طالبانو په پنځو کلونو کې د «۴۵ میلیونه ډالرو» په ارزښت زمرد پلورلي دي

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د استازولۍ مستشار محمد جواد اجمل د دغه سازمان د عمومي اسامبلې په درېیمه کمېټه کې د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ځانګړي راپور ورکوونکي په غونډه کې وویل، چې د نجونو او ښځو د بنسټیزو ازادیو او کرامت سلبول د طالبانو د ژمنو خلاف او له اسلامي احکامو او دودونو سره په ټکر کې دي.

جواد اجمل په خپلو خبرو کې یادونه وکړه، چې پاکستان د ۲۰۲۶ کال په جولای میاشت کې د اسلامي همکاریو سازمان د ښځو چارو د وزیرانو د نهم کنفرانس کوربه و، چې په ترڅ کې یې د اسلام‌اباد اعلامیه صادره شوه او د طالبانو محدودیتونه یې د اسلامي ارزښتونو خلاف وبلل. هغه همدارنګه ټینګار وکړ، چې پاکستان له لسیزو راهیسې د میلیونونو افغان کډوالو کوربه پاتې شوی او اوس نړیواله ټولنه باید د دغو پناه غوښتونکو د وضعیت د ښه کولو مسوولیت پر غاړه واخلي او خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.

دغه پاکستاني ډیپلوماټ د افغانستان امنیتي وضعیت ته په اشارې سره وویل، چې ترهګري لا هم د دغه هېواد د اصلي ننګونو په سر کې ده. هغه د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي)، د بلوچستان ازادي غوښتونکي پوځ (بې‌اېل‌اې)، مجید برېګېډ، القاعده، داعش او ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ په څېر ډلو د حضور په اړه ژوره اندېښنه وښوده او زیاته یې کړه، چې د طالبانو له خوا د دغو ډلو په ښکاره نه‌غندل، د دوی د ملاتړ او ملګرتیا په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.

اجمل څرګنده کړه، چې په تېرو درېیو کلونو کې له افغانستان څخه د رامنځته شویو بریدونو له امله تر ۴ زره او ۷۰۰ ډېرو بې‌ګناه پاکستانیانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی. هغه د مارچ د ۱۶مې نېټې پوځي عملیاتو ته په اشارې وویل، چې پاکستان هغه نظامي مراکز، ډرون الوتکې او د مهماتو زېرمې هدف ګرځولي چې د تحریک طالبان پاکستان له خوا کارول کېدل او ټینګار یې وکړ، چې اسلام‌اباد به د خپلو وګړو او ملي امنیت د خوندي ساتلو لپاره له نړیوالو قوانینو سره سم د مشروع دفاع له حق څخه کار واخلي.

طالبانو لا تر اوسه د دغه پاکستاني ډيپلوماټ د دغو څرګندونو په تړاو څه غبرګون نه‌دی ښودلی، خو تر دې مخکې یې د پاکستان دغه ډول تورونه په کلکه رد کړي او ویلي یې دي، چې هېڅ فرد یا ډلې ته اجازه نه‌ورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.

له بلې خوا، د ملګرو ملتونو لپاره د ایرلنډ دایمي استازي مارټین فریزر هم د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو له ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنټ سره په لیدنه کې ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت او په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو پر وړاندې پراخ تبعیض باید هېڅکله د نړیوالې ټولنې له پامه ونه غورځول شي. نړیوال بنسټونه او ډیپلوماتان په مکرر ډول له طالبانو غواړي چې د ټولنې د نیمايي برخې حقونو ته درناوی وکړي او له نړۍ سره خپلې کړې ژمنې عملي کړي.

دغه سازمان د جمعې په ورځ (د لړم ۸مه) په یوه رسمي بیان کې د اندېښنې په څرګندولو سره ویلي، چې دا ډول جبري اېستل، که مستقیم وي او که د درېیمو هېوادونو له لارې، افغانان د شکنجې، ځورونې او د طالبانو له لوري د غچ اخیستنې له جدي خطرونو سره مخ کوي.

