د پاکستان نړیوال هوايي شرکت «پي اې ای» او د افغانستان «کام ایر» ترمنځ د هوايي سفرونو د اسانتیا لپاره نوی تړون لاسلیک شوی چې له مخې به له کابل څخه د اسلاماباد له لارې د سعودي عربستان دمام ښار ته د مسافرو د سفر زمینه برابره شي.
د پاکستان او افغانستان ترمنځ له نږدې یو کال راهیسې د ځمکنیو لارو د بندېدو له امله د دواړو هېوادونو ترمنځ د سفرونو بهیر له پرلهپسې ستونزو سره مخ دی.
په همدې حال کې، د پاکستان نړیوال هوايي شرکت «پي اې ای» او افغان هوايي شرکت «کام ایر» ترمنځ د ګډې الوتنې تړون د هغو مسافرو لپاره مهمه اسانتیا بلل کېږي چې له کابل څخه منځني ختیځ ته سفر کوي.
د دغه تړون له مخې، مسافر کولای شي په یوه ټکټ او ثبت کې د الوتنو نښلون، د سامانونو لېږد او په اسلاماباد کې د هوايي سفر د ترانزیټ اړوند اسانتیاوې ترلاسه کړي.
د تړون په لومړي پړاو کې د کابل-اسلاماباد-دمام هوايي مسیر فعال شوی چې له افغانستان څخه سعودي عربستان ته د سفر کوونکو لپاره به د نښلونکي الوتنې بهیر اسانه کړي.
د ځمکنیو لارو د اوږدمهاله بندېدو له امله د پاکستان او افغانستان ترمنځ هوايي سفرونه هم زیات شوي دي. ویل کېږي چې مسافر له افغانستان څخه د هوايي ټکټونو د اخیستو او ثبتولو لپاره تر ۲۰ ورځو پورې انتظار کوي.
«اریانا افغان هوايي شرکت» او «کام ایر» د افغانستان او پاکستان ترمنځ الوتنې ترسره کوي. د اریانا الوتنې مستقیمې دي، خو د کام ایر ځینې الوتنې د تهران له لارې ترسره کېږي.
دواړه افغان هوايي شرکتونه د نورو هېوادونو پر لور هم الوتنې لري چې ځینې یې د اسلاماباد له لارې ترسره کېږي. تمه ده چې د «پياېاې» او «کام ایر» ترمنځ نوی تړون به په ځانګړي ډول هغو مسافرو ته د سفر اسانتیاوې برابرې کړي چې له منځني ختیځ څخه کابل ته ستنېږي.
د پي اې ای د ویاند په وینا، د دمام-کابل هوايي مسیر هم د دغه تړون په لومړي پړاو کې فعال شوی دی. هغه زیاته کړې چې په راتلونکو پړاوونو کې ښايي د عمرې او حج زیارت کوونکو لپاره نور مسیرونه، د سعودي عربستان نور ښارونه او د منځني ختیځ نور هېوادونه هم په دغه تړون کې شامل شي.
د «پي بي اېس نیوز» په یوه ځانګړي راپور کې د افغانستان د شل کلنې جګړې درې ښکېل لوري وايي، جګړه پای ته رسېدلې، خو د سلګونو زرو قربانیو، پراخو تاوانونو او د جګړې د پایلو په اړه مهمې پوښتنې لا هم بېځوابه پاتې دي.
په راپور کې د افغانستان د پخوانیو ځانګړو ځواکونو د یوه سرتېري خبرې هم را اخیستل شوې چې د امنیتي دلایلو له امله یې نوم نه دی خپور شوی. هغه وايي، له امریکايي ځواکونو سره یې د طالبانو او داعش پر ضد په عملیاتو کې برخه اخیستې وه، خو د ۲۰۲۱ کال له سیاسي بدلون وروسته پټ ژوند ته اړ شوی دی.
نوموړي ویلي: «موږ خپل ملګري له لاسه ورکړل، هر څه مو له لاسه ورکړل. اوس داسې احساس کوو چې زموږ ټولې قربانۍ بېګټې وې.»
