ملګري ملتونه: د سوداګرۍ خنډونو او د تېلو لوړو بیو د افغانانو د پېرلو ځواک کمزوری کړی

اسټرالیا په ۱۴۰۳کال کې د هغه کورنیو لپاره د تاوان د ورکړې څرنګوالی مشخص کړ، چې غړي یې په افغانستان کې د دغه هېواد د ځواکونو له‌خوا په «ناقانونه» ډول وژل شوي یا زیانمن شوي دي. د راپور له مخې، د ۲۰۰۵ او ۲۰۱۶ کلونو ترمنځ په افغانستان کې لږ تر لږه ۳۹ ملکي وګړي د اسټرالیایي ځواکونو له‌خوا وژل شوي دي.

د افغان قربانیانو لپاره د تاوان د ورکړې طرحه د اسټرالیا د پوځ څېړنیز راپور تر خپرېدو وروسته جوړه شوه. دغه راپور چې د «برېټن راپور» په نوم پېژندل کېږي، داسې باوري شواهد وړاندې کړي چې له مخې یې د اسټرالیا ځانګړو ځواکونو په ۲۳ جلا پېښو کې د ۳۹ افغانانو په ناقانونه وژنو کې لاس درلود.

دغه څېړنې سپارښتنه کړې وه، چې قربانیانو او د هغوی کورنیو ته دې تاوان ورکړل شي او د غوښتنلیکونو ارزونه دې د تورنو پوځيانو د جزایي مسوولیت له معلومولو سره تړاو ونه لري.

د اسټرالیا د دفاع وزیر د ۱۴۰۲کال د غبرګولي په میاشت کې ویلي و، چې هېواد یې په افغانستان کې د ادعا شویو جنګي جنایتونو د قربانیانو کورنیو ته د تاوان د ورکړې لپاره د یوې لارې په لټه کې دی.

خو «سټرډې پېپر» اونیزې لیکلي، چې د رسمي اسنادو له مخې د ۲۰۲۵کال له اګست راهیسې لږ تر لږه شپږ دوسیې د نیو ساوت وېلز ایالت د سترې محکمې پخواني قاضي او د تاوان غوښتنلیکونو د ارزونې مسوول روټ مکال ته د څېړنې لپاره سپارل شوې دي؛ خو تر اوسه هېڅ یوه غوښتونکي ته تاوان نه دی ورکړل شوی.

د یوه افغان قرباني د تاوان غوښتنلیک رد شوی

غلام جیلاني چې د تاوان غوښتنلیک یې وړاندې کړی ویلي دي، چې په ۲۰۰۶کال کې د اسټرالیايي ځواکونو د عملیاتو پرمهال په روزګان ولایت کې خپله یوه سترګه له لاسه ورکړه او څو مرمۍ یې پر سینه ولګېدې. نوموړی او یوشمېر ځايي اوسېدونکي وايي، چې اسټرالیايي سرتېرو د دغه عملیاتو پرمهال پر کلیوالو ډزې کړې وې.

جیلاني د تاوان له غوښتنې وروسته د افغانستان د قضیو ارزونې له کمېټې څخه یو لیک ترلاسه کړ. په لیک کې راغلي و، چې د اسټرالیا حکومت د پېښې په اړه د هغه روایت نه ردوي؛ خو د تاوان غوښتنلیک یې نه دی منلی، ځکه چې دغه پېښه د برېټن په راپور کې نه وه ثبت شوې.

په لیک کې دا هم ویل شوي و، چې د جیلاني ټپونه جدي او د اندېښنې وړ دي؛ خو قضیه یې د تاوان د ورکړې د طرحې له مخې د ارزونې لپاره اړین شرایط نه پوره کوي.

د علي جان، احمدالله او محمد عیسی کورنۍ هم د هغه کسانو له ډلې دي، چې د تاوان غوښتنلیکونو ته د رسېدنې په تمه دي. دغه درې کسان په هغه پېښو کې وژل شوي وو، چې د اسټرالیا د پخواني پوځي او د دغه هېواد د یوه تر ټولو ډېر ستایل شوي سرتېري بن رابرتس ـ سمیت، د احتمالي لاس لرلو په اړه تورونه مطرح شوي دي.