د دغه بنسټ مشر او بنسټګر اشرف حیدري وویل، چې افغانان باید هغو خطرونو ته بېرته ونه‌شړل شي، چې له امله یې تېښتې ته اړ شوي وو. هغه ټینګار وکړ، چې امریکا کولای شي د خپلو کډوالۍ قوانینو او ملي امنیت د ساتلو ترڅنګ، خپلو افغان متحدینو ته پر خپلو ژمنو ولاړه پاتې شي او د هغو کسانو خوندیتوب تضمین کړي چې ژوند یې له ګواښ سره مخ دی.

یاد سازمان په خپله غوښتنه کې روښانه کړې، چې ښځې، نجونې، د پخواني حکومت ملکي او نظامي کارکوونکي، خبریالان، د بشري حقونو فعالان، اقلیتونه او هغه افغانان چې له امریکایي ځواکونو سره یې کار کړی، تر ټولو ډېر زیانمنېدونکي دي.

دغه بنسټ له واشنګټن څخه وغوښتل، چې د پناه غوښتنې د دوسیو انفرادي ارزونه یقیني کړي او د هغو افغانانو د استوګنې او بیا مېشتېدنې بهیر ګړندی کړي چې له خطر سره مخ دي.

د بې‌ځایه شویو نړیوال سازمان ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د ملګرو ملتونو سرمنشي ته د خپل پرانیستي لیک په تکرارولو سره غوښتنه وکړه، چې د جبري شړلو مخه دې ونیول شي او مدافع وکیل او ژباړن ته دې د پناه غوښتونکو لاسرسی خوندي شي.

دغه بنسټ همدارنګه له ملګرو ملتونو وغوښتل، چې د کډوالو کوربه هېوادونو سره په ګډه یو ډیپلوماټیک بهیر رامنځته کړي، څو بېرته ستنېدل یوازې په خپله خوښه، خوندي او باعزته بڼه ترسره شي.

دا غوښتنه په داسې حال کې مطرح کېږي، چې د «افغان ایوک» په نوم د پناه غوښتونکو د ملاتړ بنسټ هم خبرداری ورکړی، چې د ټرمپ اداره ښايي د امریکا تر منځ‌مهالو ټاکنو دمخه یو شمېر افغانان بېرته افغانستان ته وشړي.

یاد بنسټ د امریکا له کانګرس څخه غوښتي، چې د «افغانانو د موقت خوندیتوب» لایحه تصویب کړي، څو د ۱۴۰۸ لمریز کال تر چنګاښ پورې د هغوی د جبري اخراج مخه ونیول شي.

هم‌مهاله نیویارک ټایمز ورځپاڼې هم د جمعې په ورځ (د لړم ۸مه) راپور ورکړی، چې واشنګټن پلان لري، چې را روانه دوشنبه، ۱۵۰ افغان کډوال په یوې ځانګړې الوتکه کې لومړی پاکستان او بیا افغانستان ته په جبري توګه واستوي. د ټرمپ دغې پرېکړې د کډوالو د ملاتړ سازمانونو توند او پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

دغې ادارې د ژمي په موسم کې د اړمنو د لاسنیوي لپاره د ۵۰ میلیونه ډالرو د راټولولو کلنی کمپاین پیل کړی، چې دا کچه د تېر کال پرتله ۳ میلیونه ډالره زیاتوالی ښيي. د ملګرو ملتونو دغه اداره هڅه کوي، چې د شخصي سکتور او وګړو د مرستو له لارې د بودجې دغه ستر تشه ډکه کړي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ د بهرنیو اړیکو مشرې ډومینیک هایډ د جمعې په ورځ (د لړم ۸مه) وویل، چې په شمالي نیمه کره کې د ژمي له رارسېدو سره هم‌مهاله لګښتونه خورا لوړ شوي او مالي سرچینې کمې شوې دي. هغې زیاته کړه، چې په اوکراین، سوریه، لبنان او افغانستان کې میلیونونه زیان‌منېدونکي وګړي له یخنۍ څخه د خوندي پاتې کېدو لپاره کافي وسایل نه‌لري او بېړني ملاتړ ته اړتیا لري.

