• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

سلام حنفي: هېڅ حکومت له ظلم او بې‌عدالتۍ سره دوام نه‌شي کولای

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۱۰:۴۰ GMT+۰

د طالبانو د ریاست‌الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وايي، هېڅ حکومت په ظلم او بې‌عدالتۍ خپل واک نه شي ساتلی. هغه ادعا کړې چې بندیان، ان هغه کسان چې د طالبانو پر ضد یې جګړه هم کړې، د دې ډلې تر واک لاندې د حقونو خاوندان دي او باید حقونه یې ورکړل شي.

حنفي د دوشنبې په ورځ د لړم په ۲۵مه کابل پوهنتون کې د ملا هبت الله ملاتړ غونډې ته د طالبانو د مشر د فرمانونو د اغېزو په اړه خبرې وکړې.

هغه وویل: «که خدای مه کړه، د افغانستان په یوه سیمه کې ظلم وشي، ناشونې ده چې یو نظام دې له ظلم سره دوام وکړي».

د طالبانو دغه چارواکي زیاته کړه چې د خلکو حقونه باید په دولتي ادارو او محکمو کې خوندي وي. د هغه په وینا، دیني عالمان باید هغه مسوولان نصیحت او ورټي چې له سمې لارې واوړي.

حنفي په خپلو خبرو کې وویل چې هبت‌الله اخوندزاده د تشکیلاتو او معاشونو د تنظیم کمېسیون ته دنده سپارلې چې د زندانونو او بندیانو وضعیت وڅېړي.

د هغه په وینا، یوه پلاوي د کابل، څرخي‌پله، بګرام، د ماشومانو د روزنې مرکز او د ولایتونو له زندانونو لیدنه کړې او له بندیانو سره یې خبرې کړې دي. حنفي وویل چې بندیان، ان هغه کسان چې د طالبانو پر ضد یې جګړه کړې، هم حقونه لري او باید دغه حقونه یې مراعات شي.

هغه همدارنګه وویل چې هبت‌الله اخوندزاده د بندیانو د وضعیت د ښه کولو لپاره یو میلیارد افغانۍ ځانګړې کړې دي. د طالبانو د ریاست‌الوزرا اداري مرستیال د جګړې د دواړو لورو د وژل شویو کسانو د کورنیو د حقونو یادونه هم وکړه او ویې ویل چې دغه کورنۍ تر پاملرنې لاندې نیول شوې دي.

د حنفي دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې نړیوال بنسټونه په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو، په ځانګړي ډول د پخواني حکومت د چارواکو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو پر وړاندې د چلند په اړه راپورونه خپروي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندوی ماموریت (یوناما) په خپل تازه درې میاشتني راپور کې، چې د تلې په ۲۳مه خپور شوی، ویلي چې د ۱۴۰۵ کال د سرطان له لومړۍ نېټې د سنبلې تر پایه یې د پخوانیو افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو د غړو د خپل‌سرو نیونو او بندي کولو لږ تر لږه ۱۴ پېښې او د هغوی د وژل کېدو څلور پېښې ثبت کړې دي.

یوناما وایي، د طالبانو له خوا د ټول‌بښنې له اعلان سره سره، د پخواني حکومت چارواکي او د پخوانیو امنیتي ځواکونو غړي افغانستان ته تر ستنېدو وروسته هم د بشري حقونو له سرغړونو سره مخ دي.

په ځینو پېښو کې د وژنو عاملان ناپېژندل شوي وسله‌وال بلل شوي او د کره شواهدو له نشتوالي پرته د دغو پېښو مسوولیت کوم لوري ته نه شي منسوبېدای.

د ملګرو ملتونو د یوه ځانګړي راپور ورکوونکي د ۱۴۰۵ کال په راپور کې هم راغلي چې یوناما د ۱۴۰۴ کال له میزان څخه د ۱۴۰۵کال تر جوزا پورې د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو د وژل کېدو لږ تر لږه ۲۷ پېښې ثبت کړې دي.

ډېر لیدل شوي

سرچینې: د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت جرمني ته څلور نور ډېپلوماټان لېږي
۱
ځانګړی

سرچینې: د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت جرمني ته څلور نور ډېپلوماټان لېږي

۲

انتونیو ګوترېش: د اقلیمي بدلونونو حقیقت به د چا د خوښې لپاره بدل نه‌کړم

۳
ځانګړی

طالبانو د خوست له سرحدي سیمو د وزیرستاني کډوالو شاوخوا ۱۲۰۰ کورنۍ نورو سیمو ته ولېږدولې

۴

انتوني بلینکن: امریکا د افغانستان د جګړې له امله له پاکستان سره مصلحتي سیاست خپل کړی و

۵
ځانګړی

زرمینه: د طالبانو په لومړۍ واکمنۍ کې مې مور او اوس زه او لور مې له زده‌کړو محرومې یو

•
•
•

نور خبرونه

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۱۰:۲۸ GMT+۰
100%

د طالبانو مشر مولوي هبت‌الله اخوندزاده، چې دغه ډله یې «امیرالمؤمنین» بولي، د ۲۰۲۷ کال د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای خپل کړی دی. دغه کلنی نوملړ د اردن د شاهي اسلامي ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز خپور کړی دی.