د مطرح شویو ادعاوو له مخې علي جان په ۲۰۱۲کال کې په روزګان ولایت کې وژل شوی و. احمدالله چې یوه مصنوعي پښه یې لرله او د هغه پلار محمد عیسی هم په ۲۰۰۹کال کې د یوه پوځي عملیاتو پر مهال خپل ژوند له لاسه ورکړی و.

رابرتس ـ سمیت د روان کال د اپرېل په اوومه ونیول شو او د جنګي جنایتونو په چوکاټ کې د قتل له پنځو تورونو سره مخ دی. نوموړي دا تورونه رد کړي دي.

د نړۍوالو بشري حقونو وکیله کیمبرلي ماتلي چې د علي جان د کورنۍ په ګډون د یوشمېر افغان غوښتونکو استازیتوب کوي ویلي، د تاوان غوښتنلیکونو ته د رسېدنې بهیر ورو او ناڅرګند دی او تر اوسه یې هېڅ پایله نه ده ورکړې.

لسګونه افغانانو ته د تاوان غوښتنلیکونه رد شوي

د اسټرالیايي رسنۍ د راپور له مخې، د دغه هېواد د دفاع وزارت اسناد ښيي چې د تاوان د ورکړې طرحې د وېب‌پاڼې له پرانیستلو د ۲۰۲۴کال له نومبر څخه د روان کال د جون تر ۲۹مې پورې د انلاین فورم له لارې ۱۰۵ غوښتنلیکونه ثبت شوي، چې له دې ډلې ۴۵ غوښتنلیکونه د شرایطو وړ نه دي بلل شوي.

د یادې طرحې پر وړاندې یوه نیوکه دا ده، چې ارزونه یې یوازې هغه پېښو ته محدوده ده چې د برېټن په راپور کې ثبت شوې دي. وکیلان او کارپوهان وايي، ښايي نور قربانیان هم وي چې پېښې یې په دغه راپور کې نه‌دي شاملې شوې؛ خو بیا هم غواړي قضیې یې وڅېړل شي او تاوان ترلاسه کړي.

د راپورونو له مخې، د تورخم، چمن، خرلاڅي، غلام‌خان او انګور اډې په ګډون د مهمو سوداګریزو لارو تړل کېدو د دواړو هېوادونو د سوداګرو، لېږد رالېږد شرکتونو او ډیورنډ کرښې ته څېرمه سیمو پر اقتصاد منفي اغېز کړی دی.

پاکستاني چارواکي د سوداګرۍ د کړکېچ یو مهم لامل امنیتي ستونزې بولي. اسلام‌اباد ادعا کوي چې د طالبانو حکومت باید د هغو وسله‌والو ډلو پر وړاندې جدي اقدامات وکړي چې د پاکستان په وینا، له افغان خاورې فعالیت کوي. پاکستان وايي، تر هغه چې په دې برخه کې د دوی اندېښنې حل نه شي، د سوداګریزو اړیکو عادي کېدل ستونزمن دي.

د طالبانو حکومت بیا د پاکستان دا تورونه رد کړي دي.

د نړیوال بانک د راپور له مخې، افغانستان د پاکستان له لارې د سوداګرۍ د خنډونو په غبرګون کې د ایران او منځنۍ اسیا له لارو د وارداتو کچه لوړه کړې ده. د راپور د شمېرو له مخې، د افغانستان ۴۸ سلنه واردات د منځنۍ اسیا له دهلېزونو او ۴۶ سلنه د ایران له لارو ترسره کېږي، په داسې حال کې چې د پاکستان ونډه نږدې صفر ته راټیټه شوې ده.

ایران د افغانستان د وارداتو د ۳۱،۴ سلنې په برابرولو سره د دغه هېواد تر ټولو لوی وارداتي شریک بلل شوی او د چابهار بندر د سوداګریزو توکو په لېږد کې مهم رول لري.

د سوداګرۍ د لارو بدلون د افغانستان لپاره د بدیلو مسیرونو د پراختیا په معنا دی، خو د نړیوال بانک په وینا، پر محدود شمېر سوداګریزو شریکانو او لارو تکیه هم اقتصادي خطرونه لري.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ کمښت د پاکستان د درملو، کرنیزو محصولاتو او ترانسپورټ پر برخو هم اغېز کړی دی. د پاکستان د شمېرو له مخې، دغه هېواد په ۲۰۲۳–۲۰۲۴ مالي کال کې افغانستان ته نږدې ۱۳۰ میلیون ډالرو په ارزښت درمل صادر کړي وو؛ خو د سوداګریزو اړیکو له ګډوډېدو سره یې د دغو محصولاتو بازار زیانمن شوی دی.

