• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د امریکا د کانګرس یوه غړي د افغان همکارانو د قانوني استوګنې د مودې غځولو غوښتنه وکړه

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۲۳:۰۹ GMT+۰

د امریکا د کانګرس غړي جېرډ ګولډن ویلي، په امریکا کې د پخوانیو افغان همکارانو د خوندیتوب او د هغوی د قانوني استوګنې د مودې غځولو لپاره یې یوه عریضه لاسلیک کړې ده. د هغه په وینا، د افغان متحدینو د ملاتړ قانون په اړه د رای اخیستلو لپاره یې د استازو جرګې د ځانګړي بهیر ملاتړ کړی دی.

ګولډن ویلي، هغه مهال چې په افغانستان کې پر پوځي دنده بوخت و، له لسګونه داسې ځايي خلکو سره یې لیدلي چې د امریکايي ځواکونو د خوندیتوب لپاره یې خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی و.
هغه زیاته کړې، امریکا د دغه افغانانو د ملاتړ او سرښندنې په بدل کې ژمنه کړې وه چې پناه او د خوندي ژوند زمینه به ورته برابره کړي. دغه امریکايي استازي ویلي، د خپلې ژمنې د عملي کولو لپاره یې پر داسې عریضې لاسلیک کړی چې د استازو جرګه رای ورکولو ته اړ باسي.
د هغه په وینا، دغه اقدام به په امریکا کې د پخوانیو افغان همکارانو د راتلونکي په اړه د وضاحت په رامنځته کولو کې مرسته وکړي. ګولډن ټینګار کړی، چې دغه پخواني افغان متحدین په خپل هېواد کې د سختدریځو ډلو له جدي ګواښونو سره مخ دي او امریکا باید له هغوی سره پر خپلو ژمنو ودرېږي.

ډېر لیدل شوي

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی
۱

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی

۲

د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغان ښځینه وکیلانې له سختو حقوقي خنډونو سره مخ دي

۳
ځانګړی

سرچینې: د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت جرمني ته څلور نور ډېپلوماټان لېږي

۴

بایډن د خاطرو کتاب کې: د افغان حکومت د نه ړنګېدو ډاډ راکړل شوی و

۵

د تناره د سرو لمبو تر څنګ؛ له ننګرهارۍ توړۍ سره یوه ورځ

•
•
•

نور خبرونه

ملګري ملتونه: د بشري مرستو په وېش او پرېکړو کې د افغان ښځو نظرونه له پامه غورځول کېږي

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۲۲:۰۲ GMT+۰
100%

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق (UNFPA) په یوه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د بشري مرستو د ترلاسه کولو په بهیر کې د ښځو غږونه په کافي اندازه نه اورېدل کېږي او د مرستو په اړه په پرېکړو کې د نارینه‌و پرتله لږه ونډه لري.

