• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د فرانسې د کورنیو چارو وزیر: د افغان کډوالو د اېستلو لپاره له طالبانو سره تخنیکي خبرې کوو

۱۱ لړم ۱۴۰۵ - ۲ نومبر ۲۰۲۶، ۲۲:۳۵ GMT+۰

د فرانسې د کورنیو چارو وزیر د دغه هېواد د پارلمان د استازو پوښتنو ته په ځواب کې ویلي، پاریس د هغه افغان کډوالو د بېرته ستنولو لپاره له طالبانو سره تخنیکي خبرې پیل کړې چې په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري.

خو د حکومت یوې مخالفې استازې بیا دغه اقدام له طالبانو سره د اړیکو عادي کولو پر لور ګام بللی دی.
د فرانسې د کورنیو چارو وزیر لوران نونیز د دوشنبې په ورځ وویل: «هڅه کوو د هغه افغانانو د بېرته ستنولو زمینه برابره کړو، چې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري. دا تخنیکي خبرې دي».
نونیز زیاته کړه، ښايي د دغه کسانو له ډلې ځینې یې د عامه نظم لپاره ګواښ وي. له طالبانو سره د فرانسې د خبرو اترو موضوع د دغه هېواد د پارلمان د ځینو استازو له نیوکو سره مخ شوې ده.
د ایکولوژیستانو ګوند استازې لیا بالاژ ال‌ماریکي د فرانسې حکومت تورن کړی، چې له دغه اقدام سره یې له طالبانو سره د ډیپلوماتیکو اړیکو عادي کولو لپاره لومړني ګامونه اخیستي دي. هغې همداراز طالبان د «جنسیتي اپارتاید» د پلي کولو له لارې پر بشریت ضد جنایتونو تورن کړي دي.
تر دې مخکې، د فرانسې د بهرنیو چارو وزارت هم افغانستان انټرنشنل ته منلې وه، چې پاریس د یوشمېر افغان پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو لپاره له طالبانو سره تخنیکي خبرې پیل کړې دي.
دغه وزارت ویلي و، فرانسه د ځینو نورو اروپايي هېوادونو په څېر هڅه کوي د هغو افغانانو د اېستلو زمینه برابره کړي چې د اوسېدو اسناد نه‌لري او یا د عامه امنیت لپاره ګواښ بلل کېږي.
د فرانسې د بهرنیو چارو وزارت په وینا، د دغه کسانو بېرته ستنول به د دغه هېواد د نړۍوالو ژمنو په رعایتولو سره ترسره شي او د فرانسې د وګړو د امنیت د تضمین لپاره اړین دي.
خو دغه وزارت ټینګار کړی، چې «په هېڅ ډول شرایطو کې به پناه غوښتونکي او ښځې افغانستان ته ونه اېستل شي».

ډېر لیدل شوي

امریکايي کانګرس غړې: ټرمپ له افغان متحدینو سره د امریکا ژمنه څو ځله ماته کړې ده
۱

امریکايي کانګرس غړې: ټرمپ له افغان متحدینو سره د امریکا ژمنه څو ځله ماته کړې ده

۲

افغان کډوال: د ترکیې سرحدي پولیسو نیول شوي کسان بربنډ کړي او وهلي دي

۳
ځانګړی

د ویزو د تور بازار منځګړو له لسګونو تنو سلګونه زره ډالره اخیستي خو بېرته یې نه دي ورکړي

۴

قیوم کوچی: له مولوي هبت الله سره د لیدنې وړاندیز مې ځکه رد کړ چې یوازې هغه باید غږیدلی وای

۵

ایران کې د افغان پخوانیو چارواکو د امنیت په اړه اندېښنې؛ د احمدخان غوري د وژلو هڅه شوې ده

•
•
•

نور خبرونه

ایران په راتلونکو میاشتو کې د افغانستان په اړه د څلور اړخیزې غونډې جوړولو هڅه کوي

۱۱ لړم ۱۴۰۵ - ۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۰۶ GMT+۰
100%

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي وايي، تهران د افغانستان په اړه د سیمه‌ییزو ډیپلوماتیکو خبرو د بیا پیل لپاره هڅې کوي او په پام کې لري چې په راتلونکو میاشتو کې د څلور اړخیزې غونډې زمینه برابره کړي.

بقایي د دوشنبې په ورځ د دغه وزارت په اوونیز خبري کنفرانس کې وویل، د سیمې وروستیو بدلونونو او کړکېچونو د افغانستان د وضعیت، د ترهګریزو ګواښونو د مهار او د دغه هېواد د ثبات او د ګاونډیو هېوادونو د ګډ امنیت ترمنځ د تړاو په اړه د تهران پام نه‌دی اړولی.

