د تحریک انصاف ګوند پراخ لاریون؛ لاریونوال پېښور ته رسېدلي او نن خیبر ته روانېږي

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر په مسکو کې د ختیځ تیمور د بهرنیو چارو له وزیر سره په ګډه خبري ناسته کې ټینګار کړی، چې د بیان د خپرولو او توپیرونو د ناکامۍ سره، سره دا باید په یوه تراژیدي بدله نه‌شي؛ ځکه د دغه ننګونو ریښې د وړاندوینې وړ وې.

د لاوروف په وینا، اوس‌مهال د طالبانو او پاکستان ترمنځ جدي کړکېچ لاهم پرځای دی چې اصلي لامل یې د داعش ډلې او د هغې د اړوندو څانګو حضور دی. هغه وویل، چې دغه ډلې په افغانستان او پاکستان کې بریدونه او ناامني رامنځته کوي.

لاوروف زیاته کړه، د دغه وضعیت تر ټولو مهم درس دا دی چې له سیمې بهر هېوادونه باید د دغه جیوپولیټیک چارو کې له لاسوهنې ډډه وکړي. د روسیې د بهرنیو چارو وزیر د داعش د رامنځته کېدو موضوع په تېر وخت کې پر عراق د امریکا له برید سره هم وتړله او ویې ویل، چې دغه ترهګریزه ډله وروسته د نړۍ نورو سیمو ته هم پراخه شوه.
هغه همداراز ادعا وکړه، چې په لیبیا کې د ناټو له مداخلې وروسته هم نوې ترهګرې ډلې رامنځته شوې دي. لاوروف د خپلو خبرو پر دوام ډاډ څرګند کړ، چې هم طالبان او هم پاکستان د خپلو اړیکو عادي کولو ته لېواله دي او مسکو هم د دغه بهیر ملاتړ کوي.

تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د روسیې د ولسمشر ځانګړي استازي ضمیر کابلوف اعلان کړی و، چې د مسکو فارمټ ۸مه غونډه د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اختلافاتو له امله د ګډې اعلامیې له تصویب پرته پای ته ورسېده او مسکو په دې اړه خواشینې څرګنده کړه.

کابلوف څرګنده کړه، چې د ګډې اعلامیې د وروستي متن چمتو کولو پرمهال د طالبانو او پاکستان د پلاوو ترمنځ اختلاف رامنځته شو؛ ځکه طالبانو باور درلود چې د سږکال په متن کې افغانستان د «ترهګرۍ په برخه کې» له حده ډېر یاد شوی دی.

د نوموړي په وینا، د طالبانو دغه دریځ مسکو ته د حیرانتیا وړ و؛ ځکه د تېرکال د ناستې په وروستۍ اعلامیه کې هم ورته عبارتونه کارول شوي وو. خو طالبانو استدلال کاوه، چې د افغانستان او پاکستان د دوه‌اړخیزو اړیکو وضعیت له تېرکال راهیسې بدل شوی او له همدې امله د اعلامیې په سږني متن کې د دغه برخې شاملول نور ورته د منلو وړ نه‌دي.

سره له دې روسي چارواکو ټینګار کړی، چې د ګډې اعلامیې نه تصویبېدل به د مسکو فارمټ د فعالیت مخه ونه نیسي او دغه میکانیزم به د سیمه‌ییزې همکارۍ د همغږۍ لپاره د یوه چوکاټ په توګه خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړي.

د مسکو فارمټ ۸مه ناسته کې د روسیې، پاکستان، ایران، هند، چین، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ازبکستان ځانګړو استازو او چارواکو ګډون کړی و. بلاروس او مصر هم په دغه ناسته کې د مېلمنو په توګه ګډون کړی و.

ایمل ولي خان د مریم نواز د هغو دریځونو په غبرګون کې چې د خیبر پښتونخوا له امنیتي وضعیت سره تړاو لري، پوښتنه کړې چې کله د جنرال ضیاالحق د واکمنۍ پر مهال «دولت» د افغان جهاد لپاره د بنسټونو او جوړښتونو په رامنځته کولو بوخت و، ایا د دغې ملي پالیسۍ پرېکړې خیبر پښتونخوا کولې؟

هغه په خپلو څرګندونو کې د پاکستان د پنجاب ایالت د جهنګ ولسوالۍ یادونه کړې او ویلي یې دي، کله چې په ۱۹۸۵ کال کې د «سپاه صحابه پاکستان» ډله په جهنګ کې جوړه شوه، ایا جهنګ هغه مهال د خیبر پښتونخوا برخه وه؟

د اروپايي ټولنې د پناه غوښتنې ادارې د ۲۰۲۶ کال په راپور کې هم راغلي چې «سپاه صحابه پاکستان» په ۱۹۸۵ کال کې د پنجاب په جهنګ ولسوالۍ کې جوړه شوې وه. د راپور له مخې، وروسته له دې ډلې سره تړلې «لشکر جهنګوي» هم رامنځته شوه.

