د لبنان ولسمشر: امریکا دې پر اسراییل فشار راوړي چې پر لبنان بریدونه ودروي

مجاهد له یوناما غوښتي چې د یوه بې‌پرې نړیوال بنسټ په توګه خپلې ارزونې د کره معلوماتو او عیني واقعیتونو پر بنسټ و کړي.

نوموړي د یوناما په راپور کې د طالبانو د ادارې د امر بالمعروف، نهی عن المنکر او نورو رسمي ادارو له‌خوا د ځینو کسانو نیونې «خپل‌سرې» بلل رد کړي او ویلي یې دي چې دغه نیونې د اړوندو ادارو د نافذه قوانینو او مقرراتو له مخې، د غیرشرعي کړنو د مخنیوي او د اشخاصو د اصلاح په موخه شوې دي.

هغه زیاته کړې چې د سرغړونو په تړاو قانوني نیونې د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې شته.

مجاهد له یوناما پوښتنه کړې چې ولې یې په خپل راپور کې د طالبانو د بېلابېلو ادارو د ولسي مرستو، د راستنېدونکو کډوالو د مېشتولو، د امنیتي ګواښونو د مخنیوي، سیاسي پرمختګونو او د لویو اقتصادي پروګرامونو د پلي کولو په برخه کې ترسره شویو هڅو او پرمختګونو ته انعکاس نه دی ورکړی.

نوموړي ویلي چې یوناما باید د یوه بې‌پرې بنسټ په توګه د افغانستان او نړیوالې ټولنې ترمنځ د اړیکو د نږدې کولو او د ناسم پوهاوي د له منځه وړلو لپاره کار وکړي، خو د هغه په وینا، دغه دفتر د یوې «مغرضې ادارې» په توګه د افغانستان دننه د نظام پر ضد په «پروپاګند» بوخت دی او هڅه کوي له افغانستان څخه نړۍ ته منفي انځور وړاندې کړي.

مجاهد ټینګار کړی چې د یوناما دغه ډول چلند د دغه دفتر بې‌طرفي تر پوښتنې لاندې راولي.

د یوناما د بشري حقونو څانګې په خپل تازه درې میاشتني راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۶ کال د جولای له لومړۍ نېټې څخه د سپټمبر تر ۳۰مې پورې د طالبانو د امربالمعروف مامورانو ۴۴۳کسان په خپلسرې توګه نیولي دي.

د یوناما په راپور کې راغلي، چې په افغانستان کې د ښځو، رسنیو، پخوانیو دولتي کارکوونکو او مذهبي اقلیتونو پر وړاندې د بشري حقونو د سرغړونو ګڼې پېښې ثبت شوې دي. د راپور له مخې، د نجونو پر زده‌کړو د بندیز پنځه کاله پوره شول، خو لاهم له شپږم ټولګي پورته نجونې له زده‌کړو محرومې دي.

یوناما د طالبانو د ویاند ذبیح‌الله مجاهد هغه څرګندونې هم یادې کړې چې ویلي یې دي، د نجونو د زده‌کړو په اړه لاهم «شرعي ملاحظات» شته او تر هغه چې د دیني عالمانو اجماع رامنځته نه‌شي دغه موضوع نه حل کېږي.

یوناما ویلي، چې په تېرو دریو میاشتو کې یې د ښځو د نیولو، توقیف او ګواښلو له ۵۰ ډېرې پېښې ثبت کړې دي.

د پخواني جمهوري نظام د غړو او امنیتي ځواکونو په اړه یوناما ویلي، چې په درې میاشتنۍ موده کې یې د لږترلږه څلورو وژنو او ۱۴ خپل‌سرو نیونو او توقیفونو پېښې مستند کړې دي. د راپور له مخې، په دغه پېښو کې هغه کسان هم شامل دي چې له بهرنیو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستانه شوي وو. یوناما د کابل په هوايي ډګر کې د یوه پخواني پولیس افسر او د طالبانو د یوه منتقد د نیولو یادونه هم کړې ده.

د رسنیو په برخه کې د ید دفتر رپوټ وايي، په دې موده کې ګڼې رسنۍ تړل شوې او یا یې هم فعالیتونه ځنډول شوې دي.