د ۲۰۲۷ کال د نوملړ په سر کې د درېیو هېوادونو پنځو کسانو په ګډه لومړی ځای خپل کړی دی. په دوی کې د سعودي عربستان پاچا سلمان بن عبدالعزیز، د دغه هېواد ولیعهد محمد بن سلمان، د پاکستان لومړی وزیر محمد شهباز شریف، د پاکستان د دفاعي ځواکونو مشر مارشال عاصم منیر او د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان شامل دي.

له دوی وروسته، د ایران د اسلامي جمهوریت مذهبي مشر مجتبی خامنه‌يي دویم، د اردن پاچا عبدالله دویم درېیم، د قطر امیر تمیم بن حمد ال ثاني څلورم، پاکستاني دیني عالم محمد تقي عثماني پنځم، یمني دیني عالم حبیب عمر بن حفیظ شپږم، د مصر د الازهر جومات مشر احمد الطیب اووم او د موریتانیا دیني عالم عبدالله بن بیه اتم ځای لري.

په دې نوملړ کې د سیاسي او مذهبي مشرانو ترڅنګ د ورزش او کلتور د نړۍ د یو شمېر مشهورو کسانو نومونه هم شامل دي.

په دغو کسانو کې د مصر د فوټبال لوبغاړی محمد صلاح، د فرانسې د فوټبال پخوانی ستوری زین‌الدین زیدان، د سینیګال لوبغاړی سادیو ماني، امریکايي باسکټبالر کریم عبدالجبار، د فرانسې او هسپانیې فوټبالران عثمان دمبله او لامین یامال، او د روسیې د رزمي لوبو پخوانی لوبغاړی حبیب نورمحمدوف شامل دي.

هبت‌الله اخوندزاده په دې ۵۰۰ کسیز نوملړ کې ۴۳م ځای لري. د راپور له مخې، په دې نوملړ کې د کسانو سیاسي، مذهبي، ټولنیز او کلتوري نفوذ په پام کې نیول شوی دی.

اخندزاده په ۲۰۱۶ کال کې د طالبانو د پخواني مشر ملا اختر محمد منصور د وژل کېدو وروسته د دې ډلې مشر شو. ملا اختر محمد منصور د امریکا د بې‌پیلوټه الوتکې په برید کې وژل شوی و.

په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته، اخندزاده د دې ډلې مهم فرمانونه صادر کړي او د سیاسي او ټولنیزو چارو لویې پرېکړې د هغه تر مشرۍ لاندې کېږي.

د «نړۍ ۵۰۰ بانفوذه مسلمانان» په نوم راپور د هبت‌الله اخوندزاده د پېژندنې په برخه کې د ښځو او نجونو پر زده‌کړو د طالبانو محدودیتونو ته هم اشاره کړې ده. په دغو محدودیتونو کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو او پوهنتونونو ته د ښځو پر تګ بندیزونه شامل دي.

هبت‌الله اخوندزاده د ۲۰۲۶ کال په نوملړ کې ۴۴م ځای درلود، خو د ۲۰۲۷ کال په نوملړ کې یوه درجه پورته شوی او ۴۳م ځای ته رسېدلی دی.

د اردن شاهي اسلامي ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هر کال دا راپور خپروي. په دې ارزونه کې د کسانو سیاسي، مذهبي، ټولنیز او کلتوري نفوذ ته پام کېږي. په نوملړ کې د یوه کس شاملېدل د هغه د کړنو یا نظرونو د تایید په معنا نه دي.

ته ینج: که ایران، روسیه یا بل هېواد مو مرسته وکړي دوی ته هم په افغانستان کې اډې ورکوو

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۱۰:۱۵ GMT+۰
100%

د ملي جنبش ګوند لوړپوړي غړي او د کار او ټولنیزو چارو پخواني وزیر بشیر احمد ته ینج په یوه نوې مرکه کې ویلي، چې که ایران، روسیه یا بل هېواد د دوی غوښتنې ومني، له واک ته رسېدو سره به په افغانستان کې اډې ورکړي.

د عبدالرشید دوستم په مشرۍ د ملي جنبش ګوند دغه لوړپوړي غړي او ویاند له یوه ایراني خبریال سره په مرکه کې پر طالبانو توندې نیوکې وکړې او د افغانانو د اساسي حقونو په تروړلو یې تورن کړل.