د پاکستان کرنیز سوداګر هم د کچالو او سبزیجاتو د صادراتو د درېدلو له امله له ستونزو سره مخ شوي دي. د راپور له مخې، تر پخوا هره ورځ لسګونه لارۍ کچالو او سبزیجات افغانستان ته لېږدول کېدل، خو د لارو تړل کېدو دا بهیر ګډوډ کړی او په پاکستان کې یې د دغو محصولاتو پر بیو فشار زیات کړی دی.

د پاکستان حکومت هم د کچالو د بیو د راټیټېدو ستونزه منلې او د اضافي محصولاتو لپاره یې د بدیلو بازارونو او صادراتي لارو د موندلو هڅې پیل کړې دي.

د لېږد رالېږد په برخه کې هم ګڼو موټرچلوونکو او د باروړونکو موټرو مالکانو د فعالیتونو د درېدو له امله زیانونه ګاللي دي. د سوداګرو په وینا، د ډيورند کرښې تړل کېدو په ځانګړې توګه د خیبر پښتونخوا په هغو سیمو کې اقتصادي فعالیتونه اغېزمن کړي چې د افغانستان له بازار سره تړلي دي.

د سوداګرۍ د کړکېچ په اړه د پاکستان د سوداګرۍ د خونې د استازو او سوداګرو نظرونه سره توپیر لري. د خیبر پښتونخوا د سوداګرۍ خونې استازي د سوداګریزو فعالیتونو د بیا پیل لپاره د خوندي لارو او قانوني سوداګرۍ پر اړتیا ټینګار کوي.

خو په پېښور کې ځینې سوداګر وايي، ملي امنیت باید تر سوداګریزو ګټو لومړیتوب ولري او تر هغو چې امنیتي اندېښنې نه وي حل شوې، اقتصادي ملاحظات باید پر امنیت مقدم ونه ګڼل شي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ دغه کمښت په داسې حال کې رامنځته شوی چې افغانستان په زیاتېدونکي ډول له ایران او منځنۍ اسیا سره د سوداګریزو اړیکو د پراختیا هڅه کوي او پاکستان د خپل پخواني بازار د له لاسه ورکولو له اقتصادي پایلو سره مخ دی.

سید ابرار حسین د دوشنبې په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې ویلي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو تړل کېدل او د قطر او ترکیې د منځګړیتوب د هڅو ناکامي د دواړو لورو ترمنځ د امنیتي اختلافونو پایله ده.

نوموړي ویلي، اسلام‌اباد ځان د اوسنیو سیاستونو دوام ته اړ بولي، ځکه د ده په وینا، د پاکستان وګړي او امنیتي ځواکونه هره ورځ له ترهګریزو بریدونو سره مخ دي.

د پاکستان دغه پخواني ډیپلومات ټینګار کړی چې د اسلام‌اباد له نظره، د تحریک طالبان پاکستان فعالیتونه له طالبانو سره د اړیکو د عادي کېدو تر ټولو لوی خنډ دی.

هغه زیاته کړې چې که د ټي‌ټي‌پي د فعالیتونو په اړه د پاکستان اندېښنې حل شي، د طالبانو او اسلام‌اباد اړیکې بېرته عادي حالت ته ستنېدای شي.

ابرار حسین ویلي چې پاکستان په لومړیو کې واک ته د طالبانو د بیا رسېدو هرکلی وکړ، خو پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته په پاکستان کې د ټي‌ټي‌پي بریدونه زیات شول او ورسره د اسلام‌اباد امنیتي اندېښنې هم پراخې شوې.

نوموړي د روان کړکېچ د حل په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې ویلي چې طالبانو تر اوسه د پاکستان د امنیتي اندېښنو د لرې کولو لپاره اغېزناک او عملي ګامونه نه دي پورته کړي.

هغه زیاته کړې چې په افغانستان کې د وسله‌والو ډلو د حضور په اړه اندېښنې یوازې په پاکستان پورې محدودې نه دي، بلکې نور هېوادونه هم په دې برخه کې اندېښنې لري.

د ابرار حسین په وینا، د دغو ډلو فعالیتونه د منځنۍ اسیا د هېوادونو، چین او روسیې امنیت هم ګواښلی شي.