هغه وویل، ایران په تېر یوه کال کې له سیمه‌ییزو څو اړخیزو غونډو، په ځانګړي ډول د شانګهای همکاریو سازمان د غونډې له فرصتونو په ګټې اخیستنې د افغانستان په اړه د څلور اړخیزو خبرو د بیا پیل لپاره هڅې کړې دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند زیاته کړه، د یادې غونډې د جوړېدو لپاره د چمتووالي په موخه د دغه وزارت اړوند عمومي رییس ترکیې او پاکستان ته کاري سفرونه کړي دي. بقایي د دغه هڅو په اړه وویل: «د څلور اړخیزې غونډې د جوړېدو لپاره چې ښايي په راتلونکو میاشتو کې ترسره شي، اړوند ډیپلوماتیکې چارې په جدي توګه روانې دي».

هغه ټینګار وکړ، چې تهران د سیمې د مهمو لوبغاړو ترمنځ د همغږۍ پیاوړتیا ته پام کوي او د افغانستان په اړه ډیپلوماتیک بهیر یې په خپل کاري لومړیتوب کې ساتلی دی. بقایي همداراز وویل، چې ایران د افغانستان په اړه د «مسکو فارمټ» په نوم د سیمه‌ییزو خبرو اترو بهیر هم د تلې په میاشت کې په جدي توګه څارلی او د یاد بهیر په څنډه کې یې له بېلابېلو هېوادونو سره دوه اړخیزې او څو اړخیزې خبرې کړې دي.

هغه د افغانستان د موضوع د اهمیت په اړه وویل: «په سیمه‌ییزه کچه وروستیو بدلونونو او کړکېچونه هېڅکله د دې لامل نه دي شوي، چې د افغانستان اړوند بهیرونو، د ترهګریزو ګواښونو د مهار او د دغه هېواد د ثبات او د ګاونډیو هېوادونو د ګډ امنیت ترمنځ د نه بېلېدونکي تړاو اهمیت له پامه وغورځوو».

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند په داسې حال کې د څلور اړخیزې غونډې د جوړولو لپاره د تهران د هڅو خبر ورکوي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان وضعیت، امنیتي اندېښنې او له ګاونډیو هېوادونو سره اړیکې د سیمې د هېوادونو د ډیپلوماتیکو خبرو اترو له مهمو موضوعاتو څخه دي.

د بقایي د څرګندونو له مخې، ایران غواړي د سیمه‌ییزو ډیپلوماتیکو لارو چارو له لارې د افغانستان په اړه خبرې او همغږي پیاوړې کړي؛ خو نوموړي د راتلونکې څلور اړخیزې غونډې د ګډونوالو هېوادونو نومونه او د جوړېدو کره نېټه نه ده په ډاګه کړې.

د ملا هبت الله د کتاب له متن څخه: روزي ورکول یوازې د الله تعالی په واک کې دي

۱۱ لړم ۱۴۰۵ - ۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۶:۱۲ GMT+۰
100%

د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده په نوم منسوب د «اهل سنت او جماعت» په کتاب کې لیکل شوي چې «روزي ورکول یوازې د الله تعالی په واک کې دي». په دې کتاب کې زیاته شوې، الله تعالی هر چا ته چې وغواړي، روزي ورکوي.

تر دې مخکې د طالبانو یئیس‌الوزرا ملا حسن اخند هم په خپله یوه عامه وینا کې ویلي وو چې روزي ورکول د الله تعالی کار دی.

خو د حکومتولۍ منتقدان او کارپوهان پوښتنه کوي چې که روزي ورکوونکی الله تعالی دی، ایا دا خبره د بې‌وزلۍ، بې‌کارۍ، لوږې او د خلکو د اړتیاوو د پوره کولو په برخه کې د حکومت مسوولیت له منځه وړي؟

د دې کتاب په بله برخه کې راغلي چې جهاد به تر قیامته دوام ولري او هېڅ شی به یې باطل نه کړي.

د دې کتاب په ۱۳۸مه پاڼه کې راغلي: «موږ باور لرو چې حج او جهاد د مسلمانانو د امیرانو په مشرۍ (که صالح وي او که ناصالح) تر قیامته دوام لري او هېڅ شی یې نه باطلوي».

100%
د هبت الله اخوندزاده د کتاب ۱۳۸ م مخ

طالبانو د سې‌شنبې په ورځ د لړم په پنځمه، په کابل کې د بهرنیو چارو وزارت په مقر کې د «اهل سنت او جماعت» په نوم د هغه کتاب د معرفي کولو مراسم جوړ کړل چې د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده ته منسوب دی.