د دغه راپور له مخې، د ۲۰۲۵کال له جولای څخه د ۲۰۲۶کال تر جون پورې د افغانانو د نظرونو او شکایتونو له ۲۶۳زره ډېر ثبت شوي موارد څېړل شوي چې د ټولنې د نظرونو د دوو سروې‌ګانو پایلې هم په‌کې شاملې دي. راپور د ساموېل هال څېړنیز بنسټ له‌خوا د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق په تخنیکي لارښوونه او مالي ملاتړ چمتو شوی دی.
راپور کاږي، د ثبت شویو نظرونو او شکایتونو یوازې ۳۵ سلنه د ښځو له‌خوا وړاندې شوي دي. د ښځو ونډه په بېلابېلو ولایتونو او د نظرونو په ثبت کې توپیر لري؛ د بېلګې په توګه د «اواز» ټیلیفوني کرښې له لارې په هرات کې د ښځو د نظرونو ونډه نږدې ۴۰ سلنه ده، خو په روزګان کې یوازې ۲ سلنه ثبت شوې ده.
د راپور موندنې ښيي، چې ښځې تر ډېره د نغدو پیسو، روغتیايي خدمتونو او خوراکي توکو د مرستو غوښتنه کوي. د ښځو د ثبت شویو نظرونو ۵۹ سلنه د مرستو غوښتنې او ۲۲ سلنه د معلوماتو ترلاسه کولو په اړه دي. خو کله چې له ښځو څخه د اوږدمهاله اړتیاوو په اړه مستقیمې پوښتنې کېږي، د نجونو او ښځو زده‌کړې، مسلکي روزنې او د ښځو په مشرۍ د اقتصادي نوښتونو ملاتړ یې له مهمو لومړیتوبونو دي.
په راپور کې د ۲۰۲۶کال د جنورۍ او جون ترمنځ د یوې سروې له مخې ویل شوي، چې یوازې ۱۶ سلنه ښځو د مرستو په اړه د پرېکړو په بهیر کې د ګډون خبره کړې؛ په داسې حال کې چې د نارینه‌و دغه کچه ۲۴ سلنه ده. همداراز ۷۹ سلنه ښځو ویلي، چې د مرستو د ترلاسه کولو له شرایطو خبر دي؛ خو د نارینه‌و په منځ کې دغه کچه ۸۶ سلنه ده.
د راپور له مخې، ۷۵ سلنه ښځې پوهېږي چې خپل شکایتونه او نظرونه څنګه ثبت کړي؛ خو له هغو ښځو څخه چې شکایتونه یې ثبت کړي، یوازې ۳۹ سلنه پوهېږي چې د شکایتونو په اړه یې څه اقدام شوی دی. په نارینه‌و کې دغه کچه ۴۵ سلنه ده.
د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق په راپور کې همداراز راغلي، چې ډېری ښځې د مرستو ترلاسه کولو پرمهال ځانونه خوندي احساسوي؛ خو ځینې یې د تګ راتګ محدودیتونه، د نارینه محرم د ملتیا اړتیا او د ښځینه مرستندویه کارکوونکو کمښت د مرستو او روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي پر وړاندې خنډونه بولي.
راپور زیاتوي، چې د مرستندویه کارکوونکو له‌خوا د ناوړه ګټې اخیستنې او ځورونې د راپور ورکولو پر وړاندې وېره او ټولنیز فشارونه هم د ښځو د چوپتیا له مهمو لاملونو څخه دي. په سروې کې ۶۱ سلنه ښځو ویلي، چې ښځې د دغسې پېښو د راپور ورکولو پرمهال له ستونزو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق له بشري مرستندویه بنسټونو او د ملګرو ملتونو له ادارو غوښتي، چې د ښځو نظرونو ته د رسېدو لارې پراخې کړي، هغوی د مرستو په اړه د پرېکړو په بهیر کې زیاتې شاملې کړي او په روښانه ډول ورته ووایي، چې د دوی د شکایتونو او غوښتنو په ځواب کې څه اقدامات شوي دي.
دغه بنسټ ټینګار کړی، چې د ښځو اړتیاوې باید د لنډمهاله بشري مرستو ترڅنګ د زده‌کړو، مسلکي روزنې، معیشت او اوږدمهاله پرمختیايي پروګرامونو په طرحه او پلي کولو کې هم په پام کې ونیول شي.

تر ۵۰۰ ډېر افغانان په پاکستان کې د جرمني د منلو ژمنې او د اېستلو د ګواښ ترمنځ بند پاتې دي

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۰۳ GMT+۰
100%

تر ۵۰۰ ډېر افغانان چې جرمني ورسره دغه هېواد ته د لېږد ژمنه کړې وه، لاهم په پاکستان کې جرمني ته د انتقال په تمه دي. د دغه کورنیو ډېری له دوو کلونو راهیسې په پاکستان کې د ناڅرګند برخلیک او افغانستان ته د بېرته اېستل کېدو له وېرې سره ژوند کوي.