نوموړی ټینګار وکړ، چې دوی د طالبانو له منګولو د افغانستان خلاصون او هلته یو ولسواک نظام جوړول غواړي، چې د ده په وینا، دا کار د نړیوالو په همغږۍ او همکارۍ ترسره کېدای شي.

د ده په وینا، دوی هڅه کوي چې د امریکا، چین، روسیې، منځنۍ اسیا، ګاونډیو هېوادونو، ترکیې او نورو ترمنځ ګډ ټکي پيدا کړي او د دې موخې لپاره یې همکاري ترلاسه کړي.

د طالبانو دغه مخالف سیاستوال، چې له خپل مشر عبدالرشید دوستم سره په ترکیه کې ژوند کوي او «د افغانستان د ژغورنې لپاره د مقاومت عالي شورا» تر چتر لاندې فعالیت کوي، ادعا وکړه چې دغه شورا د طالبانو د واکمنۍ له نسکورېدو سره سم د افغانستان د نوي حکومت د «منل شوي بدیل» په توګه مطرح ده.

د هغه په ادعا، ګڼو افغان لوریو عبدالرشید دوستم په خپلې مشرۍ منلی او چمتو دي، چې له طالبانو وروسته حالت کې د نوموړي تر «ولسمشرۍ لاندې نظام» ولري.

هغه ټینګار وکړ، چې افغانان نور نه باید کډوالۍ ته اړ وځي، سپکاوی یې وشي او یا د یونان او بلوچستان په دښتو او اوبو کې مړه شي.

ته‌ینج د امریکا او ایران تاوتریخوالي ته په اشارې سره وویل، چې د دغه تاوتریخوالي پراخېدل به د ایران تر څنګ افغانان هم اغېزمن کړي.

نوموړي د ایران او طالبانو نږدې اړیکو ته په پام وویل، چې که په سیمه کې جګړه سخته شي، طالبان به له ایران سره ودرېږي ځکه دا ډله په ښکاره د امریکا خلاف دریځ لري.

هغه همدارنګه د امریکا پر ولسمشر ډونالډ ټرمپ غږ وکړ چې طالبان د دوحې د هوکړې بشپړ تطبیق ته اړ کړي.

د فاطمیون ډلې په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې نوموړي وویل چې دا ډله په ایران کې جوړه شوې او په منځني ختیځ کې جنګېدلې، خو دوی تر اوسه په افغانستان کې د هغې هېڅ ډول فعالیت نه دی لیدلی. ته‌ینج روښانه کړه چې هر څوک که د دوی د دښمن پر وړاندې ودرېږي، د دوی دوست بلل کېږي، نو دده په وینا، که فاطمیون د طالبانو پر ضد وي، د دوی ملګری دی او که له طالبانو سره وي، د دوی دښمن به وګڼل شي.

د ملي جنبش ګوند دغه مخکښ غړي تر دې مخکې د بګرام پوځي اډې د بېرته نیولو په اړه د امریکایي ولسمشر ټرمپ د څرګندونو په غبرګون کې ویلي وو، چې دا کار د دوستم له همکارۍ پرته نه شي کېدای.

د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغان ښځینه وکیلانې له سختو حقوقي خنډونو سره مخ دي

۲۵ لړم ۱۴۰۵ - ۱۶ نومبر ۲۰۲۶، ۰۰:۴۹ GMT+۰
100%

د فرانسې «لو موند» ورځپاڼې په یوه راپور کې لیکلي، د طالبانو له بیا واکمنېدو سره په افغانستان کې قضايي نظام بدل شوی او ښځینه وکیلانې د خپلو مسلکي فعالیتونو د دوام او په محکمو کې د مراجعینو د دفاع لپاره له سختو محدودیتونو سره مخ شوې دي.

د راپور له مخې، طالبانو د ۲۰۲۱کال په اګست کې واک ته تر رسېدو وروسته د ښځو د جنسیت له امله د هغوی د وکالت پخواني جوازونه لغوه کړي او ښځینه وکیلانې اړې شوې چې د محکمې له قاضیانو څخه د وکالت د فعالیت لپاره ځانګړي تصدیقونه ترلاسه کړي. په راپور کې راغلي، چې د طالبانو قضايي نظام کې ښځینه وکیلانې له سپکاوي او سختو محدودیتونو سره مخ دي.

طالبانو د افغانستان قضايي نظام بدل کړی، د جمهوري نظام پرمهال د ښځینه وکیلانو کاري جوازونه لغوه شوي او هغوی په محکمو کې د خپلو مراجعینو د دفاع لپاره له ګڼو خنډونو سره مخ دي. راپور کاږي، د طالبانو تر واک لاندې په قضايي نظام کې د ښځو پر وړاندې تبعیض بنسټیز شوی او د عدالت د ټینګښت ګڼې پخوانۍ حقوقي او مسلکي لارې چارې له‌منځه تللې دي.