د دغه کتاب په هغې نسخې کې چې د افغانستان انټرنشنل خبریال کتلې، راغلي چې مسلمانان باید د خپلو واکمنانو پر ضد پاڅون ونه کړي، ان که هغوی ظلم یا ګناه هم وکړي. د کتاب په ۱۳۱مه پاڼه کې راغلي: «موږ د خپلو امیرانو پر وړاندې بغاوت نه کوو، که څه هم هغوی ظلم وکړي او ګناهونه ترسره کړي.»

100%

د همدې پاڼې په دوام کې د واکمنانو اطاعت تر هغه وخته فرض ګڼل شوی چې هغوی د الله تعالی د نافرمانۍ امر ونه کړي. په متن کې راغلي: «موږ د امیرانو اطاعت فرض ګڼو. تر هغه وخته له اطاعت څخه لاس نه اخلو چې هغوی د لوی الله د نافرمانۍ او ګناه امر ونه کړي، او د هغوی د ښېګڼې، اصلاح او ساتنې لپاره دعا کوو.»

د طالبانو د کابینې غړو او والیانو هم په تېرو پنځو کلونو کې په خپلو ویناوو کې د ظلم د ترسره کولو په صورت کې هم د امیر پر اطاعت ټینګار کړی او د هغه مخالفت او پر ضد یې پاڅون روا نه دی ګڼلی؛ پرته له هغه حالته چې واکمن د الله تعالی د نافرمانۍ امر وکړي.

100%
د ملا هبت الله د کتاب د مطالبو نوملړ

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د ۱۴۰۴ کال د کب په میاشت کې د دې ډلې د مشر هبت‌الله اخندزاده په نوم د «اهل سنت او جماعت» کتاب د چاپ خبر ورکړ او هغه یې د «سمې عقیدې» د بیانولو او د شریعت له مخې د عمل کولو په برخه کې یو مهم اثر وباله.

له هغه وخت راهیسې طالبانو د دې کتاب پراخ تبلیغ او ستاینه کړې ده؛ په کابل کې د بهرنیو چارو وزارت په مقر کې د دې کتاب د معرفي کولو له مراسمو نیولې، په ولایتونو کې د کتاب‌لوستنې تر سیالیو پورې.

100%
د ملا هبت الله د کتاب د مطالبو نوملړ

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي دغه کتاب د اسلامي عقیدې په زده‌کړه کې اغېزناک بللی او د وزارت کارکوونکو ته یې لارښوونه کړې چې په دقت سره یې ولولي. د طالبانو ملاتړي دیني عالم فقیرالله فایق د دې کتاب په ستاینه کې تر دې حده وړاندې تللی چې ویلي یې دي، د هبت‌الله اخوندزاده کتاب «د جنت پاسپورټ او ویزه» ده. ښاغلی فایق چې په کابل کې د نعمان ابن ثابت په دیني مدرسه کې تدریس کوي، ویلي چې د ټولو خلکو لپاره اړینه ده چې د هبت‌الله کتاب ولولي.

100%
د ملا هبت الله د کتاب د مطالبو نوملړ

په دې کتاب کې د طالبانو د مشر له نظره د اهل سنت او جماعت د مسلمانانو د عقایدو په اړه ۹۹ ټکي بیان شوي دي. په دغو عقایدو کې هغه موضوعات هم شامل دي چې په اسلامي متونو کې د «الله تعالی صفات، اسلام، پر ملایکو ایمان، قرآن، د اسلام د پیغمبر نبوت، پر ازلي عهد ایمان، لوح محفوظ، کرسي او عرش او اهل قبله» په نومونو یاد شوي دي.

د بحثونو په دوام کې د «ایمان تفصیل، له اختلاف څخه ډډه کول، پر برزخ او قیامت ایمان، د اهل سنت او جماعت ځانګړي عقاید او له پیغمبرانو او صالحو سلفو سره مینه» په اړه هم مطالب راغلي دي.

100%
د ملا هبت الله د کتاب د مطالبو نوملړ

د طالبانو لخوا په بدخشان کې د سرو زرو د وینځونکو ټولنې جوړېدو غبرګونونه را پارولي

۱۱ لړم ۱۴۰۵ - ۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۵:۴۴ GMT+۰
100%

د بدخشان د سرو زرو د وینځونکو په نوم یوه اتحادیه په دې وروستیو کې د طالبانو د کانونو وزارت له خوا جوړه شوې، چې د کان‌کېندونکو او ځايي اوسېدونکو غبرګونونه یې راپارولي دي.

د دې اتحادیې مسوولان وايي، د جوړېدو موخه یې د سرو زرو د مینځونکو د فعالیتونو اسانه کول، د هغوی ترمنځ د همکارۍ پیاوړتیا او د دې برخې ستونزو ته رسېدنه ده.

