الشفا روغتون کې ترسره کېږي.
د پاکستان پخوانی لومړی وزیر عمران خان په ۲۰۲۲ کال کې له پارلمان څخه د نه باور رایې له لارې له واکه تر لرې کېدو وروسته پر څو قضیو تورن شوی دی. پر نوموړي د دولتي ډالیو د پلور، پر پوځي او دولتي ودانیو د تاوتریخوالي د هڅونې او ناقانونه واده تورونه لګېدلي دي.
د هغه ټولې سزاوې، له یوې پرته، یا ځنډول شوي یا بېرته اړول شوې دي او د ځینو قضیو د استېناف بهیر روان دی، خو عمران خان دا ټول تورونه رد کړي دي.
د پاکستان تحریک انصاف ګوند ویلي، چې د عمران خان د خوشې کېدو په موخه به د روان کال د سپټمبر په ۲۷مه په ټول پاکستان کې پراخ لاریونونه وشي.
د پاکستان د پخواني لومړي وزیر عمران خان نږدې سلاکار او د پاکستان تحریک انصاف ویاند ذوالفقار بخاري وایي، چې که عمران خان له بنده خوشې شي، له پوځ او د پوځ له مشر عاصم منیر سره به تقابل ونه کړي.
بخاري د چارشنبې په ورځ روېټرز ته وویل، چې عمران خان به هیڅ داسې ګام پورته نه کړي چې هېواد ته زیان ورسوي او د پاکستان د ښهوالي لپاره به خپل شخصي درد او کړاو شاته پرېږدي.
بخاري وویل: «که عمران خان سبا فرض کړئ، خوشې شي، هغه به داسې څه ونه کړي چې هېواد زیانمن کړي». هغه خان «لوړ ظرفه» کس وباله.
دا څرګندونې وروسته له هغه کېږي چې د پاکستان سترې محکمې چارواکو ته امر وکړ، څو ۷۳ کلن عمران خان د درملنې لپاره په ۴۸ ساعتونو کې یوه شخصي روغتون ته ولېږدوي.
بخاري د سترې محکمې پرېکړه «د هیلهمندۍ نوې وړانګه» وبلله او ویې ویل، چې د پي ټي ای مشران او غړي به د محکمې د لارښوونې له مخې یې د ګوند کارکوونکي او مشران باید د روغتون مخې ته راټول نه شي.
د پنجشنبې تر غرمې عمران خان روغتون ته نه و لېږدول شوی او دا هم روښانه نه وه چې حکومت به د سترې محکمې د حکم پر وړاندې، له تخنیکي دلایلو رد شوې غوښتنه بیا وړاندې کړي که نه.
بخاري وویل، دا مهال د پي ټي ای او پوځ ترمنځ خبرې اترې نه دي روانې، خو عاصم منیر یې چې د فیلډ مارشال رتبه هم لري، د پاکستان تر ټولو ځواکمن کس وباله.
هغه زیاته کړه، که عاصم منیر پرېکړه وکړي چې «د ملت د پلار» په توګه عمل وکړي او پر هېواد «د رغونې لاس» کېږدي، ټول سیاسي بندیان به په ۲۴ ساعتونو کې خوشې شي.
د پاکستان حکومت او پوځ تر اوسه د بخاري د څرګندونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی. پوځ پخوا ویلي و چې په سیاست کې لاسوهنه نه کوي، خو حکومت د عمران خان قضيې د محکمو اړوندې چارې بولي.
شنونکي وایي، لا روښانه نه ده چې د بخاري څرګندونې د عمران خان خپل نظر هم منعکسوي که نه. عمران خان ته منسوبو شویو څرګندونو کې د تېر کال په نومبر کې عاصم منیر «د پاکستان په تاریخ کې تر ټولو مستبد دیکتاتور» بلل شوی و.