اېکس د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۲۲مه) په یوه خبرپاڼه کې د ۲۰۲۶کال د امریکا د منځ‌مهاله ټاکنو پرمهال د سیاسي خبرو اترو فضا د خوندیتوب لپاره د خپلو اقداماتو په اړه ویلي، چې دغه حسابونه یې د څار او مخکېنیو څېړنو پرمهال پېژندلي دي.

د دغه شرکت په وینا، پېژندل شویو شبکو سیاسي مطالب خپرول، پراخول او د سیاسي ډګر په بېلابېلو برخو کې یې ټاکنیز نوماندان او پېژندل شوي شخصیتونه په نښه کول. اېکس د ایران، روسیې او چین اړوندو حسابونو شمېر په جلا توګه نه‌دی اعلان کړی. تر ۱۳زره ډېر حسابونه د ټولو درېیو نفوذي عملیاتو په تړاو د ځنډول شویو حسابونو ګډ شمېر دی.

اېکس بیان ازادي د یوې اغېزمنې ډیموکراسۍ بنسټ بللی او ویلي یې دي، چې دنده یې د بحث او خبرو اترو لپاره د یوې رښتینې، ازادې او خوندي فضا ساتل دي. دغه شرکت خپله شبکه د «نړۍ عامه ډګر» بللی، چې خلک په‌کې د ټاکنو په ګډون د بېلابېلو پېښو په اړه بحثونه کوي.

د خبرپاڼې له مخې، د اېکس خوندیتوب ډله په بېلابېلو لارو هغه فعالیتونه څاري چې د یادې شبکې له مقرراتو سرغړونه کوي. اېکس د «اصالت» تګلاره د سپم او نفوذي عملیاتو پر وړاندې د مبارزې له مهمو وسیلو بللې او ټینګار یې کړی، چې د هغه همغږو او جعلي فعالیتونو د پېژندلو او درولو هڅه کوي چې د دغه پلاټفورم اعتبار او فعالیت زیانمنوي.

د ټاکنیزو بهیرونو په اړه د ناسمو مطالبو پر وړاندې مبارزه

د اېکس خواله رسنۍ د خبرپاڼې یوه بله برخه د «مدني بهیرونو د سلامتیا» تګلارې ته ځانګړې شوې ده. دغه تګلاره هغه ګمراه کوونکي مطالب رانغاړي، چې په ټاکنو یا نورو مدني بهیرونو کې د خلکو پر ګډون اغېز کوي؛ لکه هغه خپرونې چې خلک د ګډون د وخت، ځای یا څرنګوالي په اړه مغشوشوي، یا د دې لپاره خپرېږي چې خلک په ټاکنو او نورو مدني بهیرونو کې له ګډون څخه زړه‌ توري کړي.

اېکس ویلي، چې د مطالبو د څار ترڅنګ، د «کاروونکو یادښتونو» له ځانګړتیا څخه هم کار اخلي؛ څو په خپرو شویو مطالبو کې نور وضاحتونه او باوري سرچینې ور زیاتې کړي. د خبرپاڼې له مخې، کاروونکي کولای شي په اپلکېشن کې د یوه مطلب د راپور ورکولو پرمهال د «مدني بهیرونو سلامتیا» انتخاب کړي؛ څو راپور یې د کاروونکو د یادښتونو غوښتنې اړوند بهیر ته ولېږدول شي.

دغه شرکت همدارنګه ویلي، په هغه حساسو مواردو کې چې ځانګړې څېړنې او پاملرنې ته اړتیا لري ښايي د مقرراتو خلاف خپرونو باندې د «مدني بهیرونو سلامتیا» نښه هم ولګوي.