د طالبانو رسنیو د یکشنبې په ورځ د لړم په ۱۰مه، راپور ورکړی چې د بدخشان د سرو زرو د وینځونکو اتحادیه د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت له خوا جوړه شوې او په دې ولایت کې په یوه مراسمو کې یې رییس او غړي معرفي شوي دي. دغه اتحادیه ۱۲ غړي لري او شعیب احمد یې د رئیس په توګه ټاکل شوی دی.

د دې اتحادیې رئیس د هغې جوړېدل په بدخشان کې د سرو زرو د وینځلو د برخې له مهمو اړتیاوو څخه بللي دي.

خو په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د دې اتحادیې د جوړېدو او د رئیس او غړو د ټاکل کېدو اعلان د بدخشان د اوسېدونکو، د طالبانو د ادارو د کارکوونکو، کان‌کېندونکو او د ټولنیزو شبکو د کاروونکو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

یو شمېر کان‌کېندونکي وايي، د دې اتحادیې د جوړېدو او جوړښت په اړه هېڅ معلومات نه لري او یوازې د رسنیو له لارې یې د هغې له رامنځته کېدو خبر شوي دي. د دوی په وینا، دغه اتحادیه د دې لپاره جوړه شوې چې پر کان‌کېندونکو فشارونه زیات کړي او «د کانونو وزارت د مسوولانو له خوا د غیرمستقیمې باج اخیستنې زمینه برابره کړي».

د بدخشان کان‌کېندونکي وايي، د دې اتحادیې په جوړېدو کې یې هېڅ ونډه نه درلوده او نه پوهېږي چې غړي یې څنګه او د کومو معیارونو له مخې ټاکل شوي دي.

یوې سرچینې ویلي چې د سرو زرو د وینځونکو اتحادیه د طالبانو د کانونو وزارت د حکم له مخې جوړه شوې ده؛ په داسې حال کې چې د نوموړي په وینا، د صنفي اتحادیو جوړېدل باید د اړوند صنف د ټولو غړو د ټاکنو، پوهاوي او هوکړې له لارې ترسره شي.

غبرګونونه؛ د طالبانو ادارې او د کان‌کېندنې شرکتونه ناخبره دي

د دې اتحادیې د جوړېدو له اعلان وروسته، د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست یوه کارکوونکي د هغې د جوړېدو پر بهیر نیوکه کړې او ویلي یې دي چې په بدخشان کې د سرو زرو د کان‌کېندنې او وینځلو هغه سوداګر او فعالان چې د صنعت او سوداګرۍ وزارت رسمي جوازونه لري، د دې اتحادیې په جوړښت کې حضور نه لري.

هغه زیاته کړې چې د بدخشان د کانونو او صنعت او سوداګرۍ ریاستونه هم د دې اتحادیې له جوړېدو خبر نه وو او غړي یې باید د دې صنف د فعالانو په خبرتیا او ګډون ټاکل شوي وای.

په بدخشان کې د سرو زرو د کان‌کېندنې یوه شرکت مسوول هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د دغه ولایت د سرو زرو د وینځونکو د اتحادیې له جوړېدو هېڅ خبر نه لري. د هغه په وینا، دغه اتحادیه د سرو زرو د کان‌کېندنې له شرکتونو او د بدخشان د سرو زرو له وینځونکو سره له همغږۍ پرته جوړه شوې ده.

یو شمېر د ټولنیزو شبکو کاروونکو هم د دې اتحادیې پر جوړېدو او د مسوولانو پر ټاکل کېدو نیوکه کړې او د هېواد د سوېلي سیمو د اوسېدونکو د حضور پر وړاندې یې د دې اتحادیې په ریاست او جوړښت کې اعتراض کړی دی.

د بدخشان کاروونکو په تېرو ساعتونو کې په پراخه کچه پر دې موضوع بحث کړی او د اتحادیې د جوړېدو پر څرنګوالي او د غړو د ټاکلو پر بهیر یې شکونه څرګند کړي دي. یو شمېر هغوی د دې اتحادیې جوړېدل د طالبانو له لوري د دې ولایت د سرو زرو پر کانونو د نفوذ او واکمنۍ د زیاتولو د هڅو یوه برخه بللې ده.

په بدخشان کې د سرو زرو د کان‌کېندنې پر سر ترینګلتیاوې

په تېرو دوو کلونو کې د بدخشان په بېلابېلو سیمو کې د سرو زرو د کان‌کېندنې پر سر اختلافونه زیات شوي دي. د دې ولایت یو شمېر اوسېدونکو له کانونو څخه د غیرسیمه‌ییزو شرکتونو د وتلو غوښتنه کړې او څو ځله یې د دغو شرکتونو د فعالیتونو پر ضد لاریونونه کړي دي.