د راپور له مخې، شکېبا چې د امنیتي اندېښنو له امله یې مستعار نوم کارول شوی، یوه افغانه وکیله ده چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې یې د وکالت د دوام لپاره نږدې شپږ میاشتې له هڅو او پرله‌پسې ردولو سره مخ شوې ده. هغې غوښتل د یوې بهرنۍ مېرمنې په قضیه کې د رسمي اسنادو د جعل په تړاو له هغې دفاع وکړي؛ خو د طالبانو قاضیانو ورته د وکالت اجازه نه ورکوله.

شکېبا د دغه بهیر په اړه ویلي، د محکمې چارواکو به ورته ویل: «له کله راهیسې ښځې وکیلانې شوې دي؟ ته وایې چې وکیله یې، خو نورې وکیلانې چېرې دي؟ ایا زموږ په هېواد کې نارینه وکیلان کم دي؟»

د راپور له مخې، نوموړې بالاخره هغه مهال د وکالت اجازه ترلاسه کړه چې مراجعه کوونکې یې قاضي ته وویل، پخواني نارینه وکیل یې دوکه کړې او پیسې یې ترې اخیستې دي او اوس یوازې پر ښځینه وکیلانو باور لري. شکېبا د خپل مېړه او دوو نارینه همکارانو په ملتیا محکمې ته ولاړه او د دوو شاهدانو په معرفي کولو سره یې د وکالت اجازه ترلاسه کړه.

د قضايي نظام بدل شوی جوړښت

راپور کې راغلي ، طالبانو د جمهوري نظام پرمهال نافذ قوانین ځنډولي، پخواني قاضیان یې له دندو ګوښه کړي او پر ځای یې دیني زده‌کړې لرونکي کسان ګومارلي دي. همداراز، د څارنوالۍ اداره او د څارنوال دنده له‌منځه تللې او اوس قاضي په یوه وخت کې د تور لګولو او د قضیې د پرېکړې صلاحیتونه پر غاړه لري.

د راپور له مخې، طالبانو د روان کال په فبرورۍ کې د جزا نوی قانون هم خپور کړی چې د قران، سنتو او حنفي فقهې پر بنسټ جوړ شوی دی. د افغانستان د چارو د څېړونکې ډلې (AAN) څېړونکې کېټ کلارک ویلي، دغه قانون تر ډېره د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده د واک د پیاوړتیا لپاره جوړ شوی دی.

هغې زیاته کړې، د نوي قانون له مخې د امیر د امرونو نه منل، د دیني عالمانو سپکاوی او د هغوی د پرېکړو تر پوښتنې لاندې راوستل هم د جزايي سزا وړ ګرځېدلي دي.

د علمي څېړنې او حقوقي تضمینونو کمزورتیا

په راپور کې د سمیع په مستعار نوم د یوه افغان وکیل په حواله راغلي، چې د طالبانو په قضايي نظام کې د وکیلانو کار ډېر پېچلی شوی او د نویو قوانینو او کړنلارو په اړه پراخ ابهام شته.

نوموړي ویلي: «زموږ لپاره د وکیلانو په توګه هر څه ډېر مغشوش دي. زه یوازې هڅه کوم، لارې لټوم او تجربه کوم. زموږ کار ډېر ستونزمن شوی او دغه نوي نظام زه څو کاله زوړ کړی یم».

د هغه په وینا، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د عدلي طب، طبي او کمپیوټري تخنیکي څېړنو بهیر هم په پراخه کچه درېدلی او په قضیو کې د علمي او فزیکي شواهدو پر ځای د شاهدانو، د تورنو کسانو د شهرت او د کورنیو ترمنځ جوړجاړي ته پام کېږي.

دغه وکیل د یوه قتل قضیې ته په اشارې ویلي، د یوه تورن د خوشې کېدو لپاره قاضي ترې د شاوخوا ۲۰ کسانو د شاهدۍ غوښتنه کړې وه؛ څو د هغه د ښه شهرت او د قتل د ترسره کولو د نه وړتیا په اړه ګواهي ورکړي. نوموړي ویلي، د جمهوري نظام پرمهال به په ورته قضیه کې د ګوتو نښې، ډي‌اېن‌اې او د ټیلیفونونو تخنیکي څېړنې ترسره کېدې.