د راپور پر بنسټ، په دغو هېوادونو کې د خوړو او تودوخې د وسایلو بیې لوړې شوي او د نغدي مرستو، روغتیايي خدمتونو او زده‌کړو کمېدو د خلکو ستونزې لا پسې زیاتې کړې دي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې د بودجې د کسر له امله د اړمنو افغان کورنیو ستونزې ډېرې شوي او شاوخوا ۴،۲ میلیونه وګړي د سرپناه لپاره مرستو ته اړتیا لري. همدارنګه له ۲۰۲۵ زېږدیز کال څخه د ۲۰۲۶ کال تر جولای میاشتې پورې نږدې ۴ میلیونه افغانان له پاکستان او ایران څخه خپل هېواد ته ستانه شوي، چې ډېری یې سرپناه او کافي تودې جامې نه‌لري.

ډومینیک هایډ ویلي، چې تېر ژمی ډېرو افغان کورنیو د ډبرو سکرو او لرګیو د لوړو بیو له امله د پلاستیک او کاغذونو په سوځولو ځانونه تاوده ساتل او ماشومان له سختو تنفسي ناروغیو سره مخ شوي وو.

بل خوا په اوکراین کې د جګړې پنځم ژمی پیلېږي او هلته د هوا د تودوخې درجه تر منفي ۲۰ درجو پورې راټیټېدای شي او لا هم د دغه هېواد د برېښنا پر شبکو پرله‌پسې بریدونه دوام لري.

په سوریه کې ۲،۴ میلیونه وګړي مرستو ته اړتیا لري، خو دا بنسټ یوازې ۲۳۰ زره کسان تر پوښښ لاندې راولي او په لبنان کې هم د سوند توکو بیې نږدې دوه برابره لوړې شوي او یوازې د ۳۰۰ زره اړمنو نیمايي برخې ته مرستې رسېدای شي.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د معلوماتو له مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې شاوخوا ۶،۳ میلیونه افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي، چې ۶۰ سلنه یې په جبري توګه شړل شوي دي. په افغانستان کې بې‌وزلي، بېکاري او د نړۍوالو مرستو کموالی د دې لامل شوی چې راستانه شوي کډوال په ژمي کې له لا سختو شرایطو سره مخ شي او لږ تر لږه ۱۴۰ زره کسان له ژمنیو مرستو بې‌برخې پاتې شي.

د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې دفتر په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د کوکنارو تر کښت لاندې ځمکه په ۲۰۲۶ کال کې څه باندې څلور برابره زیاته شوې او ۴۳ زره هکټارو ته رسېدلې ده. په ۲۰۲۵ کال کې دغه کچه شاوخوا ۱۰ زره هکټاره وه.

د راپور له مخې، د تریاکو اټکل شوی تولید هم پنځه برابره زیات شوی او له ۳۰۰ ټنو څخه نږدې ۱۵۰۰ ټنو ته رسېدلی دی. د کوکنارو کښت د افغانستان له ۳۴ ولایتونو څخه ۱۶ ولایتونو ته پراخ شوی، چې د تېر کال په پرتله پنځه ولایتونه زیات دي.

که څه هم دغه شمېرې په ۲۰۲۲ کال کې د ۲۳۲ زره هکټاره کوکنارو د کښت په پرتله کمې دي، خو د کوکنارو زیاتوالی ښيي، چې پر دغه کښت د طالبانو بندیزونه یا د بندیزونو په پلي کولو کې د دوی وړتیا کمه شوې ده.

د ملګرو ملتونو په راپور کې ویل شوي، چې پر تریاکو د طالبانو بندیزونه د کمزوري کېدو په حال کې دی او د بندیز له لګېدو مخکې زېرمه شوي تریاک، چې قاچاق وړونکو ته یې د نشه‌يي توکو د برابرولو زمینه برابروله، مخ پر خلاصېدو دي.