د درواز، دشت‌شیوه، شهر بزرگ او راغونو ولسوالیو کې د کانونو د نیولو او استخراج پر سر نښتو هم ډېر ځاني زیانونه اړولي دي. دغه ترینګلتیاوې د هرې ورځې په تېرېدو لا زیاتې شوې دي.

په بدخشان کې د سرو زرو د کانونو پر سر جګړه د طالبانو پر یوې مهمې ننګونې بدله شوې ده. دې ډلې په بدخشان کې د کانونو ریاست ته د خپلې رهبرۍ کړۍ ته د نږدې کسانو د ګومارلو ترڅنګ، یوه ځانګړې پوځي قطعه هم دغه ولایت ته لېږلې ده.

د طالبانو مشر هبت‌الله اخندزاده هم د سرو زرو د وینځلو د فعالیتونو د تنظیم په موخه یو فرمان صادر کړی دی. دغه فرمان د ۱۴۰۵ کال د غويي په ۲۸مه صادر شوی او یوه کاپي یې د لومړي ځل لپاره د افغانستان انټرنشنل له خوا خپره شوې ده.

هبت‌الله او ټرمپ؛ د بې‌پولې خبریالانو د ۲۰۲۶ کال د رسنیو د ازادۍ محدودوونکو په نوملړ کې

۱۱ لړم ۱۴۰۵ - ۲ نومبر ۲۰۲۶، ۰۵:۴۶ GMT+۰
100%

بې‌پولې خبریالانو بنسټ د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده او د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ نومونه د هغو ۳۳ کسانو او بنسټونو په نوملړ کې شامل کړي چې د دغه سازمان په وینا، په ۲۰۲۶ کال کې یې د رسنیو ازادي محدوده کړې ده.

دغه سازمان په افغانستان کې د طالبانو پر هغو تګلارو نیوکه کړې چې د خپلواکو رسنیو فعالیت محدودوي او همداراز یې په امریکا کې دولتي ادارو او د پرېکړو مرکزونو ته د خبریالانو د لاسرسي د محدودېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان د نومبر په دویمه، چې د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت د پای ته رسولو نړیواله ورځ ده، د ۲۰۲۶ کال راپور د «رسنیو د ازادۍ محدودوونکو نوملړ» تر سرلیک لاندې خپور کړی دی.

دغه سازمان په خپل راپور کې ۳۳ سیاسي مشران، دولتي ادارې، جنایي ډلې او د ټکنالوژۍ شرکتونه په پنځو برخو کې ډلبندي کړي دي. دا برخې سیاسي، امنیتي، قضایي، اقتصادي او ټولنیزې دي.

د راپور یوه مهمه برخه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ نوم په دې نوملړ کې شاملېدل دي. دا په داسې حال کې ده چې نوموړی د خپلې دویمې ولسمشرۍ دورې له پیل وروسته د رسنیو پر وړاندې د حکومت د اقداماتو له امله د دغه سازمان تر نیوکو لاندې دی.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان ویلي، د ټرمپ د حکومت اقدامات نور یوازې پر رسنیو لفظي بریدونو او سیاسي دریځونو پورې محدود نه دي، بلکې د هغه حکومت خبریالانو ته دولتي ادارو او د پرېکړو مرکزونو ته لاسرسی هم محدود کړی دی.

د دغه راپور له مخې، امریکا د رسنیو د ازادۍ په نړیوال شاخص کې اوس ۶۴م ځای لري.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان عمومي مشر تیبو بروتین ویلي، په نوملړ کې شامل کسان او بنسټونه د فزیکي او لفظي تاوتریخوالي، قضایي او اقتصادي فشارونو او د معلوماتو د لاس‌وهنې له لارې د خپلواکو رسنیو فعالیت محدودوي او د خلکو د ازادو معلوماتو ترلاسه کولو مخه نیسي.

هبت‌الله اخوندزاده د رسنیو د ازادۍ محدودوونکو سیاسي مشرانو په ډله کې

د راپور په سیاسي برخه کې د اتوو هغو مشرانو او سیاسي چارواکو نومونه راغلي چې د بې‌پولې خبریالانو سازمان په وینا، د خپلواکو رسنیو په ځپلو او د بیان د ازادۍ په محدودولو کې رول لري.

د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین، د اذربایجان له ولسمشر الهام علي‌اف، د بېلاروس له ولسمشر الکساندر لوکاشینکو، د نیکاراګوا له مشرانو ډانیل اورتېګا او روزاریو موریو، د اوګانډا له موهوزي کاینروګابا او د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره په دې برخه کې شامل شوی دی.