د اېټلانټیک کونسل لوړپوړي څېړونکي مایکل کوګلمېن ویلي، تر هغو چې عمران خان په بند کې وي، څرګنده نه ده چې د پي ټي ای مشرتابه به له دولت سره د احتمالي تعامل یا خبرو لپاره ګډ دریځ وړاندې کړای شي که نه.
بخاري چې په دوبۍ کې په ځانمنلې جلاوطنۍ کې ژوند کوي، وویل د ګوند مشرانو وروستی ځل اته میاشتې مخکې له عمران خان سره خبرې کړې دي.
نړیوالو بشري حقونو بنسټونو ویلي چې عمران خان د انفرادي حبس په څېر شرایطو کې ساتل کېږي او په وروستیو میاشتو کې ورسره د اړیکو په اړه ډېر معلومات نه دي خپاره شوي.
عمران خان په ۲۰۲۲ کال کې له پارلمان څخه د نه باور رایې له لارې له واکه تر لرې کېدو وروسته له څو قضیو سره مخ شوی دی. پر نوموړي د دولتي ډالیو، پر پوځي او دولتي ودانیو د تاوتریخوالي د هڅونې او ناقانونه واده تورونه لګېدلي دي.
د هغه ټولې سزاوې، له یوې پرته، یا ځنډول شوې یا بېرته اړول شوې دي او د ځینو قضیو د استیناف بهیر روان دی. عمران خان ټول تورونه ردوي.
له پوځ سره د اړیکو د رغولو د اشارو سربېره، بخاري وویل پي ټي ای به د سپتمبر په ۲۷مه په ټول پاکستان کې پراخ لاریونونه وکړي.
د هغه په وینا، لاریونوال به د عمران خان د درملنې په اړه د محکمې د حکم عملي کېدل، روغتون ته د هغه د کورنۍ، ډاکترانو، وکیلانو او ګوندي مشرانو لاسرسی، د قضیو چټکه اورېدنه او په پای کې د نوموړي خوشې کېدل وغواړي.
بخاري وویل، د پي ټي ای هغه لوړپوړي مشران چې پټ ژوند ته اړ شوي، ممکن په دغو لاریونونو کې ګډون وکړي یا یې د تنظیم چارې پر مخ یوسي.
په خیبر پښتونخوا کې د پولیسو د اعتراضونو لړۍ په ځانګړې توګه په خیبر، لکي مروت او بنو ولسوالیو کې زیاته شوې ده. د سیمې پولیس چارواکي وایي چې له ایالت سره د قبایلي سیمو له یوځای کېدو اته کاله تېر شوي، خو لا هم د دوی کاري جوړښت او حقوق نه دي تایید شوي.
په داسې حال کې چې د خیبر پښتونخوا په جنوبي او قبایلي ولسوالیو کې د ناکرارۍ پیښې په چټکۍ سره مخ په زیاتیدو دي، له ترهګرۍ سره په جګړه کې په لومړۍ کرښه کې جنګیدونکي پولیس پرسونل د خپلو غوښتنو په حق کې لاریون ته راوتلي دي. دا د پولیسو د نظم او ضابطې په اړه اندیښنې راپورته کوي.
په جنوبي ولسوالیو لکي مروت او بنو کې د پولیسو له لاریون وروسته، اوس د خیبر ولسوالۍ پولیس هم له تیرو پنځو ورځو راهیسې د خپلو غوښتنو په حق کې لاریون کوي.
د خیبر پولیس ادعا کوي چې اته کاله وړاندې له خیبر پښتونخوا سره د فاټا له یوځای کیدو وروسته، دوی سره ژمنه شوې وه چې د دوی د خدماتو جوړښت به منظم شي، مګر دا تر اوسه پورې نه دی پلي شوی، چې په ځواک کې یې لویه مایوسي رامینځته کړې ده.
د باړې سرکل ډی ایس پي ملک مظهر اپریدي له افغانستان انټرنیشنل سره په خبرو کې وویل چې « له ډیرو ژمنو سره سره، د یوځای کیدو وروسته په ټولو قبایلي ولسوالیو کې د پولیسو د خدماتو جوړښت نه دی جوړ شوی. بلکې، موږ لاهم د ورته زاړه سیسټم لاندې کار کوو».