ایمل ولي خان پوښتنه کړې چې کله له سپاه صحابه څخه «لشکر جهنګوي» رامنځته شوه، ایا دا د خیبر پښتونخوا د خلکو «جوړښت» و؟

هغه همداراز د پنجاب پر ځینو سیاستوالو نیوکه کړې او پوښتنه یې کړې چې کله دغو سیاستوالو له ممنوعه وسله‌والو ډلو له مشرانو سره انتخاباتي تفاهمونه کول، ایا په دغو پرېکړو کې د چارسدې خلکو کوم رول درلود؟

د امریکا د سولې انسټیټیوټ په یوه راپور کې هم راغلي چې سپاه صحابه پاکستان په ۱۹۸۵ کال کې په جهنګ کې رامنځته شوه او وروسته ترې «لشکر جهنګوي» په ۱۹۹۰مو کلونو کې د وسله‌والې څانګې په توګه راووته. په دغه راپور کې د ځینو پنجاب مېشتو سیاستوالو او د دغې ډلې د مشرانو ترمنځ د انتخاباتي اړیکو ادعاوې هم شوې دي.

ایمل ولي خان ویلي، کله چې د پاکستان د تېرو شاوخوا څلوېښتو کلونو د ملي امنیتي پالیسیو پایلې د پنجاب تر پولو ورسېدې، نو دا پوښتنه مطرح کېږي چې ولې باید خیبر پښتونخوا د دغو ستونزو د اصلي ګواښ په توګه وبلل شي.

هغه ټینګار کړی چې د ناامنۍ په اړه باید د پاکستان د تېرې امنیتي تګلارې او د بېلابېلو سیمو د خلکو د ونډې ترمنځ توپیر وشي، او د یوې سیمې ټول خلک باید د هغو پرېکړو مسوول ونه بلل شي چې په ملي کچه شوې دي.

ایمل ولي خان د خیبر پښتونخوا د امنیتي وضعیت په اړه له دې وړاندې هم څرګندونې کړې دي. د روان کال په جولای کې هغه له د جمعیت علما اسلام مشر مولانا فضل الرحمان سره په لیدنه کې د خیبر پښتونخوا او بلوچستان د امنیتي وضعیت په اړه خبرې کړې وې او دواړو لورو د وضعیت د ښه کولو لپاره د اغېزمنو اقداماتو پر اړتیا ټینګار کړی و.

ونس څرګنده کړه، سره له دې چې واشنګټن ته لا هم روښانه نه ده چې په تهران کې د پرېکړو اصلي واک د چا په لاس کې دی، خو د جګړې د پای ته رسېدو او هوکړې ته د رسېدو لپاره د یورانیمو د پام وړ کمښت یوازینی شرط دی.

د امریکا مرستیال ولسمشر د الاسکا له ټاکنیز سفر وروسته په خپلو خبرو کې وویل چې واشنګټن د راتلونکي په اړه د تهران تشې ژمنې نه مني، بلکې عملي اقدام غواړي. هغه زیاته کړه، که د ایران چارواکي د اټومي وسلو د نه جوړولو اراده لري، نو د ۶۰ سلنه بډایه شویو تېلو تولید ته هېڅ اړتیا نه شته او د دغه ډول تېلو د جوړولو درول د خبرو اساسي چورلیز دی.

د نوموړي په وینا، امریکا د یوه جوړجاړي لپاره چمتو ده، خو تهران باید د اټومي پروګرام په برخه کې پرېکنده او ښکاره امتیازات ورکړي، ځکه دوی یوازې خبرې د عمل په بدل کې نه مني.