سید ابرار حسین له ۲۰۱۴ تر ۲۰۱۷ کال پورې په کابل کې د پاکستان د سفیر په توګه دنده ترسره کړې ده.

د لارو تړل کېدو اقتصادي او بشري پایلې

په افغانستان کې د پاکستان پخواني سفیر خبرداری ورکړی چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د سیاسي او امنیتي اختلافونو دوام د دواړو هېوادونو پر عامو وګړو مستقیمې اغېزې کړې دي.

د نوموړي په وینا، سوداګریز محدودیتونه، د سرحدي لارو تړل کېدل او د ویزو د ترلاسه کولو ستونزې د افغانستان او پاکستان پر وګړو اقتصادي فشارونه زیات کړي دي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ مهمې سوداګریزې لارې د تېر کال له تلې میاشتې راهیسې د سرحدي نښتو له امله د عادي سوداګرۍ پر مخ تړلې پاتې دي.

د دغو لارو تړل کېدو د سوداګرو، موټرچلوونکو او هغو کارګرانو فعالیتونه اغېزمن کړي چې د سرحدي سوداګرۍ له لارې خپل ژوند پر مخ وړي.

دغه وضعیت د پولې دواړو غاړو ته ګڼې کورنۍ له اقتصادي ستونزو سره مخ کړې دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تر دې وړاندې ویلي وو چې د لارو بېرته پرانیستل او د سوداګرۍ او ټرانزیټ بیا پیل د طالبانو له هغې همکارۍ سره تړاو لري چې د افغانستان له خاورې د وسله‌والو ډلو د بریدونو د مخنیوي لپاره یې کوي.

ابرار حسین خبرداری ورکړی چې د اوسني وضعیت دوام به نه یوازې د طالبانو او پاکستان سیاسي اړیکې نورې هم زیانمنې کړي، بلکې د دواړو هېوادونو د عامو وګړو پر اقتصاد او ژوند به هم فشارونه زیات کړي.

په وروستیو اونیو کې بلخ، جوزجان، فاریاب او کندوز د هغو ولایتونو له ډلې وو چې د اوسېدونکو په وینایې ، د خاورو او دوړو له سختو توپانونو سره مخ شوي دي.

دغو توپانونو د لید واټن کم کړی او تګ راتګ او ورځني فعالیتونه یې ستونزمن کړي دي.

د افغانستان د هوا پوهنې ادارې هم په وروستیو میاشتو کې د هېواد په بېلابېلو برخو کې له دوړو سره د مل سختو بادونو په اړه خبرداری ورکړی دی.

په یوه رسمي خبرداري کې، چې د تلې پر اتمه د چارشنبې په ورځ خپور شوی و، د هېواد په ځینو شمالي، لوېدیځو، سویلي او مرکزي سیمو کې د بادونو سرعت په ساعت کې له ۵۰ تر ۹۰ کیلومترو پورې اټکل شوی و. دغه خبرداري د سختو بادونو د پېښېدو احتمال ښيي، خو په یوازې ځان دا نه شي څرګندولای چې د دوړو توپانونه د تېرو کلونو په پرتله څومره تیز یا ډېر شوي دي.

د مزارشریف یوه اوسېدونکي، رستم انصاري، افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په وروستیو کلونو کې توپانونه سخت شوي او کله ناکله خلک اړ باسي چې د توپان په ورځو کې په کورونو کې پاتې شي.

هغه وايي، کورونو ته د خاورو او دوړو ننوتلو کورنۍ اړې کړې دي چې په یوه میاشت کې څو ځله اساسي پاک‌کاري وکړي. د هغه په وینا، د توپان په شدید حالت کې د لید واټن کله ناکله شاوخوا یو متر ته راټیټېږي.

100%

وچکالي او د ونو او بوټو کمېدل د خاورې د تخریب اصلی لاملونه

افغانستان تر ډېره یو وچ او نیمه‌وچ هېواد دی او ځینې سیمې د وچکالۍ او د باد په وسیله د خاورې د تخریب یا الوتلو پر وړاندي ډېرې زیان‌منې دي. د بارانونو کمېدل، د خاورې د سطحې وچېدل او د نباتي پوښښ له منځه تلل کولای شي د خاورې ذرات د باد پر وړاندې لا اسیب پذیر کړي.