د فرانس پرېس خبري اژانس په راپور کې د بدخشان د یوه ۲۲ کلن بزګر محمد له قوله ویل شوي: «له تریاکو پرته، موږ ان د لومړنیو خوراکي توکو د اخیستو وس هم نه لرو.»

د امو سیند هاخوا تاجکستان پروت دی، تاجکستان، د افغانستان شمالي لوري ته لومړنی تمځای دی، چې افغان تریاک د منځنۍ اسیا له لارې روسیې او اروپا ته ترې لېږدول کیږي.

د راپور له مخې، د تاجکستان سرحدي ځواکونو په ۲۰۲۵ کال کې له نشه‌يي توکو قاچاق وړونکو سره ۱۷ وسله‌والې نښتې کړې دي. په داسې حال کې، چې په ۲۰۲۴ کال کې دغه شمېر شپږ و. تاجک ځواکونو په همدې موده کې له ۲۷۰۰ کیلوګرامو څخه زیات نشه‌يي توکي هم نیولي دي.

د روسیې په مشرۍ د ګډ امنیتي تړون سازمان پلان لري، چې د روان مني په موسم کې د افغانستان له ۱۳۰۰ کیلومتره اوږدې پولې سره د تاجکستان د سرحدي دفاع لپاره نورې وسلې هم ورکړي. دا پرېکړه وروسته له هغې کېږي، چې د ۲۰۲۶ کال په لومړۍ نیمایي کې له قاچاق وړونکو سره د ۱۷ نورو نښتو راپورونه ورکړل شول.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، تریاکو په ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې د لومړۍ کچې سوداګرو لپاره شاوخوا ۵۲۵ میلیون ډالره عاید درلود. په داسې حال کې چې تېر کال دغه عاید ۱۳۴ میلیون ډالره و. دا له ۲۰۱۸ کال راهیسې د تریاکو تر ټولو لوړ عاید دی.

د راپور له مخې، د کوکنارو کښت د افغانستان شمال ته پراخ شوی دی. د هېواد په شمال ختیځه سیمه کې د کوکنارو ۷۶ سلنه کښت شوی او یوازې په بدخشان ولایت کې د کوکنارو تر کښت لاندې ځمکه ۲۹ زره او ۴۸۲ هکټارو ته رسېدلې ده. دا د تېر کال د ۶ زره او ۶۳۹ هکټارو په پرتله ۳۴۴ سلنه زیاتوالی ښيي.

د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې دفتر موندلې، چې بزګران د غنمو او وربشو په کروندو او دېوال لرونکو انګړونو کې د کوکنارو کوچنۍ پټې پټوي. دغه اداره وايي، د سوېل لوېدیځو سیمو ځینې پخواني کوکنار کرونکي بدخشان ته تللي او د کوکنارو د کښت لپاره یې ځمکې په کرایه نیولې یا پېرلې دي.

په بدخشان کې د کوکنارو د کښت د له منځه وړلو لپاره د طالبانو اقدامات له تاوتریخوالي سره مل شوي دي. د راپور له مخې، د مې په میاشت کې د امنیتي ځواکونو او خلکو ترمنځ د نښتو پر مهال، چې ځواکونه د کوکنارو د کروندو د له منځه وړلو لپاره ورغلي وو، دوه کسان ووژل شول.

ازبکستان هم د جولای په میاشت کې د امو سیند له لارې له افغانستان څخه د نشه‌يي توکو د لېږد لپاره د یوې بې‌پیلوټه الوتکې لومړنۍ هڅه شنډه کړې ده.

د نشه‌يي توکو د نیولو شمېرې ښيي، چې په سیمه کې د تریاکو قاچاق د طالبانو د بندیز سربېره هم دوام لري.

د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې دفتر وايي د کوکنارو پر ځای د نورو محصولاتو کرل هغه مهال بسنه نه کوي، چې بزګران سړکونو، د اوبو لګولو سیستمونو او بازارونو ته لاسرسی ونه لري.

د دې ادارې اجراییوي مشرې، مونیکا جوما وایي د سږني راپور یو مهم درس دا دی، چې د بېوزلو بزګرانو لپاره د بدیل عاید سرچینو له نشتوالي سره د ناقانونه تریاکو د کښت کمول ستونزمن دي.