د ښځو د طلاق قضیې

په راپور کې راغلي، چې د طالبانو د نوي جزایي قانون له مخې د ښځو پر وړاندې تبعیض زیات شوی او د کورني تاوتریخوالي ځینې بڼې یې هم په مشخصو حدودو کې منلې دي. د راپور له مخې، که یو مېړه خپله مېرمن سخته ټپي کړي، د نوي قانون له مخې یوازې د ۱۵ ورځو بند سزا ورته ټاکل شوې ده. همداراز، هغه ښځې هم له جزايي سزا سره مخ کېدای شي چې د مېړه له اجازې پرته په پرله‌پسې توګه له کوره ووځي.

شکېبا ویلي: «اوس هغه ښځه چې د خپل مېړه د وهلو او ټکولو شکایت کوي، ان د عدلي طب ډاکټر ته هم نه شي رسېدای؛ څو د ټپونو معاینه یې وکړي».

هغې د یوې بلې قضیې یادونه کړې، چې په‌کې یوې ښځې غوښتل له خپل مېړه طلاق واخلي؛ هغه مېړه چې کاناډا ته تللی و او د واده له لومړیو لسو ورځو وروسته یې له مېرمنې سره اړیکه پرې کړې وه. د راپور له مخې، ښځې له نږدې یوه کال حقوقي هڅو وروسته هم طلاق ترلاسه نه‌کړ.

د پخوانیو قاضیانو برخلیک

راپور د طالبانو له واکمنېدو وروسته د پخوانیو قاضیانو وضعیت ته هم اشاره کړې او د همایون په مستعار نوم د یوه پخواني قاضي له قوله یې لیکلي، چې نوموړی د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د ګواښونو له امله څو میاشتې پټ و او اوس په کابل کې د ټکسي چلوونکی دی.

هغه ویلي، د ده ځینې پخواني همکاران د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته وژل شوي او که څه هم طالبان پخوانیو قاضیانو ته د وکالت د جوازونو د ترلاسه کولو او بېرته کار ته د ستنېدو بلنه ورکوي؛ خو دی پرې باور نه‌لري.

هغه زیاته کړې: «زه نه پوهېږم چې که ورشم، څه به راباندې وشي».

رواداري: د جرمونو نړۍواله محکمه دې د افغانستان د پخوانۍ دوسیې د تړلو پرېکړه بېرته واخلي

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۲۰:۵۰ GMT+۰
100%

رواداري او ۲۶ نورو افغان مدني ټولنو او د جګړې د قربانیانو ډلو د جرمونو پر نړۍوالې محکمې غږ کړی، چې د افغانستان د وضعیت د اصلي دوسیې د تړلو پرېکړه لغوه او د جګړې د ټولو ښکېلو خواوو د احتمالي جنګي جرمونو او بشریت ضد جرمونو څېړنې بېرته پیل کړي.

دغه بنسټونو (د لړم ۲۴مه) په یوه ګډه خبرپاڼه کې د جرمونو نړۍوالې محکمې د دویمې مخکېنۍ محاکمې خونې هغه پرېکړه غندلې، چې (د لړم ۲۱مه) یې د افغانستان اصلي دوسیه (ICC-02/17) وتړله.
د خبرپاڼې له مخې، د طالبانو د احتمالي جرمونو په اړه څېړنې د افغانستان د دویمې جلا دوسیې په چوکاټ کې دوام لري؛ خو د اصلي دوسیې تړل د پراخو ادعا شویو جرمونو د څېړنې شته چوکاټ له‌منځه وړي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د اصلي دوسیې تړل د ۲۰۰۳کال او د ۲۰۲۱کال د اګست ترمنځ د طالبانو، د اسلامي دولت خراسان څانګې (داعش)، د پخوانیو افغان حکومتي ځواکونو او نړۍوالو ځواکونو له‌خوا د احتمالي نسل‌وژنې، جنګي جرمونو او بشریت ضد جرمونو د څېړنو پر بهیر اغېز کوي. همدارنګه، د داعش خراسان څانګې له ۲۰۱۶کال راهیسې د ترسره شویو احتمالي جرمونو، په ګډون له ۲۰۲۱کال وروسته د پېښو څېړنې هم اغېزمنوي.

دغه بنسټونه د محکمې پرېکړه له حقوقي پلوه نیمګړې او له کړنلارو سره په ټکر کې بللې او ویلي یې دي، چې افغان مدني ټولنو او د جګړې قربانیانو د پام وړ شخصي ګواښونو په منلو د بشري حقونو د سرغړونو اسناد او شواهد له محکمې سره شریک کړي؛ ځکه په افغانستان کې عدالت ته د لاسرسي عملي لارې ورته تړلې وې.

دوی زیاته کړې، د پرېکړې په خپره شوې نسخه کې داسې نښې نه‌شته چې د دوسیې تر تړلو مخکې له قربانیانو څخه د هغوی نظرونه او وړاندیزونه غوښتل شوي وي.