هغه وویل چې په تیرو اتو کلونو کې دوی ته نه ترفیع ورکړل شوې او نه هم له تقاعد وروسته تقاعد او نور امتیازات ورکړل شوي دي. هغه زیاتوي، « موږ هم د ترهګرۍ پر وړاندې په جګړه کې په ميدان کې ولاړ يو، موږ هم هغه کسان يو چې تر ټولو ډېر وژل کېږو، حتا ترهګر زموږ نومونه پېژني خو له بلې خوا موږ ته په خدمت کې کوم تحفظ نه را کول کیږي».
د پوليسو افسر خبرداری ورکړ چې که ددوی د خدماتو جوړښت ته په خواخوږۍ پام ونه شي، نو د ادغام ضد سياسي غورځنګ سره د يوځای کېدو پرته بله چاره نه لري.
کله چې فاټا په ۲۰۱۸ کال کې له خيبر پښتونخوا سره يوځای شوه، نو په ټولو اوو قبايلي ادارو او اتو ايف آر یا سرحدي سیمو کې اته ويشت زره کسان د خاصه دار او ليوي ځواک برخه وه. له ادغام سره، ليوي او خاصه دار ځواکونه له پوليسو سره يوځای شول او په دې توګه، يو څه وخت وروسته، دوی ته اړينه روزنه هم ورکړل شوه، خو د قبايلي ولسواليو پوليس لا تر اوسه د منظم پوليس قانون لاندې نه دي راوستل شوي، چې دا د مدغم شويو ولسواليو په پوليسو کې لويه مايوسي رامنځته کوي.
د خيبر ولسوالۍ د مرکزي دفتر ډي اېس پي حکمت اپریدي وويل چې له ادغام وروسته، ددوی عزت زیانمن شوی دی. هغه زیاتوي، « کله چې موږ پېښور ته ځو، نو لومړی شی چې دوی له موږ څخه پوښتنه کوي دا ده چې ایا موږ د خاصه دار یا لیوي ځواک څخه یو، په دې معنا، چې موږ د پولیسو افسرانو په توګه نه پیژندل کیږو».
کله چې له هغه څخه وپوښتل شول چې ایا پولیس به په دې ډول احتجاج وکړي، ایا دا ممکنه ده چې دوی خپل پام د ترهګرۍ پر وړاندې له جګړې څخه واړوي؟ دې ته، حکمت اپریدي په ځواب کې وویل، چې د ترهګرو پر وړاندې جګړه د دوی په خاوره کې د دوی جګړه ده او دا به په هر قیمت دوام وکړي، په دې اړه هیڅ جوړجاړی نه شي کیدی.
په تیرو څو کلونو کې، په پښتونخوا کې د پولیسو له خوا د دوی د غوښتنو په حق کې په لاریونونو کې زیاتوالی راغلی دی. دوه کاله دمخه، د لومړي ځل لپاره، پولیسو د لکي مروت ولسوالۍ په اصلي انډس لویه لاره کې د خیمې په لګولو سره د څلورو ورځو لپاره پرلت وکړ. د لکي مروت پولیسو غوښتنه وکړه چې ترهګر عصري وسلې لري، په داسې حال کې چې دوی عصري وسلې نه لري او دا د ډیرو مرګونو لامل کیږي.
په ورته ډول، د بنو پولیسو هم دوه ځله احتجاج کړی دی. دوه میاشتې وړاندې، په بنو کې د احتجاج په جریان کې، پولیسو ټولې لویې لارې د دریو ورځو لپاره بندې کړې او سخته مظاهره یې وکړه، چې وروسته د یوې سیمه ییزې جرګې له لارې خبرې اترې وشوې او د پولیسو ځینې غوښتنې ومنل شوې. په دې سیمو کې د پولیسو او نورو امنیتي ادارو ترمنځ د همغږۍ د نشتوالي راپورونه هم ورکړل شوي دي.