د اوبو د سرچینو او چاپېریال د مدیریت کارپوه، نجیب‌الله سدید افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د هوا د جریان بڼې په افغانستان کې د سختو بادونو د رامنځته کېدو له مهمو عواملو څخه دي.

د هغه په وینا، د منځنۍ اسیا او لوېدیځو سیمو د بادونو جریانونه کولای شي د افغانستان شمال ته ورسېږي او په وچو دښتو کې نرم رسوبات هوا ته پورته کړي. هغه همداراز د نباتي پوښښ کمېدل، د څړځایونو له ظرفیت څخه ډېر څړ او د تالابونو وچېدل هغه عوامل بولي چې د خاورې تخریب زیاتولای شي.

نباتي پوښښ د خاورې په ټینګولو او د ځمکې سطحې ته نږدې د باد د سرعت په کمولو سره د خاورو د تخریب په محدودولو کې مرسته کوي. کله چې دغه پوښښ له منځه ولاړ شي، د خاورې واړه ذرات او وچ شوي رسوبات په اسانۍ سره لېږدیږي.

خو دافغانستان په شمال کې د وروستیو توپانونو د عواملوروښانولو لپاره د خاورې د رطوبت، د نباتي پوښښ د وضعیت، د باد د شدت او د دوړو د سرچینو په اړه سیمه‌ییزو معلوماتو ته اړتیا ده.

سدید وايي، چې له وچکالۍ سره یوځای، له حده ډېر څړ او د سون توکو د برابرولو لپاره د بوټو پرې کولو د څړځایونو وضعیت کمزوری کړی دی. هغه همداراز باور لري چې د افغانستان په لوېدیځ او له ایران سره په سرحدي سیمه کې د هامون تالابونو وچېدا د دوړو پر وړاندې د ځینو سیمو اسیب پذیري ډېره کړې ده.

د قوش‌تپې کانال د خاورې د کیندلو په لړ کې د تخریب احتمال زیاتوي

د قوش‌تپې کانال د افغانستان له سترو اوبو لېږدوونکو پروژو څخه یو دی، چې موخه یې د هېواد په شمال کې کرنیزو ځمکو ته د امو سیند د اوبو لېږدول بلل شوي. دغه پروژه په خپله لاره کې له وچو سیمو او دښتو تېرېږي چې د سختو بادونو تر اغېز لاندې دي.

په داسې چاپېریالونو کې د خاورې کیندل، که نرمه او ناټینګه شوې خاوره پر خپل حال پاتې شي، کولای شي د باد له امله د خاورې د تخریب زمینه زیاته کړي. خو یوازې د دغه خطر شته والی دا نه ثابتوي چې یوه مشخصه پروژه د سیمې د توپانونو د زیاتېدو لامل شوې ده.

د اوبو او چاپېریال انجنیر او د امریکا د پنسلوانیا ایالت د یوه پوهنتون استاد سجاد حمیدي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په وچو سیمو کې عمراني پروژې باید د خاورې د ټینګولو او د ایستل شویو رسوباتو د مدیریت لپاره تدابیر ولري.

د هغه په وینا، په پراخه کچه د خاورې کیندل کولای شي د پروژې په اوږدو کې د نرمې خاورې ډېرې زېرمې رامنځته کړي. که دغه مواد په سمه توګه کلک یا تثبیت نه شي، سخت بادونه ښايي د هغو یوه برخه له خپل ځایه ولېږدوي.

حمیدي دغه خطر د امریکا په مرکزي دښتو کې د ۱۹۳۰مې لسیزې د دوړو له توپانونو سره پرتله کړی چې وچکالي او د ځمکې د ناسمې کارونې طریقې د خاورې د پراخ تخریب لامل شوې وې.

خو د دې لپاره چې ایا د قوش‌تپې کانال څخه ایستل شوې خاورې په وروستیو توپانونو کې ونډه لرلې ده که نه، باید د رسوباتو د لېږد د مسیر او وخت اړوند شواهد وڅېړل شي.

سدید هم ویلي، چې د هغه په باور، د ساحې معاینات او سپوږمکۍ انځورونه د پروژې له پیل وروسته د افغانستان په شمال کې د خاورې د لېږد د زیاتېدو څرګندونه کوي. هغه د کانال په اوږدو کې د خاورې د تثبیت لپاره د منظمو پروګرامونو نشتوالی د دوړو د زیاتېدو یو احتمالي لامل بولي.