دوی جرمني ته د تګ له غوښتنې د تېرېدو او افغانستان ته د ستنېدو په بدل کې د دغه هېواد د مالي مرستې وړاندیز رد کړی دی. فرانس‌انفو د دوشنبې په ورځ (د لړم ۲۵مه) راپور ورکړی، چې د ۱۴۰۳کال د مرغومي له ۱۲مې د دغه راپور تر چمتو کېدو پورې، د منلو د پروګرامونو له لارې یو زر او ۷۶۰ افغانان جرمني ته لېږدول شوي دي. په داسې حال کې چې تر دې مودې مخکې په یوه کال کې د منل شویو افغانانو شمېر ۳زره او ۷۹۵ تنو ته رسېده.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي، د روان کال د لړم تر څلورمې پورې ۳۷۸ کسانو د جرمني ته د لېږد له غوښتنې د تېرېدو په بدل کې د مالي مرستې وړاندیز منلی دی. د فریدریښ مېرڅ حکومت دغه طرحه د تېر کال د لړم له ۱۰مې د لېندۍ تر نهمې پورې عملي کړې وه.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویاند منلې، چې له افغانستان نه د خلکو د منلو اصلي پروګرامونه په پاکستان کې پای ته رسېدلي دي. د جرمني حکومت وايي، په تېرو کلونو کې دغه هېواد ته د پناه غوښتونکو د ورتګ له زیاتېدو سره د استوګنې مرکزونه او د هغوی د ادغام او له جرمني ټولنې سره د بلدتیا په برخه کې مرستندویه ادارې له ظرفیتي کمښت سره مخ شوې دي او ځینې نور د نویو کسانو د منلو توان نه‌لري.
د دوسیو له ارزونې او د خوندیتوب له ژمنې وروسته اوږد انتظار
په پاکستان کې د جرمني د لېږد په تمه کسانو کې هغه میندې هم شاملې دي، چې یوازې له خپلو ماشومانو سره ژوند کوي، ځوانې ښځې، د بشري حقونو مدافعان، د پخواني حکومت سیمه‌ییزې کارکوونکې او هغه کسان چې پخوا زنداني او شکنجه شوې دي.
د «کابل هوايي پل» په نوم د بنسټ غړې او فلم جوړوونکې اېوا بایر فرانس‌انفو ته ویلي، دغه کسانو په تېرو شلو کلونو کې په افغانستان کې د ډیموکراسۍ او بشري حقونو لپاره کار کړی او پاکستان ته د رسېدو لپاره له ګڼو ګواښونو سره مخ شوي دي.
د بایر په وینا، د کابل تر سقوط وروسته جرمني د دغو کسانو دوسیې له کره ارزونې وروسته ورسره دغه هېواد ته د لېږد ژمنه کړې وه. هغې د دغو کسانو لږ شمېر ته په اشارې سره دا استدلال رد کړی، چې ګواکې جرمني د هغوی د منلو ظرفیت نه لري. بایر له طالبانو سره د جرمني د حکومت پر هوکړو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې دغه ډله یو وخت د دوی ګډ دښمن و.
په هوټل کې ژوند؛ بکسونه تل د تګ لپاره چمتو دي
پاکستان کې د جرمني د لېږد په تمه کسانو له ډلې یوه ښځه نسرین (مستعار نوم) له نږدې درېیو کلونو راهیسې له خپلې کورنۍ سره په یوه پاکستاني هوټل کې ژوند کوي. نسرین او کورنۍ یې جرمني ته د منلو د ژمنې له ترلاسه کولو وروسته، د دوسیې د پړاوونو د بشپړولو لپاره د جرمني چارواکو په غوښتنه پاکستان ته تللې وه.
نسرین وايي، د جرمني چارواکو د کورنۍ ټول اسناد ارزولي، امنیتي ارزونې یې ترسره کړې او د کورنۍ له هر غړي سره یې دوه ځله مرکې کړې وې. د نوموړې په وینا، کورنۍ یې د منلو ټول اړین شرایط پوره کړي دي.
نسرین په افغانستان کې د هغو ښځو مدافع وکیله وه، چې له ځورونې او کورني تاوتریخوالي سره مخ وې. هغه وايي، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته اړ اېستل شوې چې افغانستان پرېږدي او بېرته دغه هېواد ته نه‌شي ستنېدای.
د نسرین په وینا، د پاکستان د پولیسو له‌خوا د نیول کېدو او افغانستان ته د اېستل کېدو له وېرې یې د کورنۍ غړي د هوټل له خونې بهر نه وځي. د دوی بکسونه تل د تګ لپاره چمتو وي، ځکه نه پوهېږي چې راتلونکې کې به ورسره څه پېښېږي.
هغې ویلي، دا انتظار ډېر دردونکی دی او کورنۍ یې د دې وړ نه ده چې په وېره او ناروښانه وضعیت کې ژوند وکړي. د نوموړې په وینا، ان په ازاده توګه په طبیعت کې ګرځېدل او تازه هوا اخیستل هم ورته ستونزمن شوي دي.
د جرمني حکومت د نسرین کورنۍ ته وړاندیز کړی، چې د څو زره یورو مرستې په بدل کې جرمني ته د لېږد له غوښتنې تېر شي او افغانستان ته ستنه شي. خو نسرین وايي، دغه وړاندیز یې نه دی منلی او له جرمني غواړي چې پر خپلې ژمنې عمل وکړي.
د منل شویو غوښتنلیکونو د ردولو په اړه نیوکې
د جرمني په پارلمان کې د کیڼ اړخي ګوند د کورنیو چارو ویاندې کلارا بونګر د روان کال د تلې په نهمه له حکومته وغوښتل، چې په پاکستان کې د جرمني د لېږد په تمه تر ۵۰۰ ډېر افغانان سملاسي ومني.
هغې د «نویه اوسنابروکر» ورځپاڼې سره په مرکه کې حکومت تورن کړی و، چې د غوښتونکو انفرادي شرایط له پامه غورځوي او پر خپلو ژمنو عمل نه کوي.
یادې ورځپاڼې د کیڼ اړخي ګوند ته د حکومت د ورکړل شوي ځواب پر بنسټ لیکلي، د تلې تر ۲۷مې د هغو ټولو ۲۵ دوسیو غوښتنلیکونه رد شوي وو چې د اساسي قانون محکمې له پرېکړې وروسته ارزول شوي وو. دغه راز د لږ تر لږه ۴۰ نورو دوسیو ارزونه هم لا نه وه بشپړه شوې.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت د دغه غوښتنلیکونو د ردولو لامل د یادو کسانو د منلو لپاره د «سیاسي ګټې» نشتوالی بللی دی.