د هغه په وینا، لا هم د طالبانو له وېرې پټ ژوند کوي او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو د نیول کېدو او وژل کېدو خبرونه ترلاسه کوي.
راپور وايي، نوموړی په تېرو پنځو کلونو کې نه دی توانېدلی له خپلې کورنۍ او دوستانو سره عادي اړیکې وساتي او د خپل خوندیتوب لپاره وخت ناوخت د اوسېدو ځای بدلوي.
په همدې حال کې، د امریکا پخوانی جنګي ډاکټر براین ریپي، چې له ۲۰۰۹ تر ۲۰۱۲ کال پورې یې په افغانستان کې دنده ترسره کړې، وايي د سپټمبر د ۱۱مې بریدونو د هغه نسل پر امریکايي پوځیانو ژور اغېز کړی و.
ریپي وايي، افغانستان ته له تګ وروسته یې دا پوښتنه ذهن ته پیدا شوه چې د دوی جګړه له هغو افغانانو سره څه تړاو لري چې د سپټمبر د ۱۱مې په بریدونو کې یې هېڅ ونډه نه لرله.
هغه په افغانستان کې د خپلو وژل شویو ملګرو یادونه کړې او ویلي یې دي چې د جګړې خاطرې لا هم ورسره دي.
ریپي ویلي: «ډېری هغه کسان چې زما په عمر وو او په افغانستان کې یې جګړه کړې، اوس ګوري چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن دي. داسې احساس کېږي چې زموږ کلونه مبارزه او قرباني بېاغېزې پاتې شوې.»
خو د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مرستیال او پخوانی طالب جنګیالی مهاجر فراهي د شل کلنې جګړې پایله له بلې زاویې ارزوي.
فراهي وايي، طالبان دغه جګړه خپله بریا ګڼي او باور لري چې له امریکا او ناټو ځواکونو سره د شلو کلونو جګړې په پای کې د دوی د واکمنۍ د بیا ټینګښت لامل شوې ده.
هغه له امریکا غوښتي چې پر افغانستان لګېدلي بندیزونه لرې کړي او له طالبانو سره عادي سیاسي او اقتصادي اړیکې پیل کړي.
د «پي بي اېس نیوز» په وینا، افغانستان د سپټمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته د امریکا د جګړې اصلي ډګر وګرځېد، خو له دوو لسیزو جګړې، پراخو بشري تلفاتو او میلیاردونو ډالرو لګښتونو وروسته، د دې جګړې د موخې، قربانیو او پایلو په اړه پوښتنې لا هم د افغانانو او هغو بهرنیو پوځیانو ترمنځ مطرح دي چې په دغه جګړه کې یې برخه اخیستې وه.
په افغانستان کې د اروپايي ټولنې پخوانی ډېپلوماټ مایکل سمپل له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، که څه هم اوس مهال د القـاعدې شبکې غړي په افغانستان کې شته، خو دا ډله اوس له زوره لوېدلې او دومره لوی ګواښ نهدی. هغه زیاتوي، چې افغان طالبان اوس تر القـاعده شبکې لوی ګواښ دی.
په افغانستان کې د اروپايي ټولنې پخواني ډېپلوماټ مایکل سمپل د جمعې په ورځ (د وږي ۲۰مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي: «د اوس لپاره القاعده شبکه دومره توان نهلري چې امریکا یا هم اسراییل ته زیان ورسوي او د حمزه بن لادن تازه ویډیو هم د شک وړ ده او رېښتونې نهښکاري، بلکې د تبلیغاتو تر حده ده».
د سمپل په خبره، دا باید روښانه شي چې اوس وخت کې اصلي ګواښ څوک دي؟. د هغه په باور اوس مهال په افغانستان کې د القاعده شبکې عرب غړي ښايي تر ۱۰۰ کسانو ډېر نهوي او د افغان غړو او د منځنۍ اسیا د نورو اوسېدونکو شمېر تر ۵۰۰ کسانو ډېر نهدی.