پر عامې روغتیا د دوړو او شګو د توپانونو اغېزې

د دوړو او شګو توپانونه کولای شي په هوا کې د معلقو ذراتو غلظت زیات کړي او د انسان روغتیا وګواښي. د دې خطر شدت د ذراتو په اندازې او ترکیب، په هوا کې د هغو په غلظت او له دغو ذراتو سره د مخامخ کېدو په موده پورې تړاو لري.

د داخله او سږو ناروغیو متخصص احمد شکیب افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د دوړو واړه ذرات کولای شي د سږو ژورو برخو ته ورسېږي او تنفسي ستونزې لا پسې زیاتې کړي.

د هغه په وینا، د سالنډۍ او د زړه او تنفسي سیستم د بنسټیزو ناروغیو لرونکي کسان، ماشومان او زاړه خلک له هغو ډلو څخه دي چې ښايي د هوا د شدیدې ککړتیا پر وړاندې ډېر زیان ګالي وي.

له معلقو ذراتو سره مخامخ کېدل کولای شي د سترګو او تنفسي لارو د تحریک لامل شي او په حساسو کسانو کې د شته ناروغیو نښې لا پسې زیاتې کړي. د افغانستان په شمالي سیمو کې د خطر د کچې د ارزونې لپاره د هوا د کیفیت د اندازه‌ګیرۍ معلومات او د توپانونو د دورو اړوند روغتیايي معلومات مهم دي.

د دې راپور په لومړنیو معلوماتو کې د معلقو ذراتو د غلظت، روغتیايي مرکزونو ته د ناروغانو د مراجعې یا په زیانمنو سیمو کې د تنفسي ناروغیو د زیاتېدو په اړه خپلواکې شمېرې نه دي وړاندې شوې.

کارپوهانو د خاورې پر تثبیت، د نباتي پوښښ پر ساتنې او د څړځایونو د مدیریت پر ښه‌والي ټینګار کړی دی. هغوی همداراز د هوا د کیفیت د څارنې د سیستمونو د جوړولو او د افغانستان دشمالي ولایتونو د چاپېریالي وضعیت د منظمې ارزونې غوښتنه کړې ده.

د پاکستان او روسیې د امنیتي همکاریو له پراختیا سره هم‌مهاله، مسکو وايي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکېچ په کمولو کې مرستې ته چمتو دی، خو د پاکستان له لوري د وړاندیز د منلو په اړه لا پرېکړه نه ده شوې.

په پاکستان کې د روسیې سفیر البرټ خورېف افغانستان انټرنشنل ته په ځانګړې مرکه کې وویل، چې مسکو چمتو دی د افغانستان او پاکستان ترمنځ د هغه کړکېچ په کمولو کې مرسته وکړي چې د سفیر په وینا، له یوې خوا د پاکستان امنیتي اندېښنې او له بلې خوا د پوځي اقداماتو له امله ملکي وګړو ته اوښتې مرګ‌ژوبله پکې مطرح ده.

خورېف په دې مرکه کې وویل، چې روسیې خپل وړاندیزونه له پاکستاني چارواکو سره شریک کړي او اوس د اسلام‌اباد د ځواب په تمه ده. هغه زیاته کړه چې مسکو د پاکستان هغه اندېښنې درک کوي چې د افغانستان له خاورې د وسله‌والو د نفوذ په اړه یې لري، خو په عین حال کې په افغانستان کې د پاکستاني اقداماتو له امله د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې په اړه هم اندېښمن دی.

د روسیې د سفیر څرګندونې داسې مهال دي، چې مسکو او اسلام‌اباد د امنیتي همکاریو د پراختیا هڅې کوي، په داسې حال کې چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ امنیتي ترینګلتیا د سیمې د ثبات یوه مهمه موضوع پاتې ده.

نوموړي د افغانستان انټرنشنل د خبریال طاهرخان د پوښتنې په ځواب کې وویل، « یوه موضوع چې زموږ [د کورنیو چارو] وزیر له پاکستاني سیالانو او نورو لوړپوړو چارواکو سره په لیدنو کې پرې ټینګار وکړ، دا وه چې روسیه چمتو ده د پاکستان او افغانستان ترمنځ د کړکېچ په کمولو کې مرسته وکړي.هو، یو ځل بیا وایم چې پاکستاني لوری زموږ وړاندیزونه اوري».