د کرېکټ پر خپرونو او خبرونو بندیز؛ کندهار کې ورزشي خبریالان د دندو پرېښودو ته اړ شوي

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۳۱ GMT+۰
100%

په کندهار کې د طالبانو د محدودیتونو تازه څپې د سیمه‌ییزو رسنیو فعالیتونه نور هم محدود کړي دي. د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست په سیمه‌ییزو راډیوګانو کې د کرېکټ پر خبرونو، خپرونو او ژوندۍ تبصرې بندیز لګولی، چې له امله یې دوو ورزشي خبریالانو خپلې دندې له لاسه ورکړې دي.

په کندهار کې د یوې سیمه‌ییزې راډیو ورزشي خبریال ارشاد (مستعار نوم) وايي، له څو کلونو راهیسې یې د کرېکټ په برخه کې د خبرونو او خپرونو د چمتو کولو دنده ترسره کوله او دا یې د مسلکي فعالیت اصلي برخه وه؛ خو د طالبانو د بندیز له امله اوس اړ شوی چې خپل د خوښې مسلک پرېږدي.
نوموړی وايي: «ما کلونه د ورزشي خبریال په توګه کار کړی او تر ډېره مې د کرېکټ سیالۍ، خبرونه او خپرونې پوښلې دي. کرېکټ یوازې زما د کار برخه نه وه، بلکې ځانګړې مینه مې هم ورسره لرله؛ خو د طالبانو د بندیز له امله اوس نه شم کولای په دې برخه کې خپل مسلک ته دوام ورکړم او خپله دنده مې له لاسه ورکړې ده.»
په کندهار کې د خبریالانو د بنسټونو د شمېرو له مخې، د دغه ولایت په سیمه‌ییزو رسنیو کې تر لسو ډېر ورزشي خبریالان کار کوي، چې د ورزش، په ځانګړي ډول د کرېکټ په اړه د خبرونو، خپرونو او تبصرو د چمتو کولو مسوولیت لري. د دوی په وینا، تازه بندیزونو دغه ټول ورزشي خبریالان نهیلي کړي او د کار ترڅنګ یې پر ورځني ژوند هم منفي اغېز کړی دی.
د یوې بلې سیمه‌ییزې راډیو خبریال فرید (مستعار نوم) وايي، کرېکټ په کندهار کې ډېر مینه‌وال لري او ګڼو اورېدونکو به د لوبو د خبرونو او ژوندۍ تبصرې اورېدو لپاره راډیوګانې اورېدلې؛ خو اوس د یادې لوبې ټولې رسنیزې برخې منع شوې دي.
هغه دغه پرېکړه بې‌دلیله بولي او وايي، چې د سیمه‌ییزو رسنیو پر اقتصادي وضعیت یې هم منفي اغېز کړی دی. نوموړی وايي: «دا یوه ناسمه او بې‌دلیله پرېکړه ده. په کندهار کې ډېرو راډیوګانو د کرېکټ سیالیو د ژوندۍ تبصرې پرمهال اعلانونه خپرول او له همدې لارې یې عواید ترلاسه کول؛ خو اوس یې دا سرچینه هم له لاسه ورکړې ده. لاهم معلومه نه ده، چې ولې دا محدودیت یوازې په کندهار کې عملي کېږي او په نورو ولایتونو کې نه دی لګېدلی».
د کرېکټ پر خپرونو دغه بندیز داسې مهال لګېږي، چې په کندهار کې سیمه‌ییزې رسنۍ له پخوا راهیسې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي.