د پرېکړې حقوقي بنسټ

په خبرپاڼه کې د محکمې د پرېکړې د حقوقي بنسټ په اړه هم اعتراض شوی دی. د دغه بنسټونو په وینا، د محکمې د کړنلارې د ۶۶ مکررې مادې د دویمې فقرې له مخې د یوې روانې څېړنې د تړلو لپاره باید څارنوالۍ په لیکلې بڼه خبر ورکړي چې نورې څېړنیزې یا تعقیبي چارې په پام کې نه لري.

خو د خبرپاڼې له مخې، د جرمونو نړۍوالې محکمې څارنوالۍ څرګنده کړې وه چې څېړنې لا روانې دي او حتی که د طالبانو اړوند قضیې بلې جلا دوسیې ته هم ولېږدول شي، په نږدې راتلونکي کې د څېړنو د پای ته رسېدو داسې خبرتیا نه شي ورکولی.

د یادو بنسټونو په وینا، محکمې د څارنوالۍ د څرګند دریځ پر خلاف د دوسیې د تړلو پرېکړه کړې او د دغه کار لپاره یې د څارنوالۍ د اغېزمن اقدام د وړتیا په اړه خپله ارزونه د پرېکړې بنسټ ګرځولې ده.

دوی ټینګار کړی، هغه کړنلاره چې د څارنوالۍ پر پرېکړه ولاړه ده، باید د څارنوالۍ د څرګند دریځ د بابیزه ګڼلو لپاره ونه کارول شي.

د استیناف تر پرېکړې مخکې د دوسیې تړل

د خبرپاڼې بله برخه د محکمې د مخکېنیو پرېکړو په اړه ده. د جرمونو نړۍوالې محکمې د روان کال د جولای په ۱۵مه او د سپټمبر په درېیمه پرېکړه کړې وه، چې د طالبانو د قضیو لپاره دې جلا څېړنیز بهیر جوړ شي.

د مدني ټولنو په وینا، څارنوالۍ د محکمې پر دغه پرېکړو استیناف غوښتنه کړې او د هغې حقوقي بنسټ یې تر پوښتنې لاندې راوستی دی. د نومبر په ۱۱مه د استیناف خونې د قربانیانو استازو ته اجازه ورکړې وه، چې د ډسمبر تر درېیمې خپلې څرګندونې وړاندې کړي؛ خو محکمې د همدې بهیر تر بشپړېدو مخکې د نومبر په ۱۲مه اصلي دوسیه وتړله.

خبرپاڼه زیاتوي، د جرمونو نړۍوالې محکمې څارنوالۍ هم له رویټرز خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي چې د دوسیې د تړلو پر پرېکړې یې استیناف کړی دی.

د طالب چارواکو د نیولو حکمونه

د خبرپاڼې له مخې، د طالبانو د لوړپوړو چارواکو پر وړاندې د نیولو څلور حکمونه لا هم پر خپل ځای دي. خو څارنوالۍ خبرداری ورکړی، چې د قضیو له یوې دوسیې بلې ته لېږدول د محکمې د صلاحیت د حقوقي بنسټ په اړه ستونزې رامنځته کولای شي او قضیې له نورو حقوقي ننګونو سره مخ کولای شي.

دغه بنسټونو ویلي، د ۲۰۲۱کال راهیسې د طالبانو د احتمالي جرمونو څار باید د هغه قربانیانو د عدالت غوښتنې په بیه تمام نه شي چې د پخوانیو کلونو د نورو احتمالي عاملانو له جرمونو زیانمن شوي دي.

دوی همدارنګه یادونه کړې، چې د محکمې د کړنلارې له مخې د تړل شوې دوسیې د بیا پرانیستلو امکان شته؛ خو دا امکان د یوې روانې څېړنې د قانوني دوام بدیل نه شي کېدای.

د امریکا فشارونه

په ګډه خبرپاڼه کې د جرمونو پر نړۍوالې محکمې د امریکا د متحده ایالتونو د فشارونو یادونه هم شوې ده. د دوی په وینا، امریکا د ۲۰۲۶کال د اکتوبر په نهمه د محکمې پر خپله اداره بندیزونه ولګول او د محکمې له ۱۸ قاضیانو څخه یې نهه، همدارنګه دواړه مرستیال څارنوالان، د بندیزونو په نوملړ کې شامل کړل. د افغانستان د وضعیت څېړنه هم د واشنګټن له هغو اندېښنو څخه وه، چې د بندیزونو د توجیه لپاره یادې شوې وې.