د خیبر ولسوالۍ یو مشهور خبریال ابراهیم شینواري افغانستان انټرنیشنل ته وویل چې له څه مودې راهیسې په پښتونخوا او قبایلي ولسوالیو کې د پولیسو احتجاجونه مخ په زیاتیدو دي، چې یقینا د پولیسو سیسټم ته زیان رسوي.
هغه وویل چې دا په بشپړ ډول ریښتیا ده چې د ادغام په وخت کې د خاصه دار او لیویز ځواکونو د منظم پولیس ځواک برخه کولو ژمنې لا نه دي پلي شوي.
هغه وویل، « زه فکر کوم چې پولیس افسران شاید د دې احتجاج کونکو پولیسو غړو په وړاندې د اقدام کولو څخه ډډه وکړي ځکه چې لومړی، دوی وژل کیږي او دوهم، دا ویره شته چې که پولیس پرسونل د منع شویو سازمانونو په وړاندې له جګړې څخه انکار وکړي، نو ممکن یوه نوې ستونزه رامینځته شي».
د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ او تګراتګ لارې د تېر کال د اکتوبر له ۱۲مې نېټې راهیسې تړلې دي، چې له امله یې د دواړو خواوو سوداګر له جدي ستونزو سره مخ شوي او د وچې مېوې سوداګري هم زیانمنه شوې ده.
افغانستان د وچو مېوو د تولید له مهمو هېوادونو ګڼل کېږي او د دغه محصولاتو لوی بازار د پاکستان منډۍ بلل کېدې. خو سوداګر وايي، پر ډیورنډ کرښه د لارو له تړل کېدو وروسته د وچې مېوې کاروبار په بېساري ډول کمزوری شوی دی.
د کویټې یو سوداګر نصرالله چې د وچې مېوې په کاروبار بوخت دی افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د تېرکال پرتله سږ کال سوداګریز فعالیتونه «نږدې لهمنځه تللي» دي. هغه وایي، د لارو د بندښت له امله وچې مېوې په کمه اندازه او ناقانونه لارو کویټې ته رسېږي، چې د لېږد لوړو لګښتونو له امله یې بیې هم لوړې شوې دي.
د نوموړي په وینا، د بیو لوړوالي د وچو مېوو په پېرلو کې د خلکو وړتیا راکمه کړې او د وچې مېوې تقاضا یې هم کمه کړې ده. نصرالله زیاتوي: «هغه هټۍوال چې پخوا به یې ۱۵۰ کیلو وچې مېوې اخیستې، اوس یوازې شاوخوا ۲۰ کیلو اخلي. له دې څخه د کاروبار د کمېدو اندازه معلومېږي».
بل سوداګر لیاقت خان چې له افغانستان نه د وچې مېوې وارداتو کاروبار کوي وایي، پر ډیورنډ کرښه د لارو تړل کېدو له امله یې کاروبار په بشپړه توګه په ټپه درېدلی دی.
هغه افغانستان انټرنشنل ته ویلي: «نږدې یو کال کېږي چې هېڅ کار نهشو کولی. زموږ کاروبار په بشپړه توګه په ټپه درېدلی دی». د لیاقت خان په وینا، د کویټې منصفي روډ او چوهړمل روډ پخوا د وچې مېوې د سوداګرۍ مهم مرکزونه وو او هره ورځ به هلته د سوداګرو ګڼه ګوڼه وه؛ خو اوس هلته د بازارونو فعالیتونه خورا پېکه شوي دي.
نوموړی وایي، د کویټې له بازارونو څخه تر نیمايي ډېر سوداګر نورو ښارونو ته تللي او ګڼو کوچنیو سوداګرو دغه کاروبار پرېښی دی. بل لور ته په افغانستان کې د وچې مېوې سوداګر او بڼوال هم د روان وضعیت له امله اندېښمن دي.