د خبریالانو په وینا، د تصویرونو او ویډیوګانو خپرول منع دي، د موسیقۍ او ان د خپرونو په بګرونډ کې د ساده موسیقۍ کارولو اجازه هم نه شته. دغه راز د ښځو د غږ خپرول هم بند شوي دي؛ هغه محدودیتونه چې د ښځو د ستونزو او ټولنیزو موضوعاتو د انعکاس مخه یې هم نیولې ده.
افغان خبریالان وايي، دغو محدودیتونو نه یوازې د رسنیو کاري ساحه محدوده کړې؛ بلکې د سیمه‌ییزو راډیوګانو پر عوایدو یې هم منفي اغېز کړی دی. د دوی په وینا، د کرېکټ پر خبرونو او ژوندۍ تبصرې بندیز د اعلانونو یوه مهمه سرچینه هم له‌منځه وړي او د خبریالانو د بې‌کارۍ ګواښ زیاتوي.
د رسنیو کارکوونکي د طالبانو د امر بالمعروف د محتسبینو له چلند څخه هم شکایت کوي. د دوی په وینا، د یادې ادارې کارکوونکي هره اوونۍ راډیوګانو ته ورځي، د کارکوونکو د ظاهري بڼې او ږیرو په اړه ترې پوښتنې کوي او سپارښتنې ورته کوي. په ځینو مواردو کې د کارکوونکو د نیولو او له ځان سره د بېولو پېښې هم شوې دي.
د یوې سیمه‌ییزې راډیو کارکوونکي وايي، د دغو پرله‌پسې محدودیتونو او فشارونو له امله ګڼ خبریالان اړ شوي چې خپلې رسنیزې دندې پرېږدي او ځینې نور هم د خپل مسلک پرېښودو په اړه فکر کوي.
د کندهار خبریالان اندېښنه لري، چې د بندیزونو دوام به د سیمه‌ییزو رسنیو پاتې فعالیتونه هم له جدي ګواښ سره مخ کړي، د خبریالانو کاري فرصتونه به له‌منځه یوسي او د خلکو معلوماتو ته لاسرسی او د ټولنیزو ستونزو د انعکاس امکانات به نور هم محدود کړي.

محصلان په جوماتونو کې پناه اخلي؛ د هبت‌الله د ملاتړ غونډې لپاره د لیلیو د خالي کولو کیسه

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۰۴ GMT+۰
100%

طالبانو د یادې ډلې د مشر هبت‌الله اخوندزاده د فرمانونو د ملاتړ په موخه د یوې غونډې د جوړېدو لپاره د کابل پوهنتون د یوې اوونۍ لپاره تړلی او د محصلانو لیلیې یې هم په لنډمهالي ډول خالي کړې دي.

یوشمېر محصلانو د دوشنبې په ورځ (د لړم ۲۵مه) د یادې غونډې د جوړېدو په لومړۍ ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د سمستر په وروستیو اوونیو کې د پوهنتون د تړلو ناڅاپي پرېکړې هغوی د استوګنې او زده‌کړو له ستونزو سره مخ کړي دي.

دغه غونډه د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ندا محمد ندیم په لارښوونه، د ریاست‌الوزرا دفتر او څو نورو وزارتونو په همکارۍ جوړېږي. د سرچینو په وینا، د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو څخه شاوخوا ۴زره ملا امامان او دیني عالمان کابل ته د ګډون لپاره بلل شوي دي.