ونس د خپلو خبرو په دوام وویل، یو له اصلي خنډونو دا دی چې واشنګټن ته دا روښانه نه ده چې د ایران د نظام په کچه پرېکړې څنګه نیول کېږي. که څه هم د امریکا حکومت د ایران اسلامي جمهوریت له ولسمشر مسعود پزشکیان او د بهرنیو چارو له وزیر عباس عراقچی سره په اړیکه کې دی، خو د مرستیال ولسمشر په وینا، لا هم مالومه نه ده چې د جګړې په پیل کې د رهبر علي خامنه‌يی له وژل کېدو وروسته دغو چارواکو ته څومره واک پاتې دی.

د دې څرګندونو په ځواب کې، د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د امریکا ادعاوې بې‌بنسټه وبللې او ویې ویل چې امریکایي لوري ته د تهران د پرېکړو بهیر ښه مالوم دی او اصلي ستونزه د واشنګټن په ضد او نقیض دریځونو کې نغښتې ده.

دغه اووه میاشتنۍ جګړه، چې امریکا ته میاشتنی شاوخوا ۳ میلیارده ډالره لګښت لري، د انرژۍ د نړیوالو بازارونو د لړزولو ترڅنګ د نومبر میاشتې د منځمهاله ټاکنو په درشل کې پر ولسمشر ډونالډ ټرمپ او جمهوري‌پالو سیاسي فشارونه زیات کړي دي.

ونس د مهماتو د کمښت په اړه اندېښنې رد کړې او ویې ویل، که څه هم ایراني ځواکونه کله ناکله په تنګي هرمز کې سوداګریزې بېړۍ په نښه کوي، خو نه شي کولای د تېلو د لېږد مخه ونیسي. نوموړي په الاسکا کې د سناتور ډان سولیوان د ملاتړ په غونډه کې ګډون وکړ او د انرژۍ د لوړو بیو په منځ کې یې له رایې ورکوونکو وغوښتل چې د جګړې له امله له جمهوري‌پالو مخ ونه اړوي.

زرداري زیاته کړه، پاکستان لا هم د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزې ته ژمن دی او په دې برخه کې یې «سترې قربانۍ» ورکړې دي. هغه ټینګار وکړ چې د افغانستان خاوره باید د پاکستان یا د بل هر هېواد پر ضد د بریدونو لپاره ونه کارول شي.

د پاکستان ولسمشر زیاته کړه چې هېواد یې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې ترڅنګ، خبرو اترو او سیمه‌ییزې همکارۍ ته هم ژمن دی؛ خو د نړیوالو قوانینو له مخې به له خپلو خلکو او خپلې خاورې دفاع کوي.

پاکستان په وروستیو میاشتو کې څو ځله طالبان تورن کړي چې په افغانستان کې د دغه هېواد مخالفو وسله‌والو ډلو، په ځانګړي ډول تحریک طالبان پاکستان، ته پناه ورکړې او د فعالیت اجازه ورکوي.

طالبانو دغه تورونه رد کړي او ویلي یې دي چې اجازه نه ورکوي د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد وکارول شي. د طالبانو چارواکو هم په مقابل کې پاکستان تورن کړی چې د افغانستان د بې‌ثباته کولو هڅه کوي او له داعش او د طالبانو له مخالفو وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي.

په وروستیو میاشتو کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ تاوتریخوالی زیات شوی دی. د دواړو هېوادونو پر پوله د وسله‌والو ډلو د فعالیتونو پر سر اختلافات د پوځي نښتو او د پاکستان له خوا د افغانستان دننه د هوايي بریدونو لامل هم شوي دي.

ګوترېش ته د « امتیاز نښان» ورکول

په همدې لیدنه کې زرداري انتونیو ګوترېش ته د پاکستان له تر ټولو لوړو ملکي نښانونو څخه «امتیاز نښان» ورکړ.

د پاکستان د ولسمشرۍ دفتر ویلي، دغه نښان ګوترېش ته د هغه د نړیوالو خدمتونو، په ملګرو ملتونو کې د رهبرۍ او د نړیوالې سولې او پراختیا لپاره د هڅو له امله ورکړل شوی دی.

د دغه دفتر په وینا، دا لومړی ځل دی چې «امتیاز نښان» د ملګرو ملتونو یوه سرمنشي ته ورکول کېږي. دغه نښان په اسلام‌اباد کې د ولسمشرۍ ماڼۍ دننه په ځانګړو مراسمو کې ګوترېش ته ورکړل شو.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف، د ملي شورا رییس ایاز صادق، د پاکستان مرستیال لومړي وزیر او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار، د کابینې یو شمېر غړو او د بهرنیو هېوادونو استازو هم په دې مراسمو کې ګډون کړی و.