د اروپايي ټولنې د دغه پخواني ډېپلوماټ په وینا، د اتحاد المجاهدین، لشکر اسلام او ټيټيپي په لیکو کې هم ډېر کم شمېر د القاعده شبکې غړي شته چې لوی ګواښ نهشي ګڼل کېدلی او زیاتوي: «د هبتالله تر امر لاندې زرګونه مدرسې جوړې شوې دي، هلته په سلهاوو زره افغان ځوانان تر روزنې لاندې دي او وو چې امریکا او پاکستان ته د خپل دښمن په سترګه ګوري».
د هغه په خبره، پر سختدریځۍ د طالبانو پانګونې په ډاګه کړې چې اوس طالبان تر القاعدې لوی ګواښ دی او د ترهګرۍ د روزنې لپاره خپل ځانګړي مرکزونه او مدرسې لري او څرګندوي: «القاعده اوس زړه شوه، کوم خاص ځای او سیمه هم تر خپل کنټرول لاندې نهلري او ممکن په ځینو ځایونو کې پلویان ولري او حتی اوس دغه کسان هم خلک له طالبانو سره مرستو ته رابولي».
مایکل سمپل زیاتوي، د ملا هبت الله په مشرۍ طالبان یو قلمرو او خاوره تر خپل حاکمیت لاندې لري چې تر القاعده شبکې پر افغانستان دا واکمنه ډله ډېره خطرناکه تمامېږي. د هغه په خبره، د طالبانو په جهادي مدرسو کې هم د سختدریځي ایډیالوژۍ خلکو ته تبلیغ او تدریس کېږي چې دا حالت لا نور لوی ګواښ زېږولی شي.
د افغانستان انټرنشنل د موندنو لهمخې، طالبانو د بیا ځلي واک له ترلاسه کولو وروسته د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې لسګونه زره مدرسې جوړې کړي او د خپلې ډلې افکار پهکې ترویجوي. همدا راز د طالبانو په تازه جوړو شویو مدرسو کې جهادي درسونه هم ورکول کېږي او د ملګرو ملتونو امنیت شورا هم څو څو ځله له دغه وضعیت څخه اندېښنه ښوولې ده.
تر دې مخکې د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په افغانستان کې له پوهنې وزارت سره د ثبت شویو مدرسو شمېر تر ۲۰ زرو ښودلی وو او په وینا یې په یادو مدرسو کې شاوخوا دوه نیم مېلیونه زدهکوونکي پر دیني زدهکړو بوخت دي، خو څارونکي وايي، د طالبانو د جهادي مدرسو شمېر تر هغه څه لوړ دی چې په رسمي ډول یې اعلانوي.
هممهاله طالبانو په افغانستان کې د ښوونځیو او پوهنتونونو چاپیریال هم د خپلو دیني مدرسو په څېر کړی او تر ډېره یې ملایان پهکې د پخوانیو ښوونکو پر ځای ګومارلي دي.
د طالبانو د مخالفې متحدې جبهې مشر سمیع سادات د سپټمبر د ۱۱مې بریدونو د ۲۵مې کلیزې په مناسبت وايي، د دې جبهې ځواکونه د طالبانو پر وړاندې د مبارزې لپاره بهرنیو سرتېرو ته اړتیا نه لري.
د افغانستان د متحدې جبهې مشر سمیع سادات د جمعې په ورځ، د وږي ۲۰مه، په یوه ویډیويي پیغام کې ویلي چې د سپټمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته افغانانو ۲۰ کاله د امریکايي ځواکونو ترڅنګ د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه وکړه. د هغه په وینا، په دې موده کې بنسټونه او زېربناوې ورغول شوې او افغان ځوانانو زده کړو او نړیوالو فرصتونو ته لاسرسی پیدا کړ.
سمیع سادات زیاته کړې چې افغانانو یادې لاسته راوړنې په «درنه بیه» ترلاسه کړې وې.