کابل پوهنتون د شنبې په ورځ (د لړم ۲۳مه) په یوه بېړنۍ خبرتیا کې اعلان وکړ، چې د لیسانس د ورځې او شپې دورو او د ماسټرۍ محصلان به د یکشنبې (د لړم له ۲۴مې، د پنجشنبې د لړم تر ۲۸مې) رخصت وي او باید لیلیې هم خالي کړي.

پوهنتون په خپله خبرتیا کې د یادې رخصتۍ د لامل په اړه څه نه دي ویلي. خو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالب چارواکو د کابل پوهنتون محصلان له لیلیو ایستلي او د هغوی پر ځای یې غونډې ته بلل شوي ملا امامان او دیني عالمان په لیلیو کې ځای پر ځای کړي دي.

د لیلیو بېړنۍ تخلیه

د کابل پوهنتون یوه محصل حمیدالله (مستعار نوم) افغانستان انټرنشنل ته ویلي، د لیلیې مسوولانو د یکشنبې په ورځ د ماسپښین په دوو بجو هغوی ته خبر ورکړی چې باید د مازدیګر تر څلورو بجو پورې خپل د اوسېدو ځایونه خالي کړي.

100%

هغه وویل، کله چې محصلانو د خپل راتلونکي استوګنځي په اړه پوښتنه وکړه، مسوولانو ورته ځواب ورکړ چې د بل ځای پیدا کول د دوی خپله دنده ده.

د دغه محصل په وینا، وروسته له هغې چې یوشمېر محصلانو اعتراض وکړ او ویې ویل چې په شخصي لیلیو کې د اوسېدو لپاره کافي پیسې نه لري، هغوی ته وړاندیز وشو چې د پولي‌تخنیک پوهنتون لیلیې ته ولاړ شي؛ خو هلته هم د طب پوهنځي شاوخوا ۴۰۰ محصلان ځای پر ځای شوي وو او د نورو لپاره خالي ځای نه و.

نوموړي وویل، د بدخشان یوشمېر محصلان اړ شول چې د کارته‌سخي جومات ته پناه یوسي او ځینې نور بیا شخصي لیلیو ته ولاړ شي.

احمد (مستعار نوم)، چې د کابل پوهنتون له لیلیې ایستل شوی افغانستان انټرنشنل ته ویلي، یادې پرېکړې د خپل ولایت پر لور د بېرته ستنېدو پرمهال له مالي او استوګنیزو ستونزو سره مخ کړی دی.

هغه وویل، کله چې له کابل نه روانېده یوازې ۲۰۰ افغانۍ ورسره وې؛ په داسې حال کې چې د ده تر ولایت پورې د موټر کرایه شاوخوا ۴۰۰ افغانۍ وه. د دغه محصل په وینا، اړ شو چې له یوه کابل مېشتي ټولګیوال څخه پیسې پور کړي؛ خو د موټرو د حرکت وخت ته د نه رسېدو له امله یې خپل ولایت ته سفر ونه شو کړای او شپه یې په کاپیسا کې د خپلو ملګرو په یوه خونه کې تېره کړه. هغه وویل، د دوشنبې په ورځ وتوانېد خپل کور ته ستون شي.

نوموړي زیاته کړه، چې تر دې مخکې هم له لیلیې ایستل شوی و. د هغه په وینا، د طالبانو د دعوت او ارشاد ادارې کارکوونکو یو ځل د ږیرې د خریلو له امله د شپې په لسو بجو له لیلیې اېستی و.

دغه محصل په پای کې وویل: «په افغانستان کې محصل په هېڅ ډول له کوم حق، حقوقو او ارزښت څخه برخمن نه دی».

د سمستر په وروستیو اوونیو کې د پوهنتون رخصتي

د کابل پوهنتون د رخصتۍ پرېکړه داسې مهال شوې، چې محصلان د سمستر وروستیو اوونیو ته رسېدلي او یو شمېر یې د زده‌کړو د دوام او په کابل کې د ژوند د لګښتونو برابرولو په برخه کې له ستونزو سره مخ دي.

نصیر (مستعار نوم)، د اقتصاد پوهنځي یوه محصل افغانستان انټرنشنل ته ویلي، د پوهنتون د رخصتۍ خبرتیا د رخصتۍ له پیلېدو یوه ورځ مخکې ماښام خپره شوه او محصلانو ته د پلان جوړولو لپاره کافي وخت نه و ورکړل شوی.