د شنبې په ورځ د تلې په ۱۹مه، د ریاض پر هوايي ډګر په برید کې ۱۳ کسان وژل شوي او ۳۰۰ نور ټپیان شوي دي. د دې برید په خپرو شویو انځورونو کې ښکاري چې د هوايي ډګر د قربانیانو او مسافرو په ډله کې داسې زیارت کوونکي هم وو چې مکې مکرمې ته یې د سفر نیت درلود.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د یمن حوثیانو ویلي چې مکه مکرمه او مدینه منوره، د مسلمانانو دوه سپېڅلي ښارونه، به په نښه نه کړي؛ خو پر نورو سعودي هوايي ډګرونو به خپلو بریدونو ته دوام ورکړي. دغه ډله وایي چې بریدونه یې د سعودي عربستان د هغو پوځي عملیاتو په ځواب کې ترسره کېږي چې د حوثیانو پر مورچلو یې کوي.

سعودي رسنیو راپور ورکړی چې د بنګله‌دېش یو جوماتي امام، چې د لسګونو زیارت کوونکو د یوې ډلې مشري یې کوله، د شنبې په ورځ د ریاض پر هوايي ډګر په توغندیز برید کې وژل شوی او یو شمېر نور کسان ټپیان شوي دي.

د ریاض هوايي ډګر د وتونکو الوتنو په تالار کې د چاودنې له خپرو شویو انځورونو ښکاري چې ګڼو مسافرو د احرام سپینې جامې اغوستې وې.

دا بریدونه په داسې حال کې روان دي چې هر کال د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو څخه میلیونونه مسلمانان د حج او عمرې د ادا کولو لپاره سعودي عربستان ته سفر کوي.

د زیارت کوونکو اندېښنې د بریدونو له دوام سره زیاتې شوې

په مکه مکرمه کې مېشت د اردن وګړي فادي انور رویټرز ته ویلي چې وروستیو بریدونو د هغه او کورنۍ سختې اندېښنې راپارولې دي.

هغه چې د احرام په جامو کې د مسجدالحرام په انګړ کې ناست و، وویل: «زه د خپل ځان او کورنۍ په اړه ډېر اندېښمن یم. چارواکي په پرله‌پسې توګه زموږ ټیلیفونونو ته امنیتي خبرداري رالېږي او دې وضعیت موږ سخت اندېښمن کړي یو.»

د سعودي عربستان چارواکو ټینګار کړی چې دغه هېواد خوندي دی او د زیارت کوونکو او مسافرو د ژوند ساتنه یې لومړیتوب دی. خو د لوېدیځو هېوادونو یو شمېر حکومتونو خپلو وګړو ته خبرداری ورکړی چې د سعودي عربستان له ډېرو هوايي ډګرونو څخه د الوتنو له لارې له سفر کولو ډډه وکړي.

ډېری بهرني زیارت کوونکي د جده او مدینې له هوايي ډګرونو څخه سعودي عربستان ته ننوځي، خو یو شمېر نور د ریاض او دغه هېواد د نورو ښارونو له لارې هم سفر کوي.

د سوډان وګړی الامین حسن محمد، چې د خپلې کورنۍ د غړو د لیدو او د عمرې د ادا کولو لپاره سعودي عربستان ته تللی، د شنبې د ورځې د برید پر مهال په ریاض کې و. هغه وویل چې د چاودنې شدت دې ته اړ کړ چې له ګاونډیانو سره یوځای له کوره ووځي.

دغه سوډاني زیارت کوونکي زیاته کړه: «ستړي او اندېښمن وو. له خپلو کورونو بهر راووتلو او له یو بل سره مو خبرې وکړې.»

محمد په سعودي عربستان کې د دمام په ښار کې واده شوې لور لري او تر دې وړاندې هم مکې مکرمې ته د زیارت لپاره تللی دی. دمام د ظهران ښار ته نږدې پروت دی. د حوثیانو له خوا د تلې په ۲۱مه، د سې‌شنبې په ورځ، هلته د سعودي د ارامکو د تېلو شرکت یوه ودانۍ په نښه شوې وه.

هغه دا ځل سعودي عربستان ته د عمرې د ادا کولو لپاره سفر کړی دی. د حج خلاف، چې د کال په ټاکلو ورځو کې ترسره کېږي، مسلمانان د کال په هر وخت کې عمره ادا کولای شي.