سمیع سادات د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر پر نهمه د القاعدې د غړو له خوا د احمدشاه مسعود او د پخواني ولسمشر او د سولې عالي شورا د مشر برهان الدین رباني ترور ته په اشارې سره ویلي چې افغانان لا هم د طالبانو او ترهګرو ډلو له امله زیان ویني، خو د هغه په وینا، د ازادۍ لپاره مبارزه او د طالبانو، القاعدې او نورو ترهګرو ډلو پر وړاندې مبارزه به دوام ولري.
سادات ویلي، د افغانستان متحدې جبهې د اګست له لومړۍ نېټې د طالبانو پر وړاندې پوځي عملیات پیل کړي او د جمعې تر ورځې یې ۵۴ عملیاتونه ترسره کړي دي. سادات زیاته کړې په دغو بریدونو کې د طالبانو له ۱۲۸ ډېرو غړو ته مرګ ژوبله اړولې ده.
سادات همداراز وویل چې د طالبانو تر واک لاندې په افغانستان کې ځپنه، شکنجه او وژنې دوام لري او ګڼ شمېر افغانان د هېواد پرېښودو لپاره ایران، پاکستان، ترکیې، اروپا او امریکا ته ځي.
هغه طالبان د دې وضعیت عاملان وبلل او ټینګار یې وکړ چې طالبانو د بېلابېلو هېوادونو ترهګرو ډلو ته په افغانستان کې پناه ورکړې ده.
سمیع سادادت وایي طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې زرګونه دیني مدرسې جوړې کړې دي چې اوس شاوخوا دوه میلیونه افغان ماشومان پکې زده کړې کوي. سادات ادعا کړې چې په دغو مدرسو کې ماشومانو ته تاوتریخوالی، کرکه او د «دین په نوم د نورو له منځه وړل» ور زده کېږي.
د افغانستان د متحدې جبهې مشر همداراز ویلي چې القاعده اوس لا منظمه او مجهزه شوې ده. هغه له طالبانو سره د امریکا هوکړه د امریکايي مشرانو تېروتنه وبلله او ویې ویل چې د طالبانو او القاعدې بریا د جګړې په مېدان کې نه ده ترلاسه شوې.
سادات د سیمې هغو هېوادونو ته چې له طالبانو سره نږدې اړیکې لري، په خطاب کې وویل چې طالبان به سیمې ته سوله او ثبات رانه وړي. هغه ټینګار کړی چې د ده ځواکونه به یوازې د طالبانو پر وړاندې جګړه کوي.
د لاهور د کېنګ اډوارډ طبي پوهنتون محصلانو له دغه پوهنتونه د افغان محصلانو د اېستلو پرېکړې پرضد اعتراض کړی. د پاکستان د جماعت اسلامي د محصلانو څانګې ویلي، ګڼ شمېر محصلان په پوهنتون کې راټول شوي وو او د «افغان محصلانو جبري اېستل» یې غندلي دي.
د محصلانو ادارې ویلي، چې له اغېزمنو افغان محصلانو ملاتړ کوي او د هغوی د زدهکړو د دوام له حق څخه د دفاع لپاره به خپلو هڅو ته دوام ورکړي. کېنګ اډوارډ طبي پوهنتون له هغه لومړنیو بنسټونو څخه دی، چې د پاکستان د طبي شورا حکم یې عملي کړ او له افغان محصلانو یې غوښتي چې له پوهنتونه د وتلو اړوند اداري چارې بشپړې کړي.
د راپورونو له مخې، په دغه پوهنتون کې شاوخوا ۲۰ تر ۲۲ افغان محصلان د یادې پرېکړې له امله اغېزمن شوي چې د ځینو فراغت ته یوازې څو میاشتې پاتې دي.
دغه اعتراضونه داسې مهال کېږي، چې د پاکستان طبي شورا وايي د افغان محصلانو د وضعیت ارزونه د هغوی د تابعیت له امله نهده؛ بلکې د نوملیکنې، اسنادو او د کډوالۍ له وضعیت سره تړاو لري.