پر خبریالانو تاوتریخوالی

د راپور په امنیتي برخه کې د اتوو کسانو او بنسټونو نومونه راغلي چې د خبریالانو په وژلو، پر هغوی په بریدونو او د هغوی په نیولو کې د ښکېلتیا له امله په نوملړ کې شامل شوي دي.

د اسراییلو پوځ او د بنیامین نتنیاهو حکومت په غزه، لوېدیځه غاړه او لبنان کې د خبریالانو او رسنیو پر وړاندې د چلند له امله په دې برخه کې یاد شوي دي.

د چین کمونیست ګوند هم د دغه هېواد د ولسمشر شي جین‌پینګ په مشرۍ د ګڼو خبریالانو د زنداني کولو له امله په نوملړ کې شامل شوی دی. د بې‌پولې خبریالانو سازمان په وینا، چین په نړۍ کې د زنداني خبریالانو تر ټولو لوړ شمېر لري.

دغه سازمان د مکسیکو د نشه‌يي توکو د قاچاق د ډلو، په ځانګړي ډول د «خالیسکو نوې نسل» کارټل نوم هم اخیستی دی. د راپور له مخې، په مکسیکو کې سازمان شوې جنایي ډلې د ۲۰۲۶ کال له پیله په منځنۍ توګه هره میاشت نږدې یو خبریال وژني.

د بورکینا فاسو واکمنه پوځي شورا، د سعودي عربستان حکومت، د مصر ولسمشر عبدالفتاح السیسي، د کانګو دیموکراتیک جمهوریت د مارچ ۲۳مه وسله‌وال غورځنګ او د ګیني واکمنه پوځي شورا هم په دې برخه کې شامل شوي دي.

د قضایي نظام کارول او پر رسنیو اقتصادي فشارونه

د بې‌پولې خبریالانو سازمان په قضایي برخه کې شپږ کسان او بنسټونه تورن کړي چې د خبریالانو د ځپلو او د رسنیو د فعالیتونو د محدودولو لپاره له قضایي نظام څخه کار اخلي.

د امریکا برېنډن کار، د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان، د هانګ‌کانګ اجرائیوي مشر جان لي کا-چیو، د روسیې د مخابراتو څارونکې اداره روسکومنادزور، د هند اډاني شرکتونو ډله او د قزاقستان ولسمشر قاسم جومارت توقایف په دې برخه کې شامل دي.

په اقتصادي برخه کې بیا شپږ کسان او شرکتونه د مالي وسایلو په کارولو سره پر رسنیو د فشار راوړلو او د هغوی په خپرنیزو چارو کې د لاسوهنې په تور یاد شوي دي.

د امریکا د الفبېټ او مېټا ټکنالوژۍ شرکتونه، د ګرجستان بیدزینا ایوانیشویلي، د فرانسې وینسان بولوره، د روسیې ولادیمیر تاباک او د کینیا ولسمشر ویلیام روتو په دې برخه کې شامل شوي دي.

پر رسنیو د بې‌باورۍ خپرول

د راپور په ټولنیزه برخه کې د اوو کسانو او بنسټونو نومونه راغلي چې د بې‌پولې خبریالانو سازمان په وینا، پر رسنیو او خبریالانو د بریدونو له لارې یې د ژورنالېزم پر وړاندې د خلکو د بې‌باورۍ په زیاتولو کې ونډه لرلې ده.

د امریکا میلیاردر ایلان ماسک، د ارجنټاین ولسمشر خاویر میلی، د سلواکیا لومړی وزیر رابرټ فیکو، د روسیې ټوډې شبکې مشره مارګریتا سیمونیان، د اسراییلو «انست ریپورټینګ» بنسټ، د هند «اوپي‌انډیا» رسنۍ او د بورکینا فاسو یو بل بنسټ په دې برخه کې شامل شوي دي.

د راپور له مخې، خاویر میلی یوازې د ۲۰۲۶ کال په اپرېل او مې میاشتو کې، په ۴۷ ورځو کې، پر اېکس ټولنیزه شبکه د رسنیو پر ضد تر یو زرو او ۶۰۰ ډېر پیغامونه خپاره کړي دي.

د تېر کال له نوملړ څخه د ځینو کسانو ایستل

د بې‌پولې خبریالانو سازمان د راپور په وروستۍ برخه کې د تېر کال په پرتله د سږني نوملړ بدلونونو ته هم اشاره کړې ده.