د الوتنو ګډوډېدل او د مسافرو د سفر د لارو بدلېدل

د سعودي عربستان او د ایران په ملاتړ د حوثیانو ترمنځ متقابلو بریدونو په دغه هېواد کې د ګڼو الوتنو د لغوه کېدو یا درېدلو لامل شوي دي.

دا نښتې وروسته له هغه لا سختې شوې چې په یمن کې کورنۍ جګړه یو ځل بیا زور واخیست او په سیمه کې د امریکا او ایران د جګړې اغېزې پراخې شوې.

په ریاض کې د روانې اوونۍ پر مهال د ښوونځیو زده‌کوونکو انلاین زده‌کړو ته مخه کړې او ځینو ادارو او شرکتونو هم له خپلو کارکوونکو غوښتي چې له کورونو کار وکړي.

د الوتنو ګډوډۍ یوازې زیارت کوونکي نه دي اغېزمن کړي، بلکې د سوداګرو، سیلانیانو، په نړیوالو غونډو کې د ګډون کوونکو او په سعودي عربستان کې د مېشتو بهرنیو وګړو پر سفرونو یې هم اغېز کړی دی.

الامین حسن محمد وویل چې د هغه یو شمېر ملګري اړ شوي چې د سفر پلانونه بدل کړي. هغه زیاته کړه: «د ځینو سفرونو نېټې وځنډېدې. داسې ملګري مو لرل چې د سفر نیت یې درلود، خو الوتنې یې وځنډېدې او سفر یې ونه شو کړای.»

د هغه په وینا، ملګرو یې غوښتل د ریاض له لارې سفر وکړي، خو په پای کې یې پرېکړه وکړه چې له جدې څخه د بېړۍ په وسیله بېرته سوډان ته ولاړ شي.

په ورته وخت کې، ډېر هغه مسافر چې ټاکل شوې وه له ریاض څخه الوتنې وکړي، اوس د بدیلو لارو په لټه کې دي. یو شمېر یې بحرین، قطر او متحده عربي اماراتو ته د ځمکنیو لارو سفر غوره کړی دی.

له ریاض څخه بحرین ته د موټر سفر شاوخوا څلور ساعته، قطر ته اووه ساعته او د دوبۍ ښار ته نږدې لس ساعته وخت نیسي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، ټرمپ د دوشنبې په ورځ د تلې په ۲۰مه، په خپله ټولنیزه شبکه «تروټ سوشل» کې ولیکل چې د ایران په ملاتړ کې د چین او روسیې د مرستې په اړه یې د خپلو منتقدانو او مخالفانو څرګندونې لیدلې دي، خو پر دغو ادعاوو باور نه لري.

ټرمپ لیکلي: «که دوی مرسته هم کوي، نو په ډېره کمه کچه ده، خو زه هېڅ باور نه لرم چې دوی دا کار کوي. دوی د له لاسه ورکولو لپاره ډېر څه لري او که یې مرسته کوله، موږ به ډېر ژر ترې خبر شوي وای».

خو رویټرز د دوو هغو سرچینو له قوله، چې د امریکا د استخباراتي ارزونو په اړه معلومات لري، راپور ورکړی چې چین او روسیې په وروستیو میاشتو کې د پوځي مورچو د پېژندلو او په نښه کولو لپاره د سپوږمکۍ انځورونه او د وسلو اړینې پرزې ایران ته برابرې کړې دي.

ټرمپ تر دې مخکې هم ویلي وو چې پر چین او روسیې باور لري او تمه نه لري چې دغه دواړه هېوادونه دې په جګړه کې له ایران سره مرسته وکړي. هغه د جولای په میاشت کې خبرداری ورکړی و چې که مسکو او بېجینګ د تهران په ملاتړ جګړې ته داخل شي، له خورا ناوړه پایلو سره به مخ شي.

د امریکا ولسمشر په خپلو پخوانیو څرګندونو کې د چین ولسمشر شي جین‌پینګ او د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین هم د ایران په جګړه کې بې‌طرفه بللي وو.

د ایران لپاره د چین د پوځي مرستو په اړه راپورونه

په وروستیو میاشتو کې د ایران لپاره د چین د پوځي او استخباراتي مرستو په اړه ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.