خو دغه بنسټونو ټینګار کړی، د کوم ځانګړي قاضي پر انګېزو شک نه‌لري او نه ادعا کوي چې بندیزونو د محکمې د پرېکړې پایله ټاکلې ده. دوی ویلي، په داسې شرایطو کې د افغانستان د دوسیې تړل ښايي د امریکا د فشارونو پر وړاندې د محکمې د شاتګ په توګه تعبیر شي.

له محکمې او غړو هېوادونو غوښتنې

رواداري او ورسره لاسلیک کوونکو بنسټونو له جرمونو نړۍوالې محکمې غوښتي، چې د افغانستان د اصلي دوسیې د تړلو پرېکړه بېرته وارزوي، لغوه یې کړي او دوسیه د محکمې په فعالو قضیو کې بېرته شامله کړي.

دوی همدارنګه د استیناف له خونې وغوښتل چې د قربانیانو د اغېزمن ګډون حق خوندي او روانې استینافي غوښتنې ژر وڅېړي. په خبرپاڼه کې له څارنوالۍ غوښتل شوي، چې د افغانستان د اصلي دوسیې په چوکاټ کې د ټولو احتمالي جرمونو د څېړلو لپاره یوه باوري تګلاره خپره کړي، په ځانګړي ډول هغه تورونه چې د نړۍوالو ځواکونو او پخوانیو افغان حکومتي ځواکونو پر وړاندې مطرح شوي او په ۲۰۲۱کال کې یې د څېړنو لومړیتوب راکم شوی و.

دغه بنسټونو همدارنګه ټینګار کړی، چې د محکمې پرېکړې باید د قربانیانو او د هغوی د حقوقي استازو له پر وخت، خوندي او معنا لرونکو مشورو وروسته وشي او اړوند معلومات باید په پښتو او دري ژبو هم ورته د لاسرسي وړ وي.

دوی د روم اساسنامې له غړو هېوادونو غوښتي، چې له افغان قربانیانو ملاتړ وکړي او محکمې ته د خپل قانوني ماموریت د ترسره کولو لپاره اړین سیاسي ملاتړ او سرچینې برابرې کړي.

په خبرپاڼه کې راغلي: «له لسیزو راهیسې افغانانو دې محکمې ته د ۲۰۰۳ او ۲۰۲۱ کلونو ترمنځ د ترسره شویو جنایتونو د عدالت غوښتنې د وروستۍ هیلې په سترګه کتل. د یادې څېړنې تړل د عدالت پر وړاندې یوه ویجاړوونکې ضربه ده».

خبرپاڼه زیاتوي، هغه قربانیانو او ژوندي پاتې شویو کسانو چې خپل عزیزان له لاسه ورکړي او د شواهدو وړاندې کولو لپاره یې خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی؛ د محکمې په یادې پرېکړې خپلې هیلې له لاسه ورکړې دي، داسې پرېکړه چې د عاملانو د بې‌سزا پاتې کېدو فرهنګ پیاوړی کوي.

د خبرپاڼې په پای کې ۲۷ لاسلیک کوونکو بنسټونو ویلي، چې د افغانستان د قربانیانو او ژوندي پاتې شویو کسانو ترڅنګ ولاړ دي او د یادې پرېکړې د بېرته اخیستو او عدالت ته د لاسرسي لپاره به ټولې قانوني لارې وڅاري.

د تناره د سرو لمبو تر څنګ؛ له ننګرهارۍ توړۍ سره یوه ورځ

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۱۸:۲۷ GMT+۰
•
نویده خوشبو
100%

توړۍ د ننګرهار یوه کونډه او د څلورو ماشومانو مور ده. هغه وايي، د ژوند ملګری یې په ۲۰۱۱کال کې د ننګرهار پر کابل بانک په برید کې وژل شوی. له هغه وروسته د کورنۍ د پالنې بار د هغې پر اوږو پاتې دی.

هغه د کلي د خلکو ډوډۍ په تنور پخوي. ځینې کورنۍ د کار په بدل کې پیسې ورکوي او ځینې نورې د تنور لپاره خس او سون‌توکي راوړي. هغې افغانستان انټرنشنل ته وویل، کلیوال ورسره د خپلې خولې مړۍ شریکوي، کتغ ورته لېږي، د ماشومانو جامې ورکوي او تل یې پوښتنه کوي. هغې وویل، څو کاله وړاندې یې یو زوی ناڅاپه په نیمه شپه ناروغ شو؛ کلیوالو په موټر کې روغتون ته یووړ، ځینې ورسره روغتون ته لاړل او نورو تر سهاره د هغې د پاتې ماشومانو ساتنه وکړه.
د تنور پر لمبو چای هم اېشېږي. هغې افغانستان انټرنشنل ته وویل، اوس هوا ښه ده خو د اوړي په ګرمۍ کې د تنور ترڅنګ کار ورته ډېر سخت وي او د سختې ګرمۍ له امله یې ټول وجود له تڼاکو ډک وي. راغلې مېرمنې ورسره چای څښي، خبرې کوي او د کلیوالي ژوند د مینې او ملګرتیا شېبې شریکوي. دا انځوریزه کیسه د هغې سخت کار، د تازه ډوډۍ خوند او د کلیوالو ملاتړ رااخلي.