د هغه په وینا، هغه محصلان چې کورنۍ یې په کابل کې ژوند کوي، خپلو کورونو ته ستانه شوي؛ خو د ولایتونو د محصلانو وضعیت توپیر لري او یو شمېر یې بېلابېلو ځایونو ته تللي دي.

دغه محصل ویلي، د سمستر په وروستیو اوونیو کې د پوهنتون یوه اوونیزه رخصتي د زده‌کړو بهیر ګډوډولی شي او لا هم معلومه نه ده چې د نه‌تدریس شویو درسونو برخلیک به څه وي.

هغه زیاته کړې، د هوا له سړېدو سره هم‌مهاله یو شمېر محصلان چې په کابل کې یې په کرایي خونو کې د تودوخې برابرولو امکانات نه لرل، د پوهنتون د رخصتۍ په تمه وو، څو خپلو ولایتونو ته ستانه شي؛ خو دې ناڅاپي پرېکړې د هغوی ستونزې لا زیاتې کړې دي.

دغه محصل همدارنګه ویلي، په کابل پوهنتون کې د ږیرې او خولۍ اړوند محدودیتونه د محصلانو له لویو ستونزو څخه دي. هغه زیاته کړې، د پوهنتون یوې اوونیزې رخصتۍ د محصلانو پخوانۍ ستونزې لا پسې زیاتې کړې دي.

په سویډن کې د پوهنې او روزنې متخصصې فریده سعید افغانستان انټرنشنل ته ویلي، د سمستر په دې حساسو وروستیو پړاوونو کې د پوهنتون یوه اوونیزه رخصتي د محصلانو د زده‌کړو بهیر او درسي مهالوېش ګډوډوي او د هغو محصلانو ستونزې زیاتوي چې له خپلو کورونو لرې زده‌کړې کوي.

مېرمن سعید ویلي، د طالبانو دغه بې‌غوري د یادې ډلې له نورو پرېکړو او سیاستونو سره یوځای ښيي چې دوی د محصلانو مالي ستونزو او د هغوی د زده‌کړو وضعیت ته ارزښت نه ورکوي.

هغه کارپوهان چې د یادې پرېکړې د پایلو په اړه یې له افغانستان انټرنشنل سره خبرې کړې وايي، د محصلانو اقتصادي او ښوونیز وضعیت ته نه پاملرنه، سیاسي او تبلیغاتي پروګرامونو ته لومړیتوب ورکول د دې لامل کېږي چې محصلان، په ځانګړي ډول د ټیټ عاید لرونکي کسان د داسې پرېکړو درنه بیه پرې کړي.

په نورو هېوادونو کې د لیلیو د تخلیې پرمهال د محصلانو لپاره کوم تدابیر نیول کېږي؟

پوهنتونونه ښايي د بېړنیو حالاتو، بیارغونې یا امنیتي ستونزو له امله اړ شي چې لیلیې تخلیه کړي. خو په یو شمېر هېوادونو کې داسې مقررات شته چې پوهنتونونه مکلفوي؛ څو محصلانو ته له مخکې خبر ورکړي او د هغوی د استوګنې او زده‌کړو د دوام لپاره لازم تدابیر ونیسي.

د بېلګې په توګه په بریتانیا کې د لندن پوهنتون کالج (UCL) د استوګنې د مقرراتو له مخې، که د بېړنیو ترمیماتو یا نورو ستونزو له امله د یوه محصل خونه د اوسېدو وړ نه وي، پوهنتون باید هغه بدیل استوګنځي ته ولېږدوي. پوهنتون مکلف دی، چې د شرایطو تر اجازې پورې محصل له مخکې خبر کړي او د هغه د استوګنې د تړون له شرایطو سره ورته بدیل ځای برابر کړي.

پنځه اروپايي هېوادونه روانډا ته د رد شویو کډوالو پر لېږدولو خبرې کوي

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۱۷:۱۹ GMT+۰
100%

د اتریش حکومت د دوشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې وویل، چې دا هېواد له جرمني، هالنډ، ډنمارک او یونان سره یوځای د رد شوو کډوالو د لېږد د یوه مرکز جوړولو لپاره له روانډا سره د بېړنیو خبرو اترو د پیلولو اراده لري.