د کندهار یو سوداګر سمیعالله افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د پاکستان بازار د افغان سوداګرو لپاره تر ټولو اسانه او ګټور بازار و. هغه وایي، پخوا به د محصولاتو له رسېدو سره سم سوداګر له بڼوالو سره اړیکه نیوله او محصولات به په مناسبه بیه پلورل کېدل، چې هم سوداګرو او هم کروندګرو ته به یې ګټه رسوله.
د سمیعالله په وینا، له نږدې یو کال راهیسې د لارو د بندښت له امله سوداګریز فعالیتونه په ټپه درېدلي او د سوداګرو ډېری محصولات په ګودامونو کې پاتې دي. هغه زیاته کړه، چې سږکال د مېوو حاصل ښه و خو د بازار د نشتوالي له امله بڼوال او سوداګر له زیان سره مخ شوي دي.
سمیعالله ویلي، دامهال د انځرو موسم روان دی خو د بیو د سخت کمښت له امله سوداګر نهشي کولی خپل محصولات په مناسبه بیه وپلوري. د هغه په خبره؛ د بدیلو سوداګریزو لارو نشتوالی او په افغانستان کې د بېکارۍ لوړې کچې د وچې مېوې کاروبار نور هم اغېزمن کړی دی.
سمیعالله له طالبانو غوښتي، چې د سوداګرو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي او د صادراتو لپاره بدیلې لارې ومومي. هغه وایي، یوشمېر لوی سوداګر خپل صادرات د هند او نورو بازارونو پر لور اړولي؛ خو کوچني سوداګر لاهم د لارو د تړل کېدو له امله له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي.
د افغانستان د خپلواکۍ ورځ چې پخوا به هرکال په بلوچستان کې د افغانانو او ځايي پښتنو او په خیبر پښتونخوا کې د افغان کډوالو له لوري په پراخو ملي او دودیزو مراسمو نمانځل کېده، د طالبانو له واکمنېدو او په پاکستان کې پر افغان کډوالو تر محدودیتونو وروسته یې پخوانی رنګ بایللی دی.
د پښتونخوا د زدهکړیالانو سازمان د بلوچستان څانګې پخوانی مشر لطیف کاکړ افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، پخوا به د اګست پر ۱۹مه د افغانستان د خپلواکۍ ورځې په مناسبت په افغان کونسلګرۍ او د بلوچستان په بېلابېلو پښتون مېشتو سیمو کې پراخ مراسم ترسره کېدل.
د نوموړي په وینا، په دغه مراسمو کې به اتڼونه، موسیقي، فرهنګي پروګرامونه او علمي سیمینارونه جوړېدل او د ملتپالو سیاسي ګوندونو مشران، غړي او د هغوی د زدهکوونکو سازمانونو استازو به پصهکې ګډون کاوه.
لطیف کاکړ وویل، ځوانانو به د افغانستان ملي بېرغونه پورته کول، له سهاره تر ماښامه به یې اتڼونه کول او په موټرو کې به وطني سندرې غږول کېدې؛ د خپلواکۍ د ورځې په مناسبت به په جوړو شویو سیمینارونو کې پوهانو او سیاسي شخصیتونو د افغانستان د خپلواکۍ او ملي هویت په اړه خبرې کولې.
هغه زیاته کړه، چې افغانانو او ځايي پښتنو به د دغه مراسمو د ترسره کولو لپاره له خپلو شخصي امکاناتو هم کار اخیست او د خپلواکۍ ورځ به یې د ملي یووالي او افغان هویت د څرګندولو د یوې مهمې ورځې په توګه نمانځله.
د کاکړ په وینا، د طالبانو له واکمنېدو وروسته د افغان کونسلګریو وضعیت هم بدل شوی او د افغانستان د پخواني ملي بېرغ پر ځای د طالبانو سپین بېرغونه لیدل کېږي، چې له امله یې د پخوانیو مراسمو بڼه هم بدله شوې ده.