100%

د تنور پخه شوې ډوډۍ؛ هغه د همدې کار له لارې د خپلو څلورو ماشومانو اړتیاوې برابروي.

100%

ننګرهارۍ توړۍ د تنور لپاره وچ خس او نري لرګي راټولوي. ځینې کلیوال د ډوډۍ پخولو په بدل کې هغې ته خس ورکوي.

100%

هغه د ورځې د کار له پیل مخکې خس د تنور په تل کې ږدي.

100%

توړۍ په اورلګید «ګوګرد» خس ته اور اچوي؛ د همدې کوچني اور له بلېدو سره د هغې د ورځې خواري پیلېږي.

100%

د تنور پر لمبو چای اېشېږي. هغه د کار پرمهال د کلي راغلو مېرمنو ته هم چای ورکوي.

100%

هغه د خس په زیاتولو د چای اور تود ساتي؛ د تنور تر څنګ د چای شېبې د کلیوالو مېرمنو د خبرو او ملګرتیا وخت هم دی.

100%

هغه اوړه له اوبو سره ګډوي او اوړه اغږي. د ډوډۍ پخول له همدې پړاو څخه پیلېږي.

100%

اغږل شوي اوړه د پخېدو لپاره چمتو دي؛ وروسته یې په کوچنیو پېړیو وېشي.

100%

د اوړو پېړې پر اوړه‌وهلي ټوکر ږدي؛ څو د هوارولو لپاره چمتو شي.

100%

هغه هره پېړه په لاس ګرده او برابره کوي.

100%

د اوړو پېړې په لاسونو اړوي او ورو، ورو یې هواروي.

100%

هواره شوې ډوډۍ د تنور پر رپیده اېښودل کېږي؛ څو د ګرم دېوال پر مخ ونښلول شي.

100%

هغه د تنور لمبې برابروي. د اور تودوخه او لوګی د هغې د ورځني کار یوه سخته برخه ده.

100%

د تنور لمبې لوړېږي او د ډوډۍ پخولو لپاره کافي تودوخه برابروي.

100%

له لوګي ډک تنور د ډوډۍ پخولو ته چمتو دی؛ د دې کار نښې پر دېوالونو هم پاتې دي.

100%

هغه هواره شوې ډوډۍ د ګرم تنور پر دېوال نښلوي.

100%

بله ډوډۍ هم تنور ته اچوي. هغه د ځینو کلیوالو ډوډۍ د پیسو او د ځینو نورو د خس په بدل کې پخوي.

100%

ډوډۍ د تنور پر دېوالونو پخېږي؛ توړۍ یې پخېدل څاري.

100%

پخه شوې ډوډۍ له تنوره راباسي؛ د تنور له ژورې ګرمۍ سره کار د هغې د هرې ورځې برخه ده.

100%

تازه پخه شوې ډوډۍ له تنوره رااخیستل شوې؛ دا د هغې د ورځې د سخت کار پایله ده.

100%

پخې شوې ډوډۍ د دسترخوان لپاره راټولې شوې دي؛ د تنور خوند د کلیوالي ژوند له مینې سره یوځای کېږي.

100%

د ورځې په پای کې د تنور پر تتو سکرو په چای‌جوش کې اوبه ږدي؛ څو د سهار د لمانځه لپاره اوبه لږې تړمې پاتې شي.
هغه د همدې تنور له لارې د خپلو څلورو ماشومانو اړتیاوې برابروي. د هغې کیسه د سختې خوارۍ ترڅنګ، د کلیوالو د مینې او یو بل ته د لاس ورکولو کیسه هم ده.
هغې وویل، د ژوند ملګری یې د ۲۰۱۱ کال د فبرورۍ پر ۱۹مه د جلال‌اباد ښار د کابل بانک په برید کې ووژل شو. د اسوشیتدپرس د راپور له مخې، په هغه پېښه کې ۳۸ کسان وژل شوي او ۷۱ ټپیان شول؛ په قربانیانو کې ۱۷ ملکي وګړي او ۲۱ امنیتي سرتېري وو. طالبانو یې مسوولیت ومانه. د هغې ژوند ښيي، چې د یوې ورځې تاوتریخوالی کلونه اغېز پرېږدي: د کور بار د ښځو پر اوږو پرېوځي او ماشومان د پلار له سیوري پرته لویېږي. د نورو قربانیانو کونډې او یتیمان به نن په څه حال کې وي؟