د پاکستان حکومت دغه پرېکړې په کور دننه او بهر پراخ غبرګونونه راپارولي دي. تر دې وړاندې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي و، هغه افغان محصلان چې معتبره ویزې او قانوني اسناد لري کولای شي په دغه هېواد کې خپلو زدهکړو ته دوام ورکړي.
نوموړي په خپله خبري غونډه کې زیاته کړه، چې تراوسه افغانستان ته د ټولو افغان محصلانو د ستنولو په اړه پرېکړه نهده شوې.
د پاکستان طبي شورا د پنجشنبې په ورځ وویل، چې په دغه هېواد کې تر ۲۰۰ ډېر افغان محصلان د طب په څانګو کې زدهکړې کوي؛ خو اوسمهال یوازې ۲۲ کسان له دغه شورا سره ثبت دي.
د یادې شورا په وینا، له دغه ۲۲ محصلانو له ډلې ۱۴ یې خپلې زدهکړې بشپړې کړې او اته نور به راتلونکی کال فارغ شي. د نورو ۱۷۶ افغان محصلانو د وضعیت د ارزونې بهیر لاهم روان دی او وروستی شمېر به د دغه بهیر تر بشپړېدو وروسته څرګند شي.
د پاکستان طبي شورا ټینګار کړی، چې په پاکستان کې د طب د زدهکړو لپاره د تابعیت پر بنسټ کوم بندیز نهشته. د یادې شورا په وینا، بهرني محصلان په هغه پوهنتونونو کې زدهکړې کولی شي چې د یادې شورا لهخوا تایید شوي وي؛ خو باید قانوني اسناد ولري.
خو شورا زیاته کړې، هغه محصلان چې له یادې شورا سره ثبت نهدي او لازم جوازونه نهلري؛ د پاکستان د طبي زدهکړو په نظام کې د قانوني او ثبت شویو بهرنیو محصلانو په توګه نهشي پېژندل کېدای.
دغه شورا همداراز ویلي، چې یوازې د طب سند لرل دا معنا نهلري، چې یو کس په پاکستان کې د استوګنې، دندې یا طبابت حق لري. د شورا په وینا، هغه فارغالتحصیلان چې غواړي په دغه هېواد کې کار وکړي باید د مسلکي جواز ترلاسه کولو او ثبت اړوند شرایط هم بشپړ کړي.
د یادې ادارې په وینا، له اغېزمنو محصلانو سره به په «درناوي» چلند وشي او د اداري چارو د بشپړولو او افغانستان ته د بېرته ستنېدو په برخه کې به ورسره همکاري وشي.
په همدې حال کې یوشمېر افغان محصلانو د لاهور عالي محکمې ته مراجعه کړې او د پاکستان د طبي شورا حکمونه یې ننګولي او د لغوه کېدو غوښتنه یې کړې ده.
په کېنګ اډوارډ طبي پوهنتون کې دغه اعتراض داسې مهال شوی، چې پاکستان په وروستیو میاشتو کې پر افغان محصلانو فشارونه زیات کړي او د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او اېستلو بهیر یې چټک کړی دی.
په پاکستان کې د القاعدې د پخواني مشر اسامه بن لادن پر وژل کېدو ۱۵ کاله واوښتل. د سیمې ځايي اوسېدونکي لا هم د بن لادن مړینه نه مني او دا یوه «ډرامه بولي». د بن لادن پخوانی کور اوس په تش ډګر بدل شوی دی.
هرکال د سپتمبر ۱۱مې کلیزې په رارسېدو په ټوله نړۍ کې د پاکستان او افغانستان نومونه د نړۍوالو بحثونو مهمه موضوع ګرځي.