د راپور له مخې، د ایران د پخواني مذهبي مشر علي خامنه‌يي نوم د هغه تر وژل کېدو وروسته له نوملړه ایستل شوی دی. د سرچینې په متن کې د هغه وژل کېدل د امریکا او اسراییلو ترمنځ د جګړې پر مهال د امریکا بریدونو ته منسوب شوي دي.

د وینزویلا د پخواني ولسمشر نیکولاس مادورو نوم هم وروسته له هغه له نوملړه ایستل شوی چې د راپور له مخې، نیول شوی او په امریکا کې فدرالي زندان ته لېږدول شوی دی.

همداراز، د هنګري د پخواني لومړي وزیر ویکتور اوربان او د سربیا د ولسمشر الکساندر ووچیچ نومونه د ټاکنیزو او سیاسي بدلونونو له امله له نوملړه لرې شوي دي.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان ویلي، دغه نوملړ یې د ۲۰۲۶ کال د کسانو او بنسټونو د کړنو پر بنسټ چمتو کړی، څو د رسنیو په ځپلو او د خبریالانو د فعالیتونو په محدودولو کې د هغوی ونډه او مسوولیت څرګند کړي.

د عدالت او حساب ورکونې په تمه؛ افغان خبریالان ځانونه د تاوتریخوالي قربانیان ګڼي

۱۱ لړم ۱۴۰۵ - ۲ نومبر ۲۰۲۶، ۰۵:۳۸ GMT+۰
100%

نن د نوامبر میاشتې دویمه نیټه د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت پای ته رسولو نړیوالې ورځې سره برابره ده. سږ کال هم دا ورځ داسې مهال را رسیږي چې افغانستان کې د خبریالانو نیول او د هغوی پر وړاندې د تاوتریخوالې پیښې، له تېرو پنځو کلونو راهیسې لاهم دوام لري.

ډیری افغان خبریالان ځانونه د طالبانو د ځپونکو سیاستونو، تاوتریخوالي او شکنجو قربانیان ګڼی او تمه لری چې یوه ورځ یې غږ واوریدل شي او په خپل حق کې د عدالت غوښتنې فرصت ترلاسه کړي.

د نی بنسټ د راپور له مخې د طالبانو د واکمنۍ په پنځو کلونو کې د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو پر وړاندې د تاوتریخوالي تر ۷۰۰ زیاتې پېښې مستندې شوې دي. د دغه راپور پر بنسټ، په دې موده کې لږ تر لږه ۶ خبریالان وژل شوي او شاوخوا ۴۰۰ نور خبریالان او رسنیز کارکوونکي نیول شوي.
همداراز دغه موده کې د خبریالانو د وهلو ټکولو شاوخوا ۳۰۰ پېښې، د نږدې پنځه زره خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو وزګارېدل او د شاوخوا ۵۰۰ رسنیو د فعالیت درېدل، هم یاد شوي دي.
دغه سازمان افغانستان د «خبریالانو لپاره یو لوی او وېرونکی زندان او د بیان د ازادۍ لپاره هدیره» بللی.
د خبریالانو پر وړاندې د طالبانو لخوا دا ډول چلند او سخت دریځیو تر ډېره بریده له ۲۰۲۱کال وروسته خبریالان هېواد پریښودو ته اړ ایستل او د ښځو په ګډون ډیری خبریالان د خپل مسلکي ژوند پریښودو ته اړ شوي دي.
د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان (امسو) د طالبانو د حاکمیت د پنځم کال په مناسبت د یوه راپور په خپرولو سره ویلي چې د سختو ځپلو، سانسور او امنیتي فشارونو له امله، افغانستان «د خبریالانو د اجباري تبعید پر نړیوال مرکز» بدل شوی او د بیان ازادي تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې.
کریم الله(مستعار نوم) هغه افغان خبریال دی چې څه نږدې دوه لسیزې یې د ژورنالیزم په برخه کې کار کړی دی خو اوس مهال په جلاوطنۍ کې ژوند کوي.
نوموړی افغانستان انټرنشل - پښتو ته وایي، د طالبانو د سختو او ځپونکو سیاستونو له امله د هېواد پرېښودو ته اړ شو، هغه وایي د خبریالۍ د کار له امله د طالبانو لخوا ونیول شو او شاوخوا یوه میاشت یې ددوی په بند کې تېر کړی دی.
کریم الله وایي چې هیڅ کله یې نه غوښتل له خپل هېواد څخه بهر ژوند وکړي خو په وینا یې یوازې به له دې امله چې هغه یو خبریال و او رښتیا یې ویل، افغانستان کې یې ژوند له ګواښ سره مخ وه.
هغه زیاتوي:«ما نږدې ۲۰کاله د رسنیو برخه کې کار کړی، او غوښتل مې خپل هېواد ته خدمت وکړم، خو دلته اړ یم موټر وچلوم، جلاوطنۍ کې مو قدر نشته د کډوال په سترګه راته کتل کیږي او لکه څو کاله وړاندې مو چې یو هویت، کار او وطن لاره اوس یې نور نه لرو.»