دا په داسی حال کې ده، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د کوکنارو د کښت او نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې په اړه د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر په ۲۷مه په کابل کې د یوې غونډې پر مهال د نشه‌يي توکو پر وړاندې د طالبانو مبارزه د دغه حکومت له سترو لاسته راوړنو څخه بللې او ادعا یې کړې وه، چې د طالبانو د مشر د ۳۱مې ګڼې فرمان پلي کول د نشه‌يي توکو پر وړاندې د دوی د کلک دریځ څرګندونه کوي.

جمال د جرمني له «ایوانګېلیشر پرېس‌دینست» خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي، چې د راستنېدونکو دا شمېر د افغانستان د ټول نفوس له ۱۵ سلنې سره برابر دی.

د هغه په وینا، شاوخوا ۶۰ سلنه دغه کسان له ایران او پاکستانه په زور ایستل شوي او د اوسېدو ځای، پیسې او اسناد نه لري.

د هغه په وینا، د میلیونونو کسانو ستنېدل د افغانستان لپاره یو غیرمعمولي فشار دی، ځکه خلک لا له وړاندې له بې‌وزلۍ، خوارځواکۍ او بشري حقونو له سرغړونو سره مخ دي.

جمال خبرداری ورکړی، چې د کار او عاید نشتوالي ځینې راستنېدونکي بیا کډوالۍ یا له وسله‌والو ډلو سره یوځای کېدو ته هڅوي.

هغه ویلي: «ډېری راستنېدونکي ان له څو میاشتو وروسته هم عاید نه لري. هغوی د خپلو کورنیو د اړتیاوو پوره کولو لپاره د نورو لارو په لټه دي».

د نوموړي په خبره، ځینې کسان بېرته ایران یا اروپا ته ځي او ځینې نور له وسله‌والو ډلو سره یوځای کېږي.

جمال زیاته کړې: «داسې اوازې شته، چې دا ډلې د میاشتې ۵۰۰ ډالره ورکوي. دا په افغانستان کې ډېرې پیسې دي». هغه د کومې ځانګړې وسله‌والې ډلې نوم نه دی اخیستی.

په افغانستان کې د کډوالو عالي کمېشنرۍ مشر ویلي، د بشري اړتیاوو له زیاتېدو سره نړیوالې مرستې په پراخه کچه کمې شوې او دې ادارې هم د خپلو کارکوونکو شمېر نیمایي ته راکم کړی دی.

هغه ویلي: «موږ اړ شو چې په افغانستان کې له خپلو ۴۰۰ دندو څخه ۲۰۰ له منځه یوسو».

جمال د افغانستان په اړه د نړیوالې ټولنې پر چلند نیوکه کړې او ویلي یې دي: «زما په اند، نړۍ د افغانستان په له پامه غورځولو سره ډېر لنډمهاله فکر کوي».

هغه ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د اوږدمهاله ثبات لپاره پانګونه او د کډوالۍ د نویو څپو مخنیوی د اروپایي هېوادونو په ګټه هم دي.

نوموړي افغانستان ته د کډوالو د شړلو لپاره د جرمني د حکومت هڅو ته په اشارې، د سیاسي ځورونې خبرداری هم ورکړی دی.

د هغه په وینا، ښځې، د لږکیو غړي، د پخواني حکومت کارکوونکي او یو شمېر نورې ډلې تر ستنېدو وروسته د تاوتریخوالي له ګواښ سره مخ دي.

جمال ویلي: «خلک باید وکولای شي په خپله خوښه خپل هېواد ته ستانه شي او دې کار ته اړ نه ایستل شي».

له دې اندېښنو سره، هغه ویلي، چې هیله یې تر ډېره خپله افغانانو ته ده، ځکه ډېری یې د هېواد په بیارغونه کې مرستې ته ژمن دي او د راستنېدونکو د منلو لپاره د خلکو چمتووالی د پام وړ دی.