په امریکا کې د سپتمبر ۱۱مې تر بریدونو یوازې څو اونۍ وروسته متحده ایالاتو پر افغانستان برید وکړ او د طالبانو حکومت یې نسکور کړ؛ په داسې حال کې چې تر دغه بریدونو نږدې لس کاله وروسته امریکا د القاعدې تر ټولو مطلوب مشر اسامه بن لادن د پاکستان په اېبټاباد ښار کې د دغه هېواد د پوځ یوې مهمې اکاډمۍ ته نږدې د یو لړ عملیاتو پرمهال وواژه.
اسامه بن لادن له کلونو راهیسې د اېبټاباد په بلال ټاون کې ژوند کاوه. دا د ډېرو له تصوره بهر خبره وه، چې څنګه د نړۍ تر ټولو مطلوب کس کولی شي د اوږدې مودې لپاره یوې لویې پوځي اډې ته نږدې له خپلې کورنۍ سره ژوند وکړي.
په اېبټاباد ښار کې مېشت خبریال زبیر ایوب چې له تېرو څو کلونو راهیسې د پاکستان له ځایي رسنیو سره کار کوي، ښايي لومړنی عیني شاهد او سیمهییز خبریال و، چې د دغه عملیاتو پرمهال بلال ټاون ته تر ټولو وړاندې رسېدلی و.
زبیر ایوب افغانستان انټرنشنل ته د یادې پېښې په اړه ویلي، د هغه کور په اېبټاباد ښار کې بلال ټاون ته نږدې دی؛ د شپې شاوخوا اته بجې وې هغه په کور کې و، چې ناڅاپه یې د چورلکې زورور غږ واورېد.
هغه وویل، کله چې له کوره ووت نو له لرې یې د اېبټاباد په اسمان کې درې چورلکې ولیدې؛ هغه د چینوک چورلکې وې، چې خورا لوړ او وېروونکی غږ یې لاره. هغه وايي: «زه لاهم له پېښې ناخبر وم. ما فکر کاوه، چې ښایي کوم لوړپوړی پوځي چارواکی هلته راغلی وي او دغه الوتکې هغې خواته روانې وي».
نوموړي زیاته کړه، لږ وروسته یو چا هغه ته د بلال ټاون څخه زنګ وواهه او خبر یې ورکړ چې دلته چورلکه پرېوتې ده. هغه وایي: «د دغه خبر په اورېدو سملاسي د بلال ټاون خوا ته روان شوم. په دې موده کې ما د اور وژنې یو موټر هم ولیده، چې د پېښې ځای ته روان و».
د هغه په وینا: «کله چې زه د اسامه کور ته ورسېدم، ومې لیدل چې د هغه د کور دروازه ماته شوې وه، د وېرې فضا خوره وه. ګڼ خلک راټول وو، یوه چورلکه راپرېوتې وه چې له هغې د اور لمبې او لوګي پورته کېدل؛ په داسې حال کې چې دوه نورې چورلکې لږې لرې ولاړې وې، د پېښې ځای ته نږدې د پاکستان د پوځي اکاډمۍ (PMA) د وخت قوماندان جنرال راحیل شریف (چې وروسته د پاکستان د پوځ مشر شو) ولاړ و او له بل افسر سره یې خبرې کولې، چې دا زموږ چورلکه نهده».
د خبریال په وینا، تر هغه وخته پورې هیڅوک نه پوهېدل او نه هم امنیتي چارواکو چا ته ویل چې یادې چورلکې د چا دي، د چا پر ضد عملیات شوي او څوک یې موخه و. هغه وویل، ټوله شپه په سیمه کې پاتې شو او خپلې رسنۍ ته یې د چورلکې د پرېوتو راپور ورکړ؛ خو ځایي چارواکو له څه ویلو ډډه کوله.
هغه وایي، د سهار شاوخوا شپږ بجې د امريکا د وخت ولسمشر بارک اوباما په يوه ويډيويي پیغام کې اعلان وکړ چې د امريکا ځانګړو ځواکونو اسلاماباد ته نږدې په اېبټاباد ښار کې د یو لړ عملياتو پرمهال د القاعدې مشر اسامه بن لادن وژلی دی.