هغه همداراز وایي: په دې تمه یم چې یوه ورځ هرڅه بېرته سم شي»
د جلاوطنۍ درد یوازې خبریالان نه ځوروي، بلکې د علمي کادرونو له وتلو وروسته افغانستان هم له ناوړه وضعیت سره مخ شوی او د فکري ځواک تشه په کې په څرګنده احساسېږي.
ګوترېش سږ کال د دغې ورځې په مناسبت خپاره کړي پیغام کې ویلي چې په ټوله نړۍ کې خبریالان د حقیقت د بیانولو او خپرولو له امله درنده بیه پرې کوي. هغه وايي، کله چې خبریالان په نښه کېږي او د هغوی د راپورونو خپرېدو مخه نیول کېږي، چې په وینا یې دغه چاره نه یوازې خبریالان، بلکې ټولنه هم زیانمنوي.
که څه هم په افغانستان کې د تېر جمهوریت پر مهال هم د لسګونو خبریالانو د وژلو او شکنجو راپورونه خپاره شوي دي خو د شنونوکو په وینا هغه مهال حکومت د بیان ازادۍ ته ژمن و او تر ډېره بریده یې خبریالانو ته د یو مناسب کاري فضا رامنځته کولو په برخه کې هلې ځلې کولې. راپورونه ښيی چې له ۲۰۲۱کال وروسته د طالبانو د بیا واکمنۍ نه د افغان خبریالانو په ځانګړې توګه ښځینه خبریالانو لپاره د کار ساحه محدوده شوې .
فرشته عثماني(مستعارنوم) چې په افغانستان کې د یوې خصوصي رسنۍ سره د کار کولو تجربه لري افغانستان انټرنشل - پښتو ته وایي، د طالبانو تر حاکمیت کار کول ورته د یوې خبریالې په توګه خورا ستونزمن و. نوموړې اوس مهال له خپل مسلک څخه لرې شوې خو وایي چې د طالبانو تر راتګ وروسته یې هم کار ته دوام ورکړی و.
هغه وایي:« د خبریالۍ کار په هغه ډول شونې نه وه چې کوم شرایط طالبانو ټاکلي و، هره ورځ به له نویو ستونزو او بندیزونو سره مخ کېدو،د مخ له پټېدو د سوژو تر ټاکلو هیڅ هم زمونږ اختیار کې نه و هر څه جبري و اخر مې کار پریښود.»
هغه وایي چې ډېر افسوس کوي چې د دومره زده کړو او کار وروسته یې جنسیت او مسلک دواړه د کار کولو لپاره خڼد ګرځېدلي.

نوموړې وایی چې مونږ د طالبانو د تاوتریخوالي له امله قرباني شوی یو. نوموړې وایې چې نارینه اوښځېنه خبریالانې دواړه اوس مهال د طالبانو هر دډول قانون پلې کېدو او د غاړې ایښودو ته مجبور دی.

هغه زیاتوی: « زه مې هره ورځ له خپلو همکارانو سره په اړېکه کې یم ښایي اړ دي د ژوندي پاتې کېدو لپاره هر څه په پټه خوله وزغمی که هغه نارینه دي او که ښځینه، ځوک نشي کولی رښتیا ووایي، خلاصه ویلی شم که چا مسلک پریښی، وطن یې پریښی یا اړ دی چې د دغو محدویتونو تر سیوري لاندې کار وکړی ټول قربانی دی.»
بلخوا د بې‌پولې خبریالانو بنسټ(ار ایس ایف) هم د دغې ورځې په مناسبت خپاره کړي راپور کې ویلي د طالبانو پر هغو تګلارو نیوکه کړې چې د خپلواکو رسنیو فعالیت محدودوي او د خبریالانو د لاسرسي د محدودېدو په اړه یې اندېښنه څرګنده کړې ده.
دغه بنسټ د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده نوم د هغو ۳۳ کسانو او بنسټونو په نوملړ کې شامل کړي چې د دغه سازمان په وینا، په ۲۰۲۶ کال کې یې د رسنیو ازادي محدوده کړې ده.

د نوامبر دویمه د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت پای ته رسولو نړیواله ورځ هر کال د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي او جرمونو په اړه د خلکو د پوهاوي لوړولو، د دغو جرمونو د عاملانو د قانوني محاکمې غوښتنو او د خبریالانو د خوندیتوب لپاره د نړیوالو هڅو د پیاوړتیا په موخه نمانځل کیږي