نوموړي وویل، په تېرو پنځو کلونو کې د خپلواکۍ ورځې نمانځنه کال تر بلې کمزورې شوې او په افغانستان کې د طالبانو واکمني او په پاکستان کې روان سیاسي او امنیتي وضعیت د دې لامل شوی چې افغانان د پخوا په څېر په پراخو مراسمو کې ګډون ونه کړي.
لطیف کاکړ وویل، سره له دې چې د خپلواکۍ ورځې پخواني مراسم کمرنګه شوي، خو افغانان او پښتانه لاهم د دې ورځې له تاریخي ارزښت سره تړاو لري.
هغه هیله څرګنده کړه، یوه ورځ به په افغانستان کې داسې شرایط رامنځته شي چې افغانان وکولای شي د خپلواکۍ ورځ په پراخې خوښۍ ونمانځي او د افغانستان واکمني به د «افغانستان اصلي بچیانو» په لاس کې وي.
بل لور ته، په خیبر پښتونخوا کې افغان کډوال وايي، پخوا به د اګست ۱۹مه په پېښور او د دغه ایالت په بېلابېلو سیمو کې په پراخو مراسمو، لاریونونو او فرهنګي پروګرامونو نمانځل کېده.
د افغان کډوالو په وینا، په ۲۰۱۶کال کې په پېښور کې د خپلواکۍ ورځې پراخ مراسم ترسره شوي وو او له ۲۰۲۱کال مخکې به د افغانستان کونسلګرۍ ترڅنګ په حیات اباد، تاج اباد او نورو سیمو کې هم غونډې او فرهنګي پروګرامونه جوړېدل.
دوی وايي، ځینو کلونو کې به د خپلواکۍ ورځې په مناسبت د اورلوبو نندارې هم ترسره کېدې او زرګونه افغانان به په ملي احساساتو کې دغه مراسمو ته راټولېدل. خو کډوال وايي، له ۲۰۲۱کال وروسته دا دود ورو، ورو کم شوی او له ۲۰۲۳کال راهیسې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر د دې ورځې د نمانځنې پر فضا لا زیات اغېز کړی دی.
دوی ادعا کوي، چې د پولیسو د عملیاتو، نیول کېدو او له پاکستان نه د اېستل کېدو له وېرې اوس نهشي کولای په ازاده توګه د خپلواکۍ ورځې مراسم ترسره یا پهکې ګډون وکړي. افغان کډوال وايي، هغه ورځ چې پخوا به د خوښۍ، یووالي او ملي ویاړ په فضا کې نمانځل کېده، اوس د وېرې او ناڅرګند برخلیک تر سیوري لاندې تېرېږي.
د دوی په وینا، اوسني شرایطو د دوی پر ټولنیز او فرهنګي ژوند سربېره رواني فشارونه هم زیات کړي او ډېر افغانان اړ دي چې د خپلواکۍ ورځې پر مهال له عامه مراسمو لرې پاتې شي.
د پاکستان د خیبر پښتونخوا په بونیر کې چې د ښځو د سواد کچه پکې یوازې ۲۷،۴۰ سلنه ده، یو ۱۹ کلن محصل وایي د زدهکړو د پراختیا لپاره یې ولسي حرکت پیل کړی او په تېر یوه کال کې یې ۱۵۲ له ښوونځیو پاتې ماشومان بېرته ښوونځیو ته شامل کړي دي.
د پاکستان د ۲۰۲۳ کال د سرشمېرنې له مخې، په بونیر کې د سواد عمومي کچه ۴۳،۷۵ سلنه ده. د نارینهوو د سواد کچه ۶۰،۶۱ سلنه، خو د ښځو یوازې ۲۷،۴۰ سلنه ده، چې د ښځو او نارینهوو ترمنځ پراخ تعلیمي واټن ښيي.
په داسې وضعیت کې د بونیر د بامپوخې کلي اوسېدونکی لقمان احمد وایي، له تېر یوه کال راهیسې هڅه کوي چې له زدهکړو پاتې ماشومان ښوونځیو ته ورسوي او په سیمه کې د تعلیم په اړه عامه پوهاوی زیات کړي.