د هغه په خبره، د امريکا د ولسمشر دغه اعلان له يوې حيرانتيا کم نه و، په څو شېبو کې دغه خبر د نړۍوالو او ځایي رسنيو سرټکی شو او د پاکستان نوم په دې ډول یادېده چې د نړۍ لومړی نمبر «ترهګر» هلته وژل شوی دی.
هغه وړاندې وایي، تر دغه عملياتو وروسته اېبټاباد ښار د څو مياشتو لپاره د ټولې نړۍ د پاملرنې مرکز پاتې شو؛ څو ورځې وروسته ګڼو نړۍوالو رسنیو له اېبټاباد ښاره راپورونه وړاندې کول.
تر عملیاتو ۱۵کاله وروسته؛ د اسامه بن لادن استوګنځی په تش ډګر بدل شوی
د اېبټاباد تر عملياتو ۱۵ کاله تېر شوي؛ خو نن هم دغه سيمه د بن لادن د ودانۍ په نوم پېژندل کېږي. د پاکستان حکومت تر دغه عملياتو څو ورځې وروسته دغه پیاوړې ودانۍ ونړوله.
نن ورځ هلته ودانۍ نهشته، خو اوس په دغه ځای کې تش ډګر ليدل کېږي چې ماښام مهال ماشومان پهکې کرېکټ کوي. خو د ودانۍ ځینې پاتې شوني او د هغې د پیاوړو ستنو نښې لاهم هلته پر ځمکه لیدل کېږي.
ځایی خلک وايي، چې دغه ځمکه اوس د عوایدو د ریاست ملکیت ګرځېدلې. د پاکستان حکومت لاتراوسه په دغه تش ډګر کې د ودانۍ جوړولو په اړه پرېکړه نهده کړې.
یادې ځمکې ته نږدې یو ځایي اوسېدونکي وویل، څه موده وړاندې د بلال ټاون اوسېدونکي د اېبټاباد کمېشنر ته ورغلي وو او له هغه یې غوښتنه کړې وه چې په دې غونډۍ کې د نجونو لپاره یو ښوونځی جوړ کړي؛ خو کمېشنر دغه وړاندیز ونه مانه.
وروسته د سیمې ځینو ځوانانو هلته د لوبو د ډګر جوړولو غوښتنه وکړه؛ خو دغه وړاندیز هم ونه منل شو او اوس ویل کېږي، چې د پاکستان حکومت هلته د دولتي کارکوونکو لپاره د کورونو جوړولو پلان لري؛ خو تراوسه یې عملي بڼه نهده لیدل شوې.
د یادې سیمې اوسېدونکي وايي، له هغه وخت راهیسې چې بن لادن ووژل شو د نړۍ له ګوټ، ګوټ څخه د رسنیو استازي وخت ناوخت یادې سیمې ته ورځي او له هغه ځایه ځانګړي راپورونه چمتو کوي.
په تېرو پنځلسو کلونو کې د اسامه کمپاونډ شاوخوا ګڼ نوي کورونه جوړ شوي او هلته د ځمکې بیې هم د پخوا پرتله د پام وړ لوړې شوې دي. ځایي اوسېدونکي وايي، چې په یاده سیمه کې له تېرو څو کلونو راهیسې ډېر پرمختګ شوی، سړکونه او کوڅې پخې شوې، په عصري بڼه کورونه جوړ شوي چې له امله یې اوس دا په یوې عصري سیمه بدله شوې ده.
د اسامه بن لادن ګاونډیان د هغه وژنه «ډرامه» بولي
د ۱۵ کلونو په تېرېدو د بلال ښار اوسېدونکي لاهم نه مني، چې ګواکې اسامه بن لادن دې په دغه سیمه کې وژل شوی وي. ډېری ځايي خلک یاده پېښه د امریکا او پاکستان ګډه «ډرامه» بولي.