د دغو راپورونو له مخې، چین ایران ته پر اوږه د لېږد وړ د هوايي دفاع توغندیز سیستمونه ورکړي او له تهران سره یې د تېلو پر صادراتو د لګېدلو بندیزونو په مخنیوي او له هغو څخه د تېښتې په لارو چارو کې مرسته کړې ده.

همدارنګه، د سپټمبر په میاشت کې یو راپور خپور شو چې ښودله یې ایران په اردن کې پر یوه امریکايي پوځي اډه تر برید مخکې، د چینایي شرکتونو او ادارو له لارې د هغې اډې د سپوږمکۍ انځورونه ترلاسه کړي وو.

په هغه برید کې، چې د جولای په میاشت کې ترسره شو، درې امریکايي سرتېري ووژل شول. خو ټرمپ په دغه برید کې د چین د استخباراتي مرستې اړوند راپور بې‌اهمیته وباله.

د امریکا ولسمشر تېره میاشت په واشنګټن کې له شي جین‌پینګ سره د لیدنې پر مهال هم ایران ته د چین د هر ډول مرستې په اړه خبرداری ورکړی و.

په بېجینګ کې د امریکا سفیر له دغې لیدنې وروسته اعلان وکړ چې د چین ولسمشر ټرمپ ته ډاډ ورکړی چې هېواد به یې په جګړه کې د ایران ملاتړ ونه کړي.

د ایران د جګړې په اړه د چین او روسیې دریځ

چین او روسیه له ایران سره نږدې سیاسي، اقتصادي او پوځي اړیکې لري، خو د جګړې په اړه د دوی رسمي دریځ د امریکا له دریځ سره توپیر لري.

بېجینګ پر ایران د امریکا بریدونه غندلي او هغه یې د دغه هېواد د ملي حاکمیت ښکاره سرغړونه بللې ده.

روسیې هم خبرداری ورکړی چې د جګړې دوام ښايي په منځني ختیځ کې د اټومي وسلو د ترلاسه کولو لپاره د نوې سیالۍ لامل شي.

اوسنۍ جګړه د ۱۴۰۴ لمریز کال د کب په ۹مه، پر ایران د امریکا او اسراییلو د ګډو بریدونو په پایله کې پیل شوه. تهران په ځواب کې پر اسراییلو او د خلیج پر هغو هېوادونو د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه وکړل چې د امریکا پوځي اډې پکې مېشتې دي.

دغې جګړې تر اوسه زرګونه کسان وژلي او میلیونونه نور یې بې‌ځایه کړي دي. پر ایران د امریکا او اسراییلو بریدونو او لبنان ته د جګړې پراخېدو هم د پراخو ځاني زیانونو او ویجاړیو لامل شوي دي.

د ټرمپ تازه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د ایران لپاره د چین او روسیې د مرستو په اړه د امریکا د استخباراتي ادارو راپورونه د دغه هېواد د ولسمشر له ښکاره ارزونې سره سمون نه لري.

د سعودي عربستان د ملکي دفاع ادارې په وینا، د دغه هېواد هوايي دفاعي سیستم توغندي تر خپلو موخو له رسېدو مخکې کشف او له منځه وړي وو.

د سعودي عربستان د ملکي دفاع ادارې ویاند ویلي، په ټپیانو کې دوه ښځې، یو سړی او یو ماشوم شامل دي. د هغه په وینا، له پېښې وروسته د مرستې او ژغورنې ډلې سیمې ته لېږل شوې وې.

په همدې حال کې، د سعودي عربستان د انرژۍ وزارت اعلان کړی چې د سې‌شنبې په ماښام د دغه هېواد په ختیځ کې د ظهران ښار د دولتي تېلو شرکت، ارامکو، د اداري ودانیو له ډلې یوه ودانۍ هم د برید هدف ګرځېدلې ده. د برید له امله کوچنۍ اورلګېدنه رامنځته شوې، خو چا ته پکې مرګ‌ژوبله نه ده اوښتې.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، یو بالستیک توغندی د ارامکو پر مرکزي ودانیزه ټولګه لګېدلی او د دې شرکت د یوې اداري ودانۍ درې پوړونو ته یې زیان اړولی دی.