لقمان احمد افغانستان انټرنشنل - پښتو ته په رالېږل شوي پیغام کې ویلي، ۱۹ کلن دی، د بونیر پوهنتون د مینجمنټ ساینس څانګې د لومړي سمسټر محصل دی او د «وایس اف ایجوکیشن تحریک» په نوم د یوه تعلیمي حرکت بنسټګر دی.
هغه وایي، په تېر یوه کال کې یې له خپلو ملګرو سره ۱۵۲ له ښوونځیو پاتې ماشومان په دولتي او خصوصي ښوونځیو کې شامل کړي دي.
د نوموړي په وینا، په دغو ماشومانو کې یتیمان، معلول ماشومان او د بېوزلو کورنیو ماشومان هم شامل دي.
لقمان احمد وویل: «زموږ هدف دا دی چې هر ماشوم زدهکړو ته لاسرسی ولري، له ښوونځیو پاتې ماشومان بېرته ښوونځیو ته راوګرځوو او د تعلیم په اړه پوهاوی زیات کړو».
له کتابتونه تر وړیا زدهکړو
لقمان وایي، د دوی فعالیت یوازې د ماشومانو تر ښوونځیو رسولو محدود نه دی. د هغه په وینا، په خپل کلي کې یې لومړنی عامه کتابتون جوړ کړی او دې کار د نورو کلیو ځوانان هم هڅولي چې ورته کتابتونونه جوړ کړي.
هغه همداراز د خپلې سیمې تر ۴۰ ډېرو ماشومانو ته وړیا درس ورکوي.
د «وایس اف ایجوکیشن تحریک» بنسټګر وایي، د تېر یوه کال په ترڅ کې یې تر ۱۶۰ ډېرې تعلیمي جرګې، پریزنټېشنونه او سیمینارونه هم جوړ کړي، څو کورنۍ وهڅوي چې خپل ماشومان ښوونځیو ته ولېږي.
د نجونو د زدهکړو پراخ واټن
د بونیر د زدهکړو په وضعیت کې د ښځو او نارینهوو ترمنځ توپیر د پام وړ دی. د ۲۰۲۳ کال د سرشمېرنې شمېرې ښيي چې په دې ولسوالۍ کې د نارینهوو او ښځو د سواد د کچې ترمنځ څه باندې ۳۳ سلنه واټن شته.
لقمان احمد هم د نجونو د زدهکړو ټیټه کچه د بونیر له مهمو تعلیمي ستونزو ګڼي. نوموړی وایي، د ښوونځیو او ښوونکو کمښت او د اړینو تعلیمي اسانتیاوو نشتوالی نورې ستونزې دي چې د سیمې ماشومان ورسره مخ دي.
هغه زیاتوي چې د دغو ستونزو په اړه یې اړوندو چارواکو او ادارو ته وړاندیزونه او غوښتنې هم سپارلې دي، خو په وینا یې حکومت عملي مرسته نه ده کړې.
لقمان احمد وایي، د دوی ټول فعالیتونه په محدودو امکاناتو پر مخ ځي او د حکومت له خوا یې تر اوسه عملي مرسته نه ده ترلاسه کړې.
په عین حال کې، د خیبر پښتونخوا حکومت د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې د دولتي ښوونځیو د زدهکړیز چاپېریال، بشري سرچینو او زیربناوو د ښه کولو لپاره د ۲۱،۸ میلیاردو پاکستانیو روپیو منظوري ورکړې وه. د دې پروګرام یوه برخه له ښوونځیو پاتې ماشومانو د جذب او په ښوونځیو کې د زدهکوونکو د ساتلو لپاره ځانګړې شوې ده.
لقمان او د هغه ملګري وایي، غواړي بونیر داسې یوې ولسوالۍ ته واړوي چې د زدهکړو په برخه کې د نورو سیمو لپاره بېلګه شي.