د ځايي خبریال زبیر ایوب په وینا، هغه څو ځله د اسامه کمپ غونډۍ ته تللی دی؛ خو لاهم خلک د هغه مړینه نه مني. د هغه په وینا، ګڼ خلک په دې باور دي چې د پېښې پرمهال اسامه په خپل استوګنځي کې نه و.
د عملیاتو په اړه د پاکستان پر ناخبرۍ نیوکې
تر یادو عملیاتو څو ورځې وروسته په پاکستان کې د څه مودې لپاره په دې اړه بحث روان و، چې ایا د پاکستان استخباراتي ادارو د دغه عملیاتو په اړه معلومات لرل او که دوی ته په دې اړه هیڅ معلومات نه و ورکړل شوي؟
په اېبټاباد کې مېشت خبریال رشید جاوېد وویل، هغه فکر کاوه دا شونې نهده چې دومره لوی عملیات یوې پوځي اډې ته نږدې ترسره شي او د پاکستان امنیتي ادارې ترې ناخبره وي.
هغه وایي، داسې راپورونه هم شته چې په دربان سیمه کې امریکایي چورلکو ته تېل رسول شوي وو چې ظاهرا دا په ګوته کوي چې حکومت ښایي د پېښې په اړه لا دمخه خبر و.
له بلې خوا د پاکستان حکومت هغه وخت ټینګار کاوه، چې د دغه عملیاتو په اړه هیڅ معلومات نهلري؛ خو له پېښې وروسته د پاکستان پر حکومت سختې نیوکې وشوې او نیوکه کوونکو یاد عملیات د پاکستان حکومت یوه لویه امنیتي تېروتنه بللې وه.
تر پراخو نیوکو وروسته د پاکستان حکومت د دغه هېواد د سترې محکمې قاضي جاوېد اقبال په مشرۍ د اېبټاباد کمېسیون په نوم د یوه څېړنیز کمېسیون له جوړولو خبر ورکړ. دغه کمېسیون د پېښې په اړه قضايي څېړنه وکړه او ۳۳۶ مخیز راپور یې چمتو کړ؛ خو د کمېسیون راپور تراوسه نهدی رسنیز شوی.
د اسامه بن لادن تر وژنې وروسته بدلونونه
پوښتنه دا ده، چې په تېرو پنځلسو کلونو کې په پاکستان کې کوم بدلونونه راغلي دي، د اسامه بن لادن مړینې القاعدې او اړوندو پوځي سازمانونو ته یې څومره لوی زیان واړاوه؟
د دفاعي چارو شنونکی او د پېښور پوهنتون استاد حسین شهید سهروردي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د اسامه بن لادن مړینه د القاعدې شبکې او نورو اړوندو سازمانونو لپاره یوه لویه ضربه وه.
هغه وويل، چې د اسامه وژنې د القاعدې ملا ماته کړه او د داعش سازمان بنسټ يې کېښود. د حسين شهيد په وينا، په اېبټاباد کې د القاعدې د مشر راڅرګندېدل د پاکستان لپاره لوی «شرم» و؛ ځکه نوموړی هغه مهال هغه د نړۍ لومړی نمبر «ترهګر» و او ټوله نړۍ د هغه په لټه کې وه.
د هغه په وینا، تر دغه عملياتو وروسته پاکستان د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې په برخه کې هم ځینې ګامونه پورته کړل، د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې څانګه (CTD) جوړه شوه او په ټول هېواد کې د ترهګرو پر وړاندې عمليات ګړندي شول.
په پېښور کې مېشت خبریال محمود جان بابر وايي، د اسامه بن لادن تر وژنې وروسته د القاعدې شبکې ځواک خورا کمزوری شوی چې په پاکستان کې پر وسلهوالو سازمانونو یې هم اغېز کړی دی.
هغه وایي، چې په دغه هېواد کې ګڼ پوځي سازمانونو په بېلابېلو ډولونو له القاعدې سره تړاو لاره؛ خو اوس دغه سازمانونه خورا کمزوري شوي او د عامو خلکو په منځ کې یې ملاتړ پېکه شوی دی.