تر اوسه هېڅ ډلې د دغه برید پړه نه ده منلې، خو حوثیانو تر دې مخکې ګواښ کړی و چې که پر یمن د سعودي عربستان بریدونه دوام وکړي، د دغه هېواد د تېلو تاسیسات به په نښه کړي. په دغو احتمالي موخو کې د ظهران په ښار کې د ارامکو مرکزي ودانۍ او په ریاض کې د تېلو یو چاڼځای هم شامل وو.

پر یمن د سعودي عربستان د بریدونو دوام

د حوثیانو بریدونه په داسې حال کې دوام لري چې سعودي عربستان د یمن د نړیوالې ټولنې له خوا د په رسمیت پېژندل شوي حکومت د ملاتړ لپاره خپل پوځي عملیات بېرته پیل کړي دي.

د حوثي یاغیانو اړوند المسیره ټلوېزیون د سې‌شنبې په ورځ راپور ورکړ چې د سعودي عربستان په مشرۍ پوځي ائتلاف د یمن پلازمېنې صنعا ته څېرمه د تېلو پر یوه تاسیسات هوايي برید کړی دی.

سعودي ائتلاف تر برید مخکې ملکي وګړو ته خبرداری ورکړی و چې د صنعا په شاوخوا کې د سون‌توکو له یوه زېرمتون څخه لیرې پاتې شي.

د یمن د تېلو شرکت اعلان کړی چې د برید پر مهال په یاد تاسیسات کې د سون‌توکو زېرمه نه وه او دغه برید نه د تېلو پر زېرمو او نه هم د سون‌توکو د رسولو پر بهیر اغېز کړی دی.

د حوثي یاغیانو پوځي ویاند یحیی سریع تر دې مخکې خبرداری ورکړی و چې پر صنعا بریدونو ته به «سخت او دردناک» ځواب ورکړل شي.

په مقابل کې، د سعودي عربستان کابینې، چې مشري یې د دغه هېواد ولیعهد محمد بن سلمان کوي، اعلان کړی چې حوثیان به د سعودي پر خاوره د پرله‌پسې بریدونو له امله له جدي پایلو سره مخ شي.

په یمن کې د جګړې نوې څپه وروسته له هغې شدیده شوه چې حوثیانو تېره میاشت د دغه هېواد د ځینو ستراتیژیکو سیمو کنټرول ترلاسه کړ. سعودي عربستان د حوثیانو د شاتګ او د بایللو سیمو د بېرته نیولو لپاره خپل پوځي بریدونه بیا پیل کړي دي.

د امریکا او ترکیې غبرګون

د حوثیانو د بریدونو له زیاتېدو وروسته، محمد بن سلمان د سې‌شنبې په ورځ د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د ترکیې له ولسمشر رجب طیب اردوغان سره خبرې وکړې.

اردوغان له سعودي ولیعهد سره په ټیلیفوني خبرو کې اعلان وکړ چې ترکیه به د سعودي عربستان ملاتړ وکړي.

ټرمپ هم له محمد بن سلمان سره تر خبرو وروسته د حوثیانو پر کړنو سختې نیوکې وکړې او ویې ویل چې ښايي له اردوغان څخه وغواړي چې د سعودي عربستان د ملاتړ لپاره اقدام وکړي.

خو امریکا تر اوسه د حوثیانو پر ضد په جګړه کې د مستقیم ګډون لپاره د سعودي عربستان غوښتنې نه دي منلې.

په همدې حال کې، د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې تهران چمتو دی د سعودي عربستان او حوثیانو ترمنځ د نښتو د پای ته رسولو لپاره منځګړیتوب وکړي.

په یمن کې نښتې په داسې وخت کې زیاتې شوې دي چې د امریکا او ایران ترمنځ جګړه هم د سیمې نورو هېوادونو ته غځېدلې ده. وروستیو توغندیزو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونو، د انساني تلفاتو ترڅنګ، د سعودي عربستان د هوايي ډګرونو فعالیت او د تېلو د تاسیساتو امنیت هم له ګواښ سره مخ کړی دی.