زرداري د سولې، خبرو اترو او د شخړو د سوله‌ییز حل لپاره د ګوترېش له هڅو مننه وکړه او ویې ویل، پاکستان د ملګرو ملتونو د سرمنشي له هغو هڅو ملاتړ کوي چې د مخ پر ودې هېوادونو اندېښنو ته د پاملرنې لپاره یې کوي.

ګوترش پاکستان ته په رسمي سفر تللی او له پاکستاني چارواکو سره یې د ترهګرۍ، افغانستان، د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو او د سیمې د وروستیو تحولاتو په اړه خبرې کړې دي.

ټرمپ وویل، د ایران په اړه د امریکا د اقداماتو موخه باید بشپړ شي او زیاته یې کړه چې واشنګټن به په دې اړه «ښه یا نه‌چندان ښه» لاره وټاکي. هغه وویل، ډېر ژر به څرګنده شي چې امریکا به دا موضوع په کومه لاره مخته یوسي.

د امریکا ولسمشر د ایران پر وړاندې په روانو پوځي عملیاتو کې د دغه هېواد د سمندري ځواکونو رول مهم وباله او ویې ویل چې د امریکا سمندري ځواکونه به اجازه ورنه کړي چې تهران اټومي وسلې ترلاسه کړي. هغه ټینګار وکړ چې د ایران د اټومي وسلې د ترلاسه کولو مخنیوی «عملاً قطعي» شوی دی.

ټرمپ ادعا وکړه چې د امریکا د سمندري ځواکونو د عملیاتو له امله د ایران پوځي وړتیاوې سختې زیانمنې شوې دي. د هغه په وینا، د ایران هوايي ځواک له منځه تللی، سمندري ځواک یې له منځه تللی، رادارونه او هوايي دفاعي تجهیزات یې ویجاړ شوي او د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د تولید ظرفیت یې هم په پراخه کچه کم شوی دی.

هغه بیا ادعا وکړه چې د ایران ټولې ۱۵۹ بېړۍ د سمندر تل ته تللې دي. ټرمپ مخکې هم په خپلو ویناوو کې د ایران د ۱۵۹ بېړیو د له منځه وړلو ورته ادعا کړې ده.

ټرمپ د ایران اقتصادي وضعیت ته په اشارې سره وویل چې د دغه هېواد اقتصاد «ویجاړ» شوی او د هغه په وینا، ایران له داسې انفلاسیون سره مخ دی چې په نړۍ کې یې ورته بېلګه نشته.

هغه همداراز وویل چې د امریکا د وسله‌والو ځواکونو د عملیاتو په پایله کې د ایران لسګونه مشران له منځه تللي دي. ټرمپ وویل چې د ایران د حکومت د مشرتابه په اړه اوس «هیڅوک نه پوهېږي» چې دغه هېواد څوک اداره کوي، او زیاته یې کړه چې ښايي دا وضعیت «ښه» وي.

د امریکا ولسمشر وویل چې د ایران موضوع باید ډېر پخوا هواره شوې وای او ادعا یې وکړه چې نورو هېوادونو او پخوانیو امریکايي ولسمشرانو باید له دې ستونزې سره مخکې چلند کړی وای. د هغه په وینا، د وخت په تېرېدو د ایران وضعیت لا خراب شوی دی.

ټرمپ همداراز پر هغو هېوادونو نیوکه وکړه چې د ایران په اړه د امریکا د اقداماتو ستاینه کوي، خو د ده په وینا، د پوځي هڅو په برخه کې له واشنګټن سره د مرستې لپاره د بېړیو لېږلو ته چمتو نه دي.

هغه وویل: «موږ د ټولې نړۍ بار پر اوږو اخلو» او زیاته یې کړه چې امریکا د خپل پوځي ځواک له امله داسې اقدامات ترسره کوي چې د ده په وینا، نور هېوادونه یې د ترسره کولو توان نه لري.

ټرمپ له دې مخکې هم د ایران د پوځي وړتیاوو د کمېدو ورته ادعاوې کړې دي. د سپټمبر په ۲۲مه یې د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلۍ ته په وینا کې هغه وویل چې د «ایپک فیوري» عملیاتو له امله د ایران ټولې ۱۵۹ سمندري بېړۍ له منځه تللې، هوايي ځواک یې له منځه تللی او د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د تولید وړتیا یې نږدې له منځه تللې ده.