هغه زیاته کړه، « موږ د پاکستان دریځ درک کوو. د کورنیو چارو د وزیرانو په لیدنه کې هم دا موضوع مطرح شوه. موږ د پاکستان دریځ او هغه دلایل درک کوو، چې ولې پاکستان داسې سخت او جدي اقداماتو ته مخه کړې ده.البته، دا د اندېښنې وړ ده، ځکه له بده مرغه، دغه اقدامات د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې لامل هم شوي دي».

خو په ورته وخت کې د روسیې سفیر وویل، « موږ د هغو راپورونو په اړه هم اندېښنه لرو، چې د افغانستان له خاورې د ترهګرو عناصرو د نفوذ خبره کوي. دا موضوع د پاکستان پر امنیتي وضعیت، په ځانګړي ډول د خیبر پښتونخوا په ایالت کې، منفي اغېز لري.اوس مهال موږ په دې اړه د خبرو اترو په بهیر کې یو. روسي لوري خپل وړاندیزونه وړاندې کړي او د پاکستاني لوري د ځواب په تمه یو».

د مسکو او اسلام‌اباد امنیتي اړیکې پراخېږي

د خورېف په وینا، د روسیې د کورنیو چارو وزیر د پاکستان په څلور ورځني سفر کې له خپل پاکستاني سیال محسن نقوي او نورو لوړپوړو چارواکو سره د امنیتي همکاریو پر پراختیا خبرې وکړې.

سفیر وویل، چې دا د دواړو هېوادونو د کورنیو چارو د وزیرانو ترمنځ له جون میاشتې راهیسې درېیمه مخامخ لیدنه وه. د هغه په وینا، د دغو اړیکو پراختیا د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوستانه او صادقانه همکاریو د پیاوړتیا څرګندونه کوي.

د خورېف په وینا، دواړو وزیرانو تر دې وړاندې په بشکېک کې د خپلې لومړۍ لیدنې پر مهال دوه تړونونه لاسلیک کړي وو او په اسلام‌اباد کې یې د منظمو جنایي شبکو پر ضد د ګډې مبارزې په اړه یو بل تړون هم لاسلیک کړ.

خورېف وویل، تمه ده چې د پاکستان څو پلاوي د دغو هوکړو د عملي کېدو او د سفر د پایلو د تعقیب لپاره مسکو ته ولاړ شي.

د مسکو فارمټ او د ګډې اعلامیې نشتوالی

د مرکې بله مهمه موضوع د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ وروستۍ غونډه وه، چې ګډونوال پکې پر یوې ګډې اعلامیې هوکړې ته ونه رسېدل.

خورېف د ګډې اعلامیې نه خپرېدل نه بری وباله او نه ناکامي، هغه دا د ګډونوالو ترمنځ د موجودو اختلافونو انعکاس وباله.

د روسیې سفیر وویل، چې مسکو د غونډې کوربه و، خو پر ګډونوالو یې خپل نظر نه دی تحمیل کړی. د هغه په وینا، د ګډ سند منل د غونډې اصلي موخه نه ده، بلکې پرېکړې باید د ټولو لورو د اجماع پر بنسټ وشي.

هغه زیاته کړه چې که ګډونوال یوې ګډې پایلې ته ونه رسېږي، نو د اعلامیې نه خپرېدل د همدې وضعیت څرګندونه کوي.

خورېف د مسکو فارمټ لا هم د سیمې له مهمو ډیپلوماټیکو میکانېزمونو څخه وباله. د هغه په وینا، دغه چوکاټ د افغانستان، چین، هند، ایران او د منځنۍ اسیا د هېوادونو په ګډون د سیمې بېلابېل لوري د خبرو اترو لپاره سره راټولولای شي.

هغه وویل، چې دا میکانېزم د دې فرصت برابروي چې سیمه‌ییز لوري د خپلو ګټو اړوند مسایلو په اړه د سیمې له بهرنیو لوبغاړو پرته خبرې وکړي.

خورېف پاکستان ته د روسیې د ولسمشر د احتمالي سفر په اړه هم خبرې وکړې.

هغه د دې سفر د قطعي کېدو پخلی ونه کړ، خو ویې ویل چې د سفر لپاره به یو مناسب فرصت وي.