د دغې اعلامیې پر بنسټ، د رد شوو کډوالو لومړۍ ډله به په ۲۰۲۷ کال کې دغه مرکز ته ولېږل شي.

اروپايي ټولنه له کلونو راهیسې هڅه کوي چې د کډوالۍ قوانین لا سخت کړي، د هغو کډوالو شمېر کم کړي چې د دغې ټولنې ۲۷ غړو هېوادونو ته ننوځي، او د هغو کډوالو د شړلو بهیر ګړندی کړي چې په اروپا کې د استوګنې حق نه لري.

له اروپا بهر مرکزونو ته د کډوالو لېږدول، د دغه سیاست پر یو له مهمو محورونو بدل شوی دی.

اتریش، ډنمارک، جرمني، یونان او هالنډ د دغو مرکزونو د جوړولو لپاره د خبرو اترو مخکښان دي.

د اتریش لومړي وزیر کریستیان شټاکر د اروپايي هېوادونو د چارواکو او د روانډا د کورنیو چارو د وزیر په شتون کې وویل چې موخه یې، راتلونکی کال په رواندا کې د لومړي مرکز جوړول دي.

د ډنمارک لومړۍ وزیرې مته فردریکسن د هغه توافق په اړه چې اروپايي هېوادونه یې د وروستي کېدو هیله لري وویل: «زه فکر کوم چې دا توافق به یو مهم بدلون وي او موږ ته به اجازه راکړي چې د ناقانونه کډوالۍ له پراخو ننګونو سره مبارزه وکړو.»

هغې زیاته کړه: «موږ به د انسان د قاچاقبرانو فعالیت پای ته ورسوو، د خپلو پولو کنټرول به بېرته په لاس کې واخلو او د ناقانونه کډوالۍ انګېزې به له منځه یوسو.»

د بشري حقونو ډلو درېیمو هېوادونو ته د کډوالو مرکزونو یا زندانونو ته د لېږدولو پر طرحې نیوکې کړې دي.

هغوی وايي، چې اروپايي هېوادونه نه شي تضمینولی چې په دغو مرکزونو کې به د پناهجویانو حقونه مراعت شي.

د بشري حقونو د څار په سازمان کې د افریقا لوړپوړې څېړونکې او د روانډا متخصصې کلمنټین دو مونتژوا په یوه اعلامیه کې وویل: «له اروپا بهر د پناهجویانو د شړلو مرکزونه، نورو هېوادونو ته د خپلو مسوولیتونو د ورسپارلو لپاره د اروپايي ټولنې د ریاکارانه هڅې تر ټولو نوې بېلګه ده.»

هغې زیاته کړه چې د دغه پروګرام د کوربه توب لپاره د روانډا حکومت ته د پیسو ورکول، نه یوازې دا چې لېږدول شوو کډوالو ته زیان رسوي، بلکې داسې یو حکومت ته مالي سرچینې او سیاسي نفوذ ورکوي چې د هغې په وینا، د رواندا دننه او بهر د بشري حقونو د جدي سرغړونو مسوول دی.

په مقابل کې، د دغې طرحې پلویان وايي چې تش په نامه دغه «د بېرته ستنېدو مرکزونه» د هغو کډوالو وضعیت ته د رسېدنې زمینه برابروي چې خپلو هېوادونو ته د ستنېدو امکان نه لري، خو اروپا ته د ننوتلو یا هلته د پاتې کېدو قانوني اساس هم نه لري.

اروپايي چارواکو ټینګار کړی چې د دغو مرکزونو فعالیت به د اروپايي ټولنې د قوانینو او نړیوالو حقوقو سره سم وي.

د اروپايي ټولنې قوانین په وروستیو کلونو کې، د کډوالۍ پر وړاندې د لا زیاتو سختو سیاستونو د غوره کولو لپاره د سیاسي فشارونو او د عامه افکارو د غوښتنو په پایله کې بدل شوي دي.

د اروپا پارلمان په جون میاشت کې غړو هېوادونو ته اجازه ورکړه چې په خپلواکه توګه یا د کوچنیو ایتلافونو په چوکاټ کې، له اروپايي ټولنې بهر د بېرته ستنېدو مرکزونه جوړ کړي او هغه کډوالو چې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي دي، د هغوی د اصلي هېوادونو پر ځای دغو مرکزونو ته